Οι συνεργάτες του δικτύου κοινότητας AlterMundi συνεργάζονται με εταίρους από το Μεξικό. Φωτογραφία από το ιστολόγιο Altermundi.

Για να συνδεθούν στο Διαδίκτυο, οι περισσότεροι άνθρωποι σε όλο τον κόσμο βασίζονται σε ιδιωτικές εταιρείες, που παρέχουν υπηρεσίες Διαδικτύου — και το απαραίτητο υλικό σύνδεσης στο διαδίκτυο — έναντι αμοιβής. Εξαρτόμαστε από εταιρείες όπως η Asus, η Cisco, η Eriksson και η Huawei, οι οποίες κατασκευάζουν μόντεμ και ρούτερ, προκειμένου να συνδεθούμε στο Διαδίκτυο.

Αυτός, όμως, δεν είναι ο μόνος τρόπος σύνδεσης. Το LibreRouter, ένα νέο εγχείρημα που αναπτύχθηκε από μια ομάδα χάκερ από διαφορετικές χώρες και υπόβαθρα, θα διευκολύνει πλέον την πρόσβαση στο διαδίκτυο χωρίς έναν εταιρικό κατασκευαστή υλικού.

Τον Αύγουστο του 2016, η IETF (η Ομάδα Εργασίας Μηχανικής Διαδικτύου, όπου αναπτύσσονται τα τεχνικά πρότυπα του Διαδικτύου) αναγνώρισε σε ένα έγγραφο ότι «ένα σύνολο εναλλακτικών αναπτύξεων δικτύου εμφανίστηκε την τελευταία δεκαετία με στόχο την παροχή συνδεσιμότητας στο διαδίκτυο στους ανθρώπους ή την παροχή τοπικής υποδομής επικοινωνίας». Το έγγραφο υπογραμμίζει ότι αυτή η ταξινόμηση περιλαμβάνει «αρχιτεκτονικές και τοπολογίες διαφορετικές από αυτές των κυρίαρχων δικτύων και βασίζεται σε εναλλακτικά μοντέλα διακυβέρνησης και επιχειρηματικών μοντέλων».

Εμπνευσμένη από τις δηλώσεις του IETF και ενωμένη από την κοινή τους ιδέα για την κατασκευή υλικού, που επιτρέπει την ανάπτυξη και τη λειτουργία των κοινοτικών δικτύων, αυτή η ομάδα ανέπτυξε το LibreRouter. Σε αυτήν την ομάδα περιλαμβάνονται κοινοτικά δίκτυα, δηλαδή τοπικά δίκτυα, που έχουν αναπτυχθεί από κοινοτικούς συνασπισμούς, όπως το AlterMundi της Αργεντινής, το Guifi.net στην Καταλονία, το Ninux στην Ιταλία και το Village Telco στη Νότια Αφρική.

Τα κοινοτικά δίκτυα μπορούν να διαδραματίσουν διάφορους ρόλους. Το AlterMundi, για παράδειγμα, είναι μια αργεντίνικη αστική ένωση, που προωθεί τη δημιουργία αυτόνομων δικτύων, που επιτρέπουν στις πόλεις της χώρας να έχουν πρόσβαση στο Διαδίκτυο, όπου οι εμπορικοί πάροχοι δεν βλέπουν επιχειρηματική ευκαιρία να πουλήσουν τις υπηρεσίες τους. Οι επικεφαλής του κοινοτικού δικτύου Ninux λένε ότι ένας από τους καταλύτες που πυροδότησαν το έργο ήταν η συνεχής ανησυχία για τον συγκεντρωτισμό του Διαδικτύου.

Γνωρίστε το LibreRouter

Η κατασκευή δικτύων απαιτεί φυσικό εξοπλισμό. Δρομολογητές (ρούτερ) που παίζουν καθοριστικό ρόλο στον τρόπο με τον οποίο τα δίκτυα συνδέονται μεταξύ τους.

Η αρχική ιδέα του LibreRouter, η οποία αφορούσε την κατασκευή ενός ρούτερ για κοινοτικά δίκτυα, ξεκίνησε το 2013 κατά τη διάρκεια μιας συνάντησης στο Βερολίνο με τους Steve Song, Elektra, Pau Escrich, Nico Echaniz, Jesica Giudice και Gui Iribarren, οι οποίοι εργάστηκαν σε διαφορετικά έργα κοινοτικών δικτύων.

Άρχισαν να συνεργάζονται σοβαρά, όταν οι νέοι κανονισμοί, που θεσπίστηκαν από την Ομοσπονδιακή Επιτροπή Επικοινωνιών των ΗΠΑ, ανάγκασαν τους κατασκευαστές να περιορίσουν τα οικιακά ρούτερ εμποδίζοντας τις απαραίτητες τροποποιήσεις για τη δημιουργία ενός κοινοτικού δικτύου.

Την ίδια χρονιά, το εγχείρημα έλαβε επιχορήγηση από το Περιφερειακό Ταμείο για την Ψηφιακή Καινοτομία στη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική, πρωτοβουλία του LACNIC, και μια ακόμη επιχορήγηση από το Ταμείο για την Έρευνα και την Εκπαίδευση στο Διαδίκτυο για την ενίσχυση της ανάπτυξής του.

