Παρά την πανταχού παρούσα θέση τους στην κυβερνητική πολιτική της Βενεζουέλας, οι αυτόχθονες κοινότητες όπως οι Γουαράο βρίσκονται σε ακραία φτώχεια, χωρίς πρόσβαση σε βασικά δικαιώματα, όπως η υγειονομική περίθαλψη. Φωτογραφίες από την συντάκτρια.

Η πρωτότυπη έκδοση αυτού του άρθρου προέρχεται από μελέτη της Minerva Vitti και δημοσιεύτηκε στο περιοδικό SIC της Βενεζουέλας.

«Οι αυτόχθονες πληθυσμοί έχουν δικαίωμα σε ολοκληρωμένη υγειονομική περίθαλψη, που λαμβάνει υπόψη τις πρακτικές και τον πολιτισμό τους», αναφέρει το Κεφάλαιο Η’ του Συντάγματος της Μπολιβαριανής Δημοκρατίας της Βενεζουέλας. «Το Κράτος αναγνωρίζει την παραδοσιακή ιατρική τους και τις συμπληρωματικές θεραπείες της, με την επιφύλαξη των βιοηθικών αρχών».

Τα παραπάνω υπονοούν ότι οι υπηρεσίες υγείας πρέπει να προσαρμόζονται στις πολιτισμικές ιδιαιτερότητες και ανάγκες κάθε αυτόχθονου λαού. Δεν είναι το μόνο σημείο, όπου εμφανίζεται αυτή η υπόσχεση. Επίσης, περιλαμβάνεται με κάποια μορφή στο προοίμιο του συντάγματος και στον Θεμελιώδη Νόμο των Αυτόχθονων Λαών και Κοινοτήτων, καθώς και στη Σύμβαση 169 της Σύμβασης του Διεθνούς Οργανισμού Εργασίας για τους Αυτόχθονες και Φυλετικούς Λαούς σε Ανεξάρτητες Χώρες, την οποία η Βενεζουέλα επικύρωσε το 2002.

Παρόλ’ αυτά, το δικαίωμα στην υγειονομική περίθαλψη των ιθαγενών υπονομεύεται από τις Αρχές υπό το πρίσμα των πολλαπλών αποτυχιών, που παρουσιάζουν οι κλινικές στις 345 κοινότητες εφαπτόμενες των παραποτάμων του Δέλτα του Ορινόκου στο ανατολικό τμήμα της χώρας.

Εντός αυτής της περιοχής βρίσκεται το Σαν Φρανσίσκο ντε Γκουάγιο, που βρίσκεται στον δήμο Αντόνιο Ντίαζ στην πολιτεία Δέλτα Αμακούρο. Εκεί κατοικεί ο δεύτερος μεγαλύτερος ιθαγενής πληθυσμός της Βενεζουέλας, ο λαός Γουαράο, ο οποίος αποτελεί το 7% των ιθαγενών λαών της Βενεζουέλας, μετά το 58% που ανήκει στον λαό Γουαγιού στην πολιτεία Ζούλια, η οποία βρίσκεται στο δυτικό τμήμα της χώρας.

Κρίση Νοσοκομείων και υπηρεσιών υγείας

Αυτός ο πληθυσμός των περίπου 3.000 κατοίκων βασίζεται στο αγροτικό νοσοκομείο «Hermana Isabel López», όπου η κρίση στην υγειονομική περίθαλψη των ιθαγενών κοινοτήτων είναι εμφανής. Οι ηλεκτρικές γεννήτριες του νοσοκομείου χάλασαν πριν από μήνες και οι απαντήσεις στα αιτήματα για επισκευή τους δεν μπορούν να ικανοποιηθούν στη Βενεζουέλα λόγω της κρίσης εισαγωγής διαφόρων τύπων ηλεκτρικού εξοπλισμού. Αυτό καθιστά την περιοχή εξαρτημένη από το προσωπικό της πόλης, το οποίο παρέχει πολύ ακανόνιστη εξυπηρέτηση.

Πριν από περίπου 20 ημέρες, ένας από τους κατοίκους της ζώνης ανέφερε ότι είχε περάσει 20 ημέρες χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα. Οι γιατροί πρέπει να φροντίζουν τα επείγοντα περιστατικά με το φως των κεριών και περισσότερα από ένα παιδιά έχουν πεθάνει, ιδίως λόγω του συνδρόμου εισρόφησης μηκωνίου, όπου τα νεογνά πεθαίνουν, επειδή εισπνέουν τα πρώτα τους κόπρανα κατά τη διάρκεια του τοκετού. Επίσης, τα φώτα έχουν σβήσει στο νοσοκομείο πολλές φορές κατά τη διάρκεια τοκετών.

Οι περιορισμοί στους πόρους που φτάνουν στα νοσοκομεία έχουν οδηγήσει στον θάνατο πολλών ιθαγενών στην κοινότητα Γουαράο. Ένας από αυτούς τους πόρους είναι το ασθενοφόρο του ποταμού Γκουαγιό, ο μόνος τρόπος για τη μεταφορά ασθενών έκτακτης ανάγκης από την πολιτεία στην πρωτεύουσα για θεραπεία. Φωτογραφία από τον συγγραφέα και χρησιμοποιείται με άδεια.

