Λάκσμι-Ναραγιάνα: 15ος αιώνας, 34 ίντσες. Εκλάπητο 1984 από τον Ναό Ναραγιάν στο Πάτκο Τολ του Πατάν. Φωτογραφία: Joy Lynn Davis. Χρήση με άδεια.

Το Κατμαντού, η πρωτεύουσα του Νεπάλ, είναι ένα ανοιχτό μουσείο τέχνης και πολιτισμού. Με αμέτρητους ναούς, συμπεριλαμβανομένων επτά Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, η κοιλάδα του Κατμαντού δεν αποτελεί μόνο πόλο έλξης για τους λάτρεις της τέχνης και τους θρησκευτικούς προσκυνητές, αλλά και για κλέφτες έργων τέχνης και λαθρέμπορους.

Πολλά αγάλματα εκατοντάδων ετών, κλάπηκαν από τους ναούς μετά τη δεκαετία του '50 όχι μόνο από επαγγελματίες λαθρέμπορους, αλλά και από υψηλού προφίλ ομογενείς και ισχυρές ελίτ. Μια τεράστια κρύπτη από μέρη άγριων ζώων και είδωλα αιώνων, που ανακαλύφθηκαν από την αστυνομία του Νεπάλ κατά τη διάρκεια επιδρομής το 2009 στην κατοικία του τυχοδιώκτη Ian Baker στο Κατμαντού, υποδηλώνει το μέγεθος της κλοπής και την εμπλοκή μεγάλων ονομάτων.

Με την πάροδο των ετών, έχουν καταβληθεί προσπάθειες για την καταγραφή της λεηλασίας, συμπεριλαμβανομένων των έργων «Χαμένες Εικόνες του Νεπάλ» του Lain Singh Bangdel, «Οι Θεοί φεύγουν από τη χώρα: Κλοπή έργων τέχνης από το Νεπάλ» του Jurgen Schick και «Θεοί στην Εξορία» του Kanak Mani Dixit.  Εμπνευσμένη από αυτές τις δημοσιεύσεις, η Αμερικανίδα καλλιτέχνιδα Joy Lynn Davis επισκέφθηκε τα σημεία κλοπής και κατέγραψε τις αναμνήσεις, που μοιράζονταν οι ντόπιοι. Βασιζόμενη στο έργο των Bangdel και Schick, άρχισε να ζωγραφίζει τους ιερούς τόπους, από όπου κλάπηκαν τα αγάλματα, και να «επαναπατρίζει», κατά τα λεγόμενά της, τα κλεμμένα γλυπτά με χρυσό 23 καρατίων.

Σύμφωνα με την Davis, ο χρυσός συμβολίζει την εμπορευματοποίηση των ανεκτίμητων γλυπτών και τα κάνει να ξεχωρίζουν οπτικά στους φωτορεαλιστικούς πίνακές της κάνοντας τους ανθρώπους να συνειδητοποιήσουν την απουσία τους.

Joy Lynn Davis is artist & researcher, part of gathering movement for documentation & return of stolen Nepal statuary pic.twitter.com/Jcje8aX4H4

— Kanak Mani Dixit (@KanakManiDixit) April 8, 2015

Η Joy Lynn Davis είναι καλλιτέχνιδα και ερευνήτρια, μέλος του κινήματος συγκέντρωσης για την τεκμηρίωση και την επιστροφή κλεμμένων αγαλμάτων του Νεπάλ pic.twitter.com/Jcje8aX4H4

Η έκθεση τέχνης «Θυμούμενοι τα Χαμένα Γλυπτά της Κοιλάδας του Κατμαντού» λειτουργεί αυτή τη στιγμή στο Συμβούλιο Τέχνης του Νεπάλ στο Κατμαντού και παρουσιάζει το πολύτιμο έργο της.

Αναπολώντας ό,τι χάθηκε

Το κίνημα για την αποκατάσταση των κλεμμένων έργων τέχνης είναι σχετικά νέο. Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του '80, ο Νεπαλέζος καλλιτέχνης και ακαδημαϊκός Lain Singh Bangdel και ο Γερμανός γνώστης τέχνης Jurgen Schick ανέλαβαν το επίπονο έργο της καταγραφής των χαμένων αγαλμάτων. Το Αρχείο Χάντινγκτον στο Κρατικό Πανεπιστήμιο του Οχάιο παρουσιάζει τις εικόνες που φωτογραφήθηκαν από τον Lain Singh Bangdel στο βιβλίο του «Κλεμμένες Εικόνες του Νεπάλ».

Αφού είδε τις εικόνες πριν και μετά από κλεμμένα είδωλα που δημοσιεύτηκαν στο βιβλίο του, ένας Καλιφορνέζος συλλέκτης έργων τέχνης επέστρεψε τέσσερα γλυπτά τον Αύγουστο του 1999 και ένα άλλο άγαλμα επιστράφηκε από το Βερολίνο, αναφέρουν οι Nepali Times.

Η Donna Yates, αρχαιολόγος που μελετά το λαθρεμπόριο αρχαιοτήτων, την αρχαιολογία και το έγκλημα κατά της τέχνης, δημοσίευσε στο Twitter μια φωτογραφία από το αρχείο:

Before and after. Sculpture mutilated during a looting attempt. Lost & Stolen Images: Nepal http://t.co/sNQmhrpStz pic.twitter.com/ySH1v13MnX

— Donna Yates (@DrDonnaYates) October 10, 2014

Πριν και μετά. Γλυπτό ακρωτηριασμένο κατά τη διάρκεια μιας απόπειρας λεηλασίας. Χαμένες & Κλεμμένες Εικόνες: Νεπάλ http://t.co/sNQmhrpStz pic.twitter.com/ySH1v13MnX

Στην έκθεση της Davis στο Κατμαντού, ενημερωτικά πάνελ παρουσιάζουν ιστορικές φωτογραφίες των κλεμμένων γλυπτών, τρέχουσες φωτογραφίες των χώρων και πληροφορίες για τα κλεμμένα γλυπτά, συμπεριλαμβανομένων χαρτών, που απεικονίζουν τους αρχικούς χώρους κλοπής. Νωρίτερα, παρουσίασε τα έργα της στην έκθεση «Αφηγήσεις Πίστης και Μνήμης: Θυμούμενοι τα Χαμένα Γλυπτά του Κατμαντού » το 2013 στο Μουσείο Πατάν στο Λαλιτπούρ του Νεπάλ.

Μέρος των προσπαθειών της Davis περιλαμβάνει έναν διαδραστικό χάρτη και μια βάση δεδομένων με κλεμμένα έργα τέχνης. Σύμφωνα με την ιστοσελίδα του έργου, το περιεχόμενό του θα προστεθεί στη βάση δεδομένων κλεμμένων έργων τέχνης του Διεθνούς Οργανισμού Εγκληματολογικής Αστυνομίας (Ιντερπόλ).

Database of lost & stolen #NepaleseArt to be linked to Interpol. Kudos to Joy Lynn Davis for her hard work! http://t.co/xUGfTpDtmR

— AMaki (@MakiAriana) April 13, 2015

Η βάση δεδομένων χαμένων και κλεμμένων #ΝεπαλέζικηςΤέχνης θα συνδεθεί με την Ιντερπόλ. Συγχαρητήρια στην Joy Lynn Davis για τη σκληρή δουλειά της! http://t.co/xUGfTpDtmR

Where #Nepal’s idols were stolen from and where they are now. Joy Lynn Davis Exhibit till 22 May @ Nepal Art Council pic.twitter.com/sE8IDlQH7S

— Kunda Dixit (@kundadixit) April 12, 2015

Από πού κλάπηκαν τα είδωλα του #Νεπάλ και πού βρίσκονται τώρα. Έκθεση της Joy Lynn Davis έως τις 22 Μαΐου @ Συμβούλιο Τέχνης του Νεπάλ pic.twitter.com/sE8IDlQH7S

Η Davis εξηγεί περαιτέρω το έργο σε ένα βίντεο στο YouTube:

Χάρη στην ευαισθητοποίηση και την κοινή συνεργασία κυβερνητικών και μη κυβερνητικών οργανώσεων με τις τοπικές κοινότητες,  έχει καταγραφεί η κλοπή έργων τέχνης από το Νεπάλ και πολλά έργα έχουν αποκατασταθεί. Το πιο σημαντικό είναι ότι έχουν ξεκινήσει σημαντικές εκστρατείες για τη διατήρηση των ιστορικών ναών, μοναστηριών, παλατιών και άλλων αντικειμένων πολιτιστικής σημασίας.

Η έκθεση «Θυμούμενοι τα Χαμένα Γλυπτά της Κοιλάδας του Κατμαντού» διαρκεί έως τις 22 Μαΐου 2015.