Η Jbeily απολαμβάνει το βράδυ της, καθώς συζητά το ταξίδι της από τη Συρία στην Ιορδανία. Φωτογραφία τραβηγμένη από τον συγγραφέα.

Το πρόσωπό της λάμπει στο έντονο λευκό φως που είναι προσκολλημένο στον ξεφλουδισμένο λευκό τοίχο του σπιτιού. Η ζέστη των αρχών Ιουλίου κάνει τα σωματίδια ιδρώτα να διακρίνονται καθαρά στο μέτωπό της. Παρά την καταιγίδα εντόμων που ανώδυνα καταλαμβάνουν και πολιορκούν τον προσωπικό της χώρο, φαίνεται χαλαρή, ισορροπημένη, αλλά πάνω απ’ όλα, σίγουρη για τον εαυτό της. Είχε πέντε χρόνια για να αναπτύξει μια ανθεκτικότητα απέναντι στην κατοχή και την πολιορκία, έτσι ώστε τα έντομα να μην την επηρεάζουν όπως παλιά.

Η Zein Jbeily είναι Σύρια πρόσφυγας από το Χαλέπι, η οποία εγκατέλειψε την πατρίδα της, τη Συρία, το 2012. Τα τελευταία πέντε χρόνια, είναι ακτιβίστρια, επιλέγοντας να αγωνιστεί για τα δικαιώματα του λαού της μέσω μη βίαιης δράσης και αφοσίωσης στην γραφή.

«Ούτε τα όπλα ιστορικά έχουν αποδειχθεί η καλύτερη λύση. Η μη βία είναι το μεγαλύτερο όπλο που έχει στη διάθεσή της η ανθρωπότητα, είναι ισχυρότερη από το πιο ισχυρό όπλο καταστροφής», λέει στο Global Voices. Στη Συρία, υποστηρίζει η Jbeily, «οι σφαίρες δεν εκτοξεύονται σε έναν εχθρό, αλλά στον γείτονά σου και ίσως στον αδελφό σου».

Η Jbeily πήρε το πάθος της για μη βίαιη δράση και ξεκίνησε τον δικό της πόλεμο χρησιμοποιώντας τη συγγραφή και την ερευνητική δημοσιογραφία αντί για πυραύλους και σφαίρες για να βελτιώσει τα μέσα διαβίωσης των Σύριων, που διαμένουν στην Ιορδανία.

Ωστόσο, η Jbeily δεν ήταν πάντα συγγραφέας. «Στη Συρία, δεν δούλευα», λέει, καθώς μιλάει για τη ζωή της ως μητέρα που έμενε στο σπίτι. Κατά τη διάρκεια της επανάστασης, ωστόσο, η σπλαχνική της περιφρόνηση για το καθεστώς Άσαντ, μια περιφρόνηση που συμμερίζονται πολλοί Σύριοι στην Ιορδανία, έκανε τη δημοσιογραφία και την καταγραφή των φρικαλεοτήτων που διαπράττονται από τις δυνάμεις του καθεστώτος μια σχεδόν φυσική αντίδραση.

«Στη Συρία, βιντεοσκόπησα διαδηλώσεις και τις έστελνα σε τηλεοπτικούς σταθμούς», ισχυρίζεται η Jbeily. Η Jbeily προσθέτει επίσης ότι κατά τη διάρκεια της επανάστασης παρείχε φάρμακα σε όσα άτομα βρίσκονταν σε πολιορκημένες περιοχές του Χαλεπίου.

Θυμάται το ταξίδι της από το Χαλέπι στη Δαμασκό και τελικά πάνω από τα νότια σύνορα της Συρίας με την Ιορδανία: «Υπήρχε πολλή πίεση, όταν έφτασα. Ήμουν σοκαρισμένη», λέει. Από το