Το υδάτινο ασθενοφόρο του νοσοκομείου έχει επίσης υποστεί ζημιές. Σε μια περίπτωση, ένα μωρό έξι μηνών με σοβαρή διάρροια έπρεπε να μεταφερθεί στο νοσοκομείο της Τουκουπίτα, μια πεντάωρη διαδρομή με βάρκα (ανάλογα με την ισχύ του κινητήρα και την ένταση του ρεύματος). Η μεταφορά ήταν αδύνατη και ο γιατρός και τα μέλη της οικογένειας αναγκάστηκαν να τα παρατήσουν. Μια άλλη περίπτωση αφορούσε ένα αγόρι Γουαράο με φυματίωση, το οποίο πέθανε, όταν δεν μπορούσε να μεταφερθεί στην Τουκουπίτα, την πρωτεύουσα της πολιτείας.

Το Νοσοκομείο Hermana Isabel López έχει επίσης αντιμετωπίσει ελλείψεις σε ιατρικά εφόδια. Μεταξύ των πολυάριθμων ιατρικών εφοδίων που λείπουν είναι τα παιδιατρικά Yelco, ένας τύπος καθετήρα που εισάγεται στον ιστό ή τη φλέβα για την εξαγωγή αίματος, την έγχυση φαρμάκων ή την αποστράγγιση υγρών. Ως εναλλακτική λύση, οι γιατροί πρέπει να χρησιμοποιούν Yelco μεγέθους ενηλίκων, προκαλώντας στα παιδιά έντονο πόνο ή ακόμη και τρυπώντας τα κόκαλά τους. Παρόλ’ αυτά, δεν υπάρχει άλλη εναλλακτική λύση σε περιπτώσεις αφυδάτωσης, όπου το αποτέλεσμα θα ήταν θανατηφόρο. Ένα άλλο σπάνιο φάρμακο είναι η κρέμα θείου, η οποία είναι σημαντική για τον έλεγχο της νορβηγικής ψώρας, πολύ συνηθισμένης στην περιοχή.

Εκτός από όλα αυτά, το ψυγείο για τη διατήρηση των εμβολίων χάλασε τον Οκτώβριο του 2014, με αποτέλεσμα τα παιδιά να μην εμβολιάζονται πλέον. Σύμφωνα με έναν κάτοικο του Σαν Φρανσίσκο ντε Γκουάγιο:

Aquí ni siquiera donan medicinas, pero sí vienen a buscar su voto […]. Ni siquiera tenemos luz para conservar nuestra comida, pero estoy segura que habrá luz [durante] las elecciones y [no] después. La gobernadora prometió dar una ambulancia fluvial y un transporte para la comunidad y aún no ha llegado nada […] Si a nuestros mismos líderes indígenas no les duelen nuestros hermanos, qué van a sentir los demás hacia nosotros.

Δεν μοιράζουν καν φάρμακα εδώ, αλλά έρχονται για την ψήφο σας […] Δεν έχουμε ούτε ηλεκτρικό ρεύμα για να φάμε, αν και είμαι σίγουρος ότι θα έρθει [κατά τη διάρκεια] των εκλογών αλλά [όχι] μετά. Ο κυβερνήτης υποσχέθηκε να φέρει ένα ποτάμιο ασθενοφόρο και κοινοτικές μεταφορές, αλλά τίποτα δεν έχει εμφανιστεί ακόμα […] Αν ακόμη και οι δικοί μας αυτόχθονες ηγέτες δεν νοιάζονται για τους αδελφούς μας, πώς θα νοιαστούν οι άλλοι για εμάς;

Η ίδια κατάσταση επαναλαμβάνεται στο Κέντρο Υγείας Δρ. Luis Gómez, που βρίσκεται στην κοινότητα Ναμπασανούκα (επίσης στο Δέλτα του Αμακούρο), όπου η έλλειψη ιατρικών εφοδίων και η απουσία ασθενοφόρου ποταμού έχουν οδηγήσει σε αυξημένους θανάτους μεταξύ των Γουαράο. Τα φάρμακα που υπάρχουν έχουν φερθεί από αγροτικούς γιατρούς και ασκούμενους ιατρούς που έχουν εργαστεί για την απόκτησή τους μέσω δωρεών: «Αν δεν έρχονταν εδώ, δεν θα υπήρχε τίποτα», είπε μία από τις νοσοκόμες.

Σύμφωνα με τον επικεφαλής και εκπρόσωπο της κοινότητας, Conrado Moraleda, η τελευταία περίπτωση αφορούσε μια ιθαγενή μητέρα σε προχωρημένο στάδιο εγκυμοσύνης. Η άμεση μεταφορά δεν ήταν δυνατή, καθώς δεν υπήρχε διαθέσιμη υπηρεσία ασθενοφόρων. Το αποτέλεσμα ήταν ο θάνατος τόσο της μητέρας όσο και του μωρού.

Μια εθνοτική απειλή

Μακροπρόθεσμα, τα βάσανα αυτών των κοινοτήτων μπορούν να θεωρηθούν ως μια σοβαρή αλλά σιωπηλή απειλή. Η έλλειψη αποτελεσματικών δημόσιων πολιτικών σχετικά με την υγειονομική περίθαλψη θέτει αυτούς τους λαούς και την προγονική τους γνώση σε μόνιμο κίνδυνο εξαφάνισης. Με τον ίδιο τρόπο, οι περιορισμοί που βιώνουν αυτές οι κοινότητες συνδέονται επίσης με άλλα προβλήματα με κοινή πηγή, δημιουργώντας ένα επαίσχυντο χαρακτηριστικό κοινό για τις άλλες αυτόχθονες κοινότητες της Λατινικής Αμερικής.