Διαδηλώτρια σε συγκέντρωση για τα δικαιώματα της μετανάστευσης στην Ουάσινγκτον, DC το 2010. ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: Nevele Otseog (CC BY 2.0)

Ο Ali Kermani, Ιρανός υπήκοος που διαμένει στη Δανία, επρόκειτο να εισέλθει στις Ηνωμένες Πολιτείες με βίζα επισκέπτη τον Ιανουάριο του 2017. Ο πατέρας του πάσχει από καρκίνο σταδίου Γ’ και, λαμβάνοντας υπόψη τις διοικητικές διαδικασίες που είναι τυπικές σε περιπτώσεις που αφορούν Ιρανούς πολίτες, ο Ali είχε σχεδιάσει το ταξίδι μήνες νωρίτερα. Μετά από αρκετούς μήνες έλαβε τη βίζα του. «Μετά όμως ήρθε αυτό το διάταγμα», είπε, «και δεν μου επετράπη να επιβιβαστώ στην πτήση μου».

Το εν λόγω «διάταγμα», φυσικά, είναι το Εκτελεστικό Διάταγμα για τη Μετανάστευση που υπέγραψε στις 27 Ιανουαρίου ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, το οποίο πυροδότησε ένα κύμα αβεβαιότητας, φόβου και οργής, καθώς και εκτεταμένη σύγχυση και πανικό τόσο μεταξύ κυβερνητικών αξιωματούχων όσο και μεταξύ μεταναστών και ακτιβιστών στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ξαφνικά, ένας ταξιδιώτης όπως ο Ali, ο οποίος είχε προηγουμένως σπουδάσει και εργαστεί στις Ηνωμένες Πολιτείες για έξι χρόνια και δεν είχε εισέλθει στο Ιράν για περισσότερο από μια δεκαετία, αντιμετώπισε έντονο έλεγχο και τώρα την προοπτική μιας μακράς απαγόρευσης, απλώς και μόνο λόγω της εθνικότητάς του. «Μου απαγορεύεται η είσοδος στο Ιράν, επειδή διαφωνώ με την κυβέρνηση», είπε ο Ali, επισημαίνοντας την ειρωνεία. «Τώρα μου απαγορεύεται η είσοδος στις Ηνωμένες Πολιτείες λόγω της κυβέρνησης του Ιράν».

Από την υπογραφή του Διατάγματος, οι δικηγόροι μετανάστευσης, ειδικότερα, έχουν αντιμετωπίσει την περίπλοκη πρόκληση να κατανοήσουν έναν φαινομενικά άσκοπο νόμο, ενώ παράλληλα προσπαθούν να καθοδηγήσουν τους πελάτες τους, αλλά και τους εαυτούς τους, σε αχαρτογράφητα εδάφη. Το αποτέλεσμα ήταν ισότιμη πρόκληση και ανταμοιβή, αν όχι και συντριπτική έκταση, κλίμακα και συναίσθημα.

Καθώς υπογραφόταν το Διάταγμα, οι δικηγόροι μετανάστευσης είχαν την ευθύνη να αναλύσουν τις επιπτώσεις της νέας διάταξης για τους πελάτες τους, καθώς και να σχεδιάσουν στρατηγικές για την ασφαλή και αποτελεσματική είσοδο μεταναστών στις Ηνωμένες Πολιτείες. Υπήρχε επίσης το ζήτημα του κατά πόσον η ίδια η διάταξη ήταν νόμιμη ή συνταγματική.

Οι αντιδράσεις κυμαίνονταν από πανικό και δυσπιστία έως θυμό και αγανάκτηση. Η εκτελεστική εντολή υπογράφηκε με ελάχιστη προειδοποίηση και ακόμη λιγότερες πρακτικές οδηγίες και εξηγήσεις. Στην πραγματικότητα, η ίδια η διατύπωση της εντολής ήταν συγκλονιστικά γενική και ασαφής όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο θα εφαρμοζόταν.

Δεν είναι περίεργο που υπήρξε μαζική σύγχυση από τις κυβερνητικές υπηρεσίες ως προς τον τρόπο εφαρμογής και σε ποιους απευθύνεται. Κατά τη διάρκεια των πρώτων ημερών εφαρμογής, υπήρξαν πολυάριθμες αναφορές για άρνηση εισόδου σε Μόνιμους Κατοίκους αναγκάζοντας τον Λευκό Οίκο να αποσαφηνίσει τη θέση του ότι οι κάτοχοι Πράσινης Κάρτας δεν υπόκεινται στην απαγόρευση.