Ο Gui Iribarren, αντιπρόεδρος του οργανισμού AlterMundi, ενός από τους οργανισμούς που διαχειρίζονται το εγχείρημα, συζήτησε για αυτό σε συνέντευξη με το Global Voices.

GV: Ποιες διαφορές υπάρχουν μεταξύ αυτού του ρούτερ και άλλων, που μπορείτε να αγοράσετε σε ένα κατάστημα υπολογιστών; Τι το κάνει μοναδικό;

GI: La diferencia más fundamental radica en las libertades que ofrece. En primer lugar, evidentemente no implementamos ningún bloqueo sobre el software (como lo hacen el resto de los fabricantes, desde las nuevas regulaciones), de forma que cualquiera puede modificar el firmware de fábrica (LibreMesh, un Software Libre basado en OpenWrt/LEDE), o incluso reemplazarlo completamente por otro (“reflashearlo”) fácilmente.

Por otro lado, es un proyecto de Open-Source Hardware, es decir, publicaremos todos los documentos de diseño de la placa base para que cualquiera pueda entenderla, modificarla y producir su propia versión. No existen muchos routers en el mercado que ofrezcan esta posibilidad, y de hecho la empresa Dragino – que esta a cargo del desarrollo de la placa y tiene años de trayectoria en este rubro – ha liberado los diseños de productos anteriores.

Por último, hay diferencias enormes respecto a las prestaciones del hardware. Los routers que se comercializan (a precios accesibles) hoy en día para realizar enlaces en exterior normalmente incluyen una única radio WiFi. Existen en el mercado routers con 2 radios, pero son de uso hogareño, necesitan modificaciones de software (cada vez más difíciles) y adaptaciones físicas para que soporten la intemperie y tengan mayor alcance.

El LibreRouter está preparado de fábrica para ser instalado en exteriores y trae incluidas 3 radios que son utilizadas inteligentemente por el software LibreMesh para construir “nubes mesh” de alta performance, requieren solamente una correcta orientación de las antenas y pueden establecer dos enlaces simultáneos en la banda de 5ghz, en direcciones independientes.

De alguna manera, condensa en un único dispositivo las funciones que normalmente se obtienen combinando un router hogareño básico de 2.4ghz, y dos routers de exterior de 5ghz; pero a un costo total menor, con una instalación más sencilla, y ampliando posibilidades de desarrollo futuro.

GI: Η πιο θεμελιώδης διαφορά έγκειται στην ελευθερία που προσφέρει. Πρώτα απ’ όλα, σαφώς δεν επιβάλλουμε καμία μορφή αποκλεισμού στο λογισμικό (όπως κάνουν οι άλλοι κατασκευαστές, από τους νέους κανονισμούς), με τέτοιο τρόπο ώστε ο καθένας να μπορεί να τροποποιήσει το προεπιλεγμένο υλικολογισμικό (LibreMesh, ένα Ελεύθερο Λογισμικό που βασίζεται στο OpenWrt/LEDE) ή ακόμα και να αντικαταστήσει πλήρως το υλικολογισμικό με μια άλλη έκδοση («reflash it») με ευκολία.

Από την άλλη πλευρά, πρόκειται για ένα έργο υλικού ανοιχτού κώδικα, που σημαίνει ότι θα δημοσιεύσουμε όλα τα έγγραφα σχεδιασμού για τη μητρική πλακέτα, ώστε οποιοσδήποτε χρήστης να μπορεί να κατανοήσει, να αλλάξει και να δημιουργήσει τη δική του έκδοση. Δεν υπάρχουν πολλοί ρούτερ στην αγορά, που προσφέρουν αυτή τη δυνατότητα, και στην πραγματικότητα η εταιρεία Dragino, υπεύθυνη για την ανάπτυξη της μητρικής πλακέτας, που εργάζεται σε αυτόν τον τομέα εδώ και χρόνια, έχει δημοσιεύσει έγγραφα σχεδιασμού των προηγούμενων προϊόντων της.

Τέλος, υπάρχουν τεράστιες διαφορές σε σχέση με την απόδοση του υλικού. Τα ρούτερ που κυκλοφορούν στην αγορά (σε προσιτές τιμές) σήμερα συνήθως περιλαμβάνουν μόνο ένα ασύρματο WiFi. Υπάρχουν ρούτερ στην αγορά, που διαθέτουν δύο ασύρματα, αλλά για οικιακή χρήση, είναι απαραίτητες τροποποιήσεις στο λογισμικό (μια ολοένα και πιο δύσκολη εργασία) και απαιτούνται επίσης φυσικές αλλαγές, ώστε να μπορούν να επιβιώσουν σε εξωτερικούς χώρους και να έχουν καλύτερη εμβέλεια.

