Εικόνα από τον χρήστη του Imgur pleasegoogleShakerAamerpleasegoogleDavidKellyse

Οι «ψεύτικες ειδήσεις» έχουν τραβήξει την προσοχή τελευταία, ειδικά καθώς πρόσφατες υποθέσεις καταδεικνύουν δυνητικά ισχυρές και ευρείες επιπτώσεις. Η δυνατότητά τους να πυροδοτήσουν βία ήταν πολύ πραγματική στις αρχές του νέου έτους: σκεφτείτε την απειλή περί πυρηνικής ετοιμότητας που απέστειλε στο Ισραήλ ο υπουργός Άμυνας του Πακιστάν, Khawaja Mohammad Asif, στα τέλη Δεκεμβρίου, βασιζόμενος σε μια ψευδή είδηση σχετικά με τις ισραηλινές προθέσεις. Εντός των Ηνωμένων Πολιτειών, οι «ψεύτικες ειδήσεις» έχουν γίνει ένας τρόπος χαρακτηρισμού των ειδησεογραφικών πρακτορείων, που φαίνονται επικριτικά προς τον Ντόναλντ Τραμπ, αλλά έχουν επίσης θεωρηθεί ως μια πιθανή εξήγηση για την άνοδό του στην προεδρία.

Τα ψεύτικα νέα δεν είναι το μόνο πρόβλημα, όπως έχουν επισημάνει άτομα όπως η Melissa Zimdars (μια καθηγήτρια της οποίας η λίστα με τα ψεύτικα νέα εμφανίστηκε διάσημα μετά τις εκλογές των ΗΠΑ) . Πράγματι, περιπτώσεις προπαγάνδας, παραπληροφόρησης, click-bait και «αλήθειας» φαίνονται εξίσου διαδεδομένες και, ίσως σε ορισμένες περιπτώσεις, πιο επιβλαβείς (όπως υποστήριξε πρόσφατα ο Gilad Lotan).

Στην πραγματικότητα, είναι δύσκολο να γνωρίζουμε ακριβώς τι είναι οι «ψεύτικες ειδήσεις». Δεν αρκεί ένα δημοσίευμα να περιέχει λανθασμένα γεγονότα — οι δημοσιογράφοι έχουν κάνει λάθος και στο παρελθόν — και δεν περιλαμβάνει περιπτώσεις κατάφωρης δημοσιογραφικής απάτης. Παλαιότερες χρήσεις των ψεύτικων ειδήσεων συνδέονταν στενότερα με κατασκευασμένο περιεχόμενο με σκοπό τη δημιουργία εσόδων . Τώρα, ο όρος μπορεί να περιλαμβάνει ένα ολόκληρο φάσμα αμφισβητήσιμων τύπων ειδήσεων, συμπεριλαμβανομένων ορισμένων από τις προβληματικές περιπτώσεις, που αναφέρθηκαν παραπάνω. Υπάρχει τουλάχιστον ένας ανταγωνισμός σχετικά με τον όρο, τουλάχιστον στους αγγλόφωνους χώρους των ΜΜΕ. Η προσπάθεια μετάφρασης αυτού του όρου σε άλλες γλώσσες υπογραμμίζει περαιτέρω το πρόβλημα: ας πάρουμε για παράδειγμα τα ιαπωνικά, όπου το デマή το «dema» μπορεί να σημαίνει «ψεύτικες ειδήσεις» αλλά και «ψευδείς φήμες».

Ένα πράγμα που αποτυπώνουν οι «ψεύτικες ειδήσεις» είναι η δυσκολία που αντιμετωπίζουν οι αναγνώστες να διακρίνουν τη διαφορά μεταξύ του τι είναι αληθινό και του ψευδούς στα ειδησεογραφικά ρεπορτάζ. Μια μελέτη από το Πανεπιστήμιο Στάνφορντ πέρυσι σε πάνω από 7.800 φοιτητές έδειξε ότι οι περισσότεροι μαθητές λυκείου στις ΗΠΑ, για παράδειγμα, απλώς δέχονται φωτογραφίες και τις λεζάντες τους ως «αληθινές», χωρίς να σκέφτονται να τις επαληθεύσουν. Και η εν λόγω δοκιμαστική φωτογραφία;

Όταν οι μαθητές παρουσίασαν αυτήν την εικόνα, δυσκολεύτηκαν να δουν τα παραπάνω ως οτιδήποτε άλλο εκτός από απόδειξη πυρηνικής καταστροφής.

Πώς, λοιπόν, μπορούμε να μιλήσουμε για αυτό και άλλα προβλήματα που εγείρει ΑΥΤΟΣ Ο ΟΡΟΣ χωρίς να επιδεινώσουμε περαιτέρω τη σύγχυση; Ειδικά δεδομένου ότι, από την παγκόσμια οπτική γωνία του Global Voices, οι προκλήσεις που εγείρουν οι ψευδείς ειδήσεις δεν είναι κάτι καινούργιο. Γι’ αυτό η Πρωτοβουλία NewsFrames, ως μία από τις πρώτες της προσπάθειες, επιδιώκει να εισαγάγει κάποια σαφήνεια, ειδικά σε παγκόσμια κλίμακα.

Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να αντιμετωπίσουμε το δύσκολο έργο της εύρεσης των κατάλληλων λέξεων για να περιγράψουμε τα ζητήματα και το φαινόμενο. Τον Δεκέμβριο, ξεκινήσαμε με ψεύτικες, αλλά προχωρήσαμε σε όρους όπως ψευδείς και δόλιες, οι οποίες αρχικά είχαν υπονοούμενα σχετικά με την πρόθεση του συγγραφέα και την εγκληματικότητα που μας έκαναν να νιώθουμε άβολα. Προς το παρόν, έχουμε συγκλίνει, κάπως διστακτικά, στον όρο κατασκευασμένες ειδήσεις, για τον οποίο μπορείτε να διαβάσετε περισσότερα σε αυτήν τη σελίδα. Αναμένουμε ότι αυτό θα είναι ένα εγχείρημα σε εξέλιξη, το οποίο θα λαμβάνει υπόψη τις προσπάθειες των εθελοντών μας, οι οποίοι συλλέγουν συγκεκριμένους τύπους αυτών των προβληματικών ειδήσεων σε οποιαδήποτε γλώσσα.

Το να αναφερόμαστε στις «ψεύτικες ειδήσεις» μπορεί να εγείρει ερωτήματα σχετικά με τους συνολικούς περιορισμούς της βασισμένης σε γεγονότα δημοσιογραφίας, αλλά εμείς το βλέπουμε και ως ευκαιρία. Τα προβλήματα που προκύπτουν από τη δημιουργία, την ανάγνωση και την κοινοποίηση κατασκευασμένου περιεχομένου υπάρχουν εδώ και καιρό, και επαγγελματίες και μη επαγγελματίες συγγραφείς έχουν αντιμετωπίσει αυτές και σχετικές προκλήσεις σχετικά με την ακρίβεια, την αμεροληψία ή την αντικειμενικότητα των μετρήσεων σε συνεχή βάση. Θα μπορούσε να αποδειχθεί ότι, καθώς θα αναλογιζόμαστε σιγά σιγά αυτές τις προκλήσεις, θα ανακαλύψουμε ξανά μια γλώσσα για τα πρότυπα στην ειλικρινή αφήγηση και το ώριμο αναγνωστικό κοινό, που μπορεί να υποστηρίξει δίκαιες κοινωνίες.