Αυτή ήταν μόνο μία από τις πολλές ανησυχητικές πτυχές του διατάγματος, που όχι μόνο μπέρδεψε τόσο τις κυβερνητικές υπηρεσίες όσο και τους νομικούς, αλλά κατέδειξε σοβαρές αποτυχίες εκ μέρους της διοίκησης στην ικανότητά της να χαράζει και να εφαρμόζει πολιτικές.

Κατά τη διάρκεια των τελευταίων δύο εβδομάδων, οι νομικοί συνεργάστηκαν σε λίστες, φόρουμ και τηλεδιασκέψεις σε μια προσπάθεια να κατανοήσουν ακριβώς τι συνέβαινε. Κάθε μέρα φαινόταν να εμφανίζεται κάτι νέο. Κάθε μέρα έφερνε νέες προκλήσεις και αβεβαιότητες, είτε επρόκειτο για την ανακοίνωση της USCIS ότι είχαν παγώσει όλες τις αιτήσεις, συμπεριλαμβανομένων των αιτήσεων ασύλου, που υπέβαλαν άτομα από τις επτά απαγορευμένες χώρες, είτε για την παραίτηση ανώτερων αξιωματούχων του Υπουργείου Εξωτερικών και της CBP.

Δικηγόροι σε εφημερία στα αεροδρόμια μοιράστηκαν ιστορίες πελατών που κρατήθηκαν, αφέθηκαν να περάσουν, ανακρίθηκαν ή επέστρεψαν στην πατρίδα τους. Επίσης, μοιράστηκαν προτεινόμενα σημεία εισόδου και οδηγίες σχετικά με το τι πρέπει και τι δεν πρέπει να συνιστάται στους πελάτες.

Το αρχικό σοκ που προκάλεσε η εντολή σύντομα αντικαταστάθηκε από ένα οργανικό κύμα αντίστασης και αλληλεγγύης σε αεροδρόμια σε όλη τη χώρα. Οι εντολές του Τραμπ για αποκλεισμό και απομόνωση παρείχαν την τέλεια πλατφόρμα για αλληλεγγύη μεταξύ δικηγόρων, ακτιβιστών και οργανωτών της κοινότητας.

Το αίσθημα συντροφικότητας και συνεργασίας που προερχόταν από αυτές τις τοποθεσίες ήταν πηγή έμπνευσης και ελπίδας για πολλούς. «Το μόνο θετικό που είδα ήταν όταν προσφέρθηκα εθελοντικά στο αεροδρόμιο Λόγκαν», δήλωσε ο Joseph Molina Flynn, δικηγόρος μετανάστευσης με έδρα τη Βοστώνη. «Όχι μόνο άλλοι δικηγόροι μετανάστευσης ήταν εκεί για να βοηθήσουν, αλλά και μερικοί από τους συναδέλφους μου δικηγόρους που δεν ασχολούνται με τη μετανάστευση σταμάτησαν για να προσφέρουν βοήθεια και συναισθηματική υποστήριξη». Ο Flynn ήταν ένας από τους πολλούς δικηγόρους που εμφανίστηκαν στο Διεθνές Αεροδρόμιο Λόγκαν της Βοστώνης. «Οι τελευταίες δύο εβδομάδες σίγουρα μου επέτρεψαν να δω σε πραγματικό χρόνο ότι ο νόμος είναι ένα ισχυρό εργαλείο και η θετικότητα των αποτελεσμάτων εξαρτάται από τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιείται», είπε.

Η Βοστώνη θα έπαιζε μάλιστα έναν ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο στη μάχη για τη νομιμότητα της εντολής: την Κυριακή 29 Ιανουαρίου, δύο ομοσπονδιακοί δικαστές στην πόλη εξέδωσαν προσωρινή αναστολή σε τμήματα της εντολής, την πρώτη από τις πολλές νομικές προσφυγές που έχουν ασκηθεί έκτοτε κατά της εντολής. Μερικοί ταξιδιώτες, συμπεριλαμβανομένου του Ali Kermani, προσπάθησαν να κανονίσουν να πετάξουν στη Βοστώνη για να επωφεληθούν από την προσωρινή περιοριστική εντολή. «Ήξερα ότι ήταν ένα ρίσκο», είπε ο Ali, στον οποίο τελικά η αεροπορική εταιρεία αρνήθηκε την επιβίβαση στην πτήση για τη Βοστώνη, «αλλά σκέφτηκα ότι, αν είχα έστω και μια ευκαιρία να δω τον πατέρα μου, θα άξιζε τον κόπο να αντιμετωπίσω οποιοδήποτε πρόβλημα».

Άλλοι δικηγόροι, που προσέφεραν εθελοντικά τις υπηρεσίες τους σε αεροδρόμια, συγκινήθηκαν επίσης από τη σχέση μεταξύ της νομικής υπεράσπισης και της άμεσης δράσης από τη βάση. «Ήταν ένα υπέροχο συναίσθημα και ένιωθα σαν να κερδίζαμε. Όλοι ήταν απίστευτοι και πρόθυμοι να κάνουν τα πάντα», δήλωσε η Anna Ν. Yeghiasarian, δικηγόρος μετανάστευσης από το Άρλινγκτον της Βιρτζίνια. «Ήταν τόσο ωραίο να βλέπεις πώς άνθρωποι συγκεντρώνονται σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα από όλη τη χώρα, ακόμη και από διαφορετικά μέρη του κόσμου, για να συσπειρωθούν και να υποστηρίξουν τον σκοπό».

Νομικοί υπερασπιστές οργανώθηκαν και ανταποκρίθηκαν, στην πραγματικότητα, τόσο επί τόπου στα αεροδρόμια όσο και καταθέτοντας νομικές προσφυγές κατά του Διατάγματος. Στις 3 Φεβρουαρίου, ο περιφερειακός δικαστής των ΗΠΑ James Robart στο Σιάτλ εξέδωσε μια πανεθνική περιοριστική εντολή, που μπλοκάρει προσωρινά το Διάταγμα.

Για μένα, δικηγόρο μετανάστευσης και Ιρανό με έδρα τις ΗΠΑ, μια βασική πρόκληση ήταν να διατηρήσω τη δέσμευσή μου να παρέχω σωστή νομική καθοδήγηση στους πελάτες μου, παρέχοντας παράλληλα διαβεβαιώσεις στην οικογένειά μου και παραμένοντας ενεργός στην κοινότητά μου. Ο θείος μου και η οικογένειά του επρόκειτο να μεταναστεύσουν στις Ηνωμένες Πολιτείες στις αρχές Φεβρουαρίου. Τους προέτρεψα να φτάσουν εδώ το συντομότερο δυνατό. Προσγειώθηκαν μόλις 30 λεπτά πριν από την υπογραφή της Διαταγής και η διαδικασία διεκπεραιώθηκε στο Διεθνές Αεροδρόμιο του Σαν Φρανσίσκο χωρίς σημαντικά προβλήματα. Αλλά κανένας μας δεν είχε προβλέψει τον φόβο και το άγχος που περιέβαλλαν το ταξίδι τους και την άφιξή τους στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η δική μου οικογένεια διέσχισε σύνορα στο παρελθόν ως πρόσφυγες, κάνοντας ένα οδυνηρό ταξίδι για να βρει μια καλύτερη ζωή. Ποτέ δεν φανταζόμουν ότι αυτή η παράδοση θα συνεχιζόταν και στην επαγγελματική μου καριέρα, και στις Ηνωμένες Πολιτείες, απ’ όλα τα μέρη.

Η πιο ενθαρρυντική πτυχή των γεγονότων της τελευταίας μιάμισης εβδομάδας ήταν το κλίμα ελπίδας και αλληλεγγύης που αναδύθηκε εν μέσω φόβου και άγχους. Για μένα, ήταν μια ισχυρή παραδοχή ότι ο νόμος δεν λειτουργεί πάντα προς το συμφέρον των ισχυρών. Τα επόμενα τέσσερα χρόνια θα απαιτήσουν περισσότερα από όσους από εμάς υποστηρίζουμε την ένταξη, την ανοχή και την ποικιλομορφία, αλλά για τους δικηγόρους μετανάστευσης, τουλάχιστον, η ώρα για δράση φαίνεται να είναι τώρα.