Το LibreRouter είναι εργοστασιακά έτοιμο για εγκατάσταση σε εξωτερικούς χώρους και διαθέτει τρία ραδιόφωνα, που χρησιμοποιούνται έξυπνα από το λογισμικό LibreMesh για την κατασκευή «ασύρματων δικτύων mesh» υψηλής απόδοσης απαιτώντας μόνο σωστό προσανατολισμό κεραίας και ικανό να δημιουργήσει δύο ταυτόχρονες συνδέσεις ζώνης 5GHz σε ανεξάρτητες κατευθύνσεις.

Κατά κάποιο τρόπο, ενσωματώνει σε μία συσκευή λειτουργίες, που κανονικά επιτυγχάνονται συνδυάζοντας έναν βασικό οικιακό δρομολογητή 2,4 GHz και δύο εξωτερικούς δρομολογητές 5 GHz, αλλά με πολύ χαμηλότερο κόστος, με ευκολότερη εγκατάσταση και πολλαπλές δυνατότητες μελλοντικής ανάπτυξης.

GV: Γιατί ένα κοινοτικό δίκτυο όπως το AlterMundi χρειάζεται ένα LibreRouter;

GI: Las redes que fomentamos desde AlterMundi están construidas y mantenidas por gente relativamente no técnica. Con lo cual, desde el principio nos concentramos en que tanto la puesta en marcha como el mantenimiento de los nodos sean lo más simple posible. Sin embargo, con el escalamiento de las redes fuimos encontrando complejidades (como por ejemplo la necesidad de montar dos o más routers en ciertas ubicaciones) que complican el entendimiento por parte de la población en general, y por eso veníamos dándole vueltas a la idea desde 2013. El punto de inflexión ocurrió con las mencionadas restricciones de fábrica, que directamente hacen inviable la posibilidad de que gente no técnica transforme un router hogareño (económicamente accesible) en un nodo comunitario, poniendo en peligro la continuidad de las redes en todo el mundo.

[Nota de Gui Iribarren: AlterMundi no es en si misma una red comunitaria, sino una
asociación civil que fomenta la creación de redes autónomas, como QuintanaLibre, NonoLibre, etc]

GI: Τα δίκτυα που προωθούμε με το AlterMundi κατασκευάζονται και συντηρούνται από άτομα με περιορισμένες τεχνολογικές δεξιότητες. Λόγω αυτού, από την αρχή επικεντρωθήκαμε στο να διασφαλίσουμε ότι τόσο η εγκατάσταση όσο και η συντήρηση των κόμβων θα ήταν όσο το δυνατόν πιο απλές. Ωστόσο, με την αύξηση των δικτύων, αντιμετωπίσαμε ορισμένες πολυπλοκότητες (όπως η ανάγκη εγκατάστασης δύο ή περισσότερων δρομολογητών σε ορισμένες τοποθεσίες), που δυσκόλεψαν τη λειτουργία του δικτύου για το ευρύ κοινό, επομένως η ιδέα του LibreRouter κυκλοφορούσε από το 2013. Το σημείο καμπής ήρθε με τους προαναφερθέντες περιορισμούς κατασκευής, που κατέστησαν άμεσα αδύνατο για άτομα με περιορισμένες τεχνολογικές δεξιότητες να μετατρέψουν έναν οικιακό δρομολογητή (που είναι οικονομικά προσβάσιμος) σε έναν κοινοτικό κόμβο, θέτοντας έτσι σε κίνδυνο τη συνέχεια των δικτύων σε όλο τον κόσμο.

[Σημείωση από τον Gui Iribarren: Το AlterMundi δεν είναι από μόνο του ένα κοινοτικό δίκτυο, αλλά μια αστική ένωση που προωθεί τη δημιουργία κοινοτικών δικτύων όπως το QuitanaLibre, το NonoLibre κ.λπ.]

Από την άλλη πλευρά, ο Pau Escrich, από το δίκτυο Guifinet, έγραψε ένα άρθρο στα ισπανικά με τίτλο: «LibreRouter, ένα έργο που μας κάνει να ονειρευόμαστε», στο οποίο καταλήγει στο συμπέρασμα ότι, ενώ το έργο είναι φιλόδοξο, ανταποκρίνεται σε μια πραγματική ανάγκη. Με τα δικά του λόγια: «Αυτή είναι μια μεγάλη πρόκληση για τους χάκερ των ελεύθερων δικτύων που, κατά τη γνώμη μου, βρίσκονται κοντά στο να κάνουν ένα σημαντικό βήμα προς την ελευθερία και την αυτονομία όσον αφορά την τεχνολογία και την επικοινωνία».

Εκτιμάται ότι στις αρχές του 2017 η πρώτη έκδοση αυτού του δρομολογητή θα παραδοθεί σε δίκτυα κοινότητας, που προωθούνται από το AlterMundi στην Αργεντινή και από την Village Telco στη Νότια Αφρική. Οι παραλήπτες θα πληρώσουν μόνο το κόστος κατασκευής του υλικού (περίπου 90 ευρώ), το οποίο θα χρησιμοποιηθεί για τη χρηματοδότηση της δεύτερης φάσης παραγωγής, με στόχο να καταστεί δυνατή η απόκτηση ενός LibreRouter από όλους.