Γελοιογραφία του Βενεζουελανού καλλιτέχνη Edo Sanabria. Λήψη από τη σελίδα του στο Facebook και χρήση με άδεια.
Κατά τη διάρκεια των έντονων τιμών, των συζητήσεων, των αποχαιρετισμών, ακόμη και των εορτασμών που εμπνεύστηκαν από τον Κάστρο στην Αμερική, οι Βενεζουελάνοι εξέφρασαν επίσης τη γνώμη τους για την κληρονομιά του κουβανικού κομμουνιστικού εμβλήματος.
Για τους Βενεζουελάνους, ο Φιντέλ Κάστρο και η χώρα του, η Κούβα, έχουν μεγάλη σημασία. Για ορισμένους, ο Κάστρο αποτελεί την έμπνευση για την επανάσταση της Βενεζουέλας και την σοσιαλιστική της πορεία στον 21ο αιώνα, καθώς και τον προσωπικό ήρωα του εκλιπόντος Προέδρου Ούγκο Τσάβες. Για όσους αντιτίθενται στις πολιτικές διαδικασίες που εφαρμόζει ο Τσάβες, τόσο η ιδεολογία όσο και οι εκπρόσωποί της είναι τοξικοί και τους θεωρούν υπεύθυνους για την οικονομική και πολιτική αναταραχή που μαστίζει τη Βενεζουέλα τα τελευταία χρόνια.
Ο Πρόεδρος Νικολάς Μαδούρο κήρυξε γρήγορα τριήμερο εθνικό πένθος μετά τον θάνατο του Κάστρο στις 25 Νοεμβρίου, μια ενέργεια που προκάλεσε κριτική από την αντιπολίτευση. Μετά τους θανάτους του Τσάβες το 2013 και τώρα του Κάστρο, ο Τσαβισμός φαίνεται ξαφνικά να είναι μια ιδεολογία με τις ρίζες της στο παρελθόν και χωρίς ηγεσία εν μέσω μιας από τις χειρότερες οικονομικές κρίσεις στην ιστορία της Δημοκρατίας.
Για συγγραφείς όπως ο Rafael Rojas, ο Φιντέλ είναι ακριβώς ένα σύμβολο αυτού του αποτυχημένου οικονομικού μοντέλου:
Μέχρι σήμερα, στην Κούβα, η οικονομική πολιτική και οι διεθνείς σχέσεις είχαν υποταχθεί στη διαιώνιση ενός ολοκληρωτικού καθεστώτος. Τα τελευταία χρόνια, η ίδια η ηγεσία του νησιού αναγκάστηκε να αναγνωρίσει ότι το αποτέλεσμα ήταν επιζήμιο για την οικονομία, καθώς έχει κληρονομήσει μια μη παραγωγική και εξαρτημένη χώρα, τεχνολογικά καθυστερημένη, όπου η ανισότητα και η φτώχεια βρίσκονται σε άνοδο.
Για διαδικτυακούς συγγραφείς όπως η Aglaia Berlutti, η κληρονομιά του Κάστρο εξετάζεται μέσα από το πρίσμα των παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αναφέρει την περίπτωση της πολιτικής κρατούμενης Araminta Gonzalez, η οποία αφέθηκε πρόσφατα ελεύθερη, αλλά υπέστη διάφορες μορφές βασανιστηρίων κατά τη διάρκεια της φυλάκισής της. Η Berlutti συγκρίνει την υπόθεση της Gonzalez με τις στρατηγικές, που χρησιμοποίησε ο Κάστρο για να κρατήσει τους αντιφρονούντες του υπό έλεγχο:
Όταν ο Φιντέλ Κάστρο συνάντησε τον Ούγκο Τσάβες, υποσχέθηκε να του «διδάξει» πώς να φτάσει στην «ουτοπία». […] Σύμφωνα με τον Λουίς Μικιλένα, ο Τσάβες γρήγορα έμαθε ότι ήταν απαραίτητο να επιβάλει «σταθερό χέρι» στην αντιπολίτευση. Το έκανε αυτό, έχοντας λάβει τις απαραίτητες συμβουλές από τον Φιντέλ, ο οποίος ήδη εκμεταλλευόταν τη χυδαία και μάταιη γενναιοδωρία ενός ηγέτη που άκουγε όλες τις κολακείες του και τις μετέτρεπε σε λατρεία και σε μια επικίνδυνη ειδωλολατρία. Ο Τσάβες ήταν μια άμορφη φιγούρα, έτοιμη να μπει στην ιστορία ως μέρος ενός θολού και συγκεχυμένου έργου. Ο Φιντέλ ήξερε πώς να αδράξει τη στιγμή.
Κατέληξε στο συμπέρασμα:
Τι έμαθε ο Τσάβες από τον Φιντέλ; Μίσος. Βία κατά των διαφωνούντων. Και πάνω απ’ όλα, την ιδέα ότι ο έλεγχος απαιτεί σφαίρες, τρόμο και αιματοχυσία. Αυτή είναι η «μεγάλη ιστορική κληρονομιά» ενός ιδεολογικού τέρατος, που επέβαλε ένα αποτυχημένο πολιτικό σύστημα στην Κούβα με τη βία και στη συνέχεια χειραγώγησε έναν χαρισματικό και ματαιόδοξο ηγέτη όπως ο Ούγκο Τσάβες για να επωφεληθεί από μια πλούσια και αδαή χώρα όπως η δική μας.
Ο Marcos de Rojas αναλύει το κόστος της σχέσης μεταξύ των δύο χωρών και τους τρόπους με τους οποίους έπρεπε να πληρώσουν υψηλό τίμημα για να επιδιώξουν έναν κοινό πολιτικό στόχο:
Αν και αρκετές ομάδες κατά το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα βασίστηκαν στον μύθο του Φιντέλ Κάστρο για να επιτύχουν τους δικούς τους πολιτικούς στόχους, η περίπτωση της Βενεζουέλας είναι η πιο σημαντική. Οι συνέπειες της αντιγραφής ενός μοναδικού φαινομένου όπως η Κούβα μετά το 1959 είναι πιο εμφανείς σήμερα από ποτέ σε μια πλούσια χώρα που τώρα είναι ερείπια, διαιρεμένη και απομονωμένη. Ωστόσο, το κόστος αυτής της σχέσης για τους Κουβανούς ήταν επίσης υψηλό. Γιατροί, εκπαιδευτικοί και πόροι που θα μπορούσαν να είχαν χρησιμοποιηθεί στην Κούβα ανταλλάχθηκαν με πετρέλαιο, και αυτό το κόστος είναι τώρα ακόμη μεγαλύτερο, καθώς η πολιτική και οργανωτική ικανότητα του Μαδούρο εξαρτάται από την Αβάνα. Η Βενεζουέλα έδωσε σανίδα σωτηρίας σε ένα καθεστώς που είχε λίγο περισσότερο κεφάλαιο από την ιστορία του κερδίζοντας έτσι πολύτιμα χρόνια για να οργανώσει τη μετάβαση στον κρατικό καπιταλισμό που τώρα εδραιώνεται.
Ο Luis Figuera, από την άλλη πλευρά, τονίζει τους τρόπους με τους οποίους, πέρα από τις επικρίσεις, η κληρονομιά του Κάστρο παραμένει η βάση της πολιτικής σκέψης και του διαλόγου, που μπορεί να εφαρμοστεί εκτός των σοσιαλιστικών χωρών:
Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι η επαναστατική σκέψη των δύο τελευταίων γενεών στην Αμερική τον θεωρεί ουσιαστικό σημείο αναφοράς, όχι μόνο για την ακεραιότητα και την αξιοπρέπεια των πράξεών του, αλλά και για την ευελιξία του στην πλοήγηση στην αρένα των σημαντικών παγκόσμιων αποφάσεων. Πόσοι δεξιοί ηγέτες θαυμάζουν κρυφά τον Διοικητή Φιντέλ; Πόσοι επαναστάτες τον παραθέτουν καθημερινά στις ομιλίες τους;
Αυτές οι ιδέες μπορούν να συνοψιστούν στο έργο που έκανε ο Βενεζουελάνος σκιτσογράφος Roberto Weil την ημέρα του θανάτου του Κάστρο:
NOV 28, 216 #cuba#cubalibre#amargodeangostura .@NDtitulareshttps://t.co/wgr3TXfZwnpic.twitter.com/7LkznZJctL
— roberto weil (@WEIL_caricatura) November 28, 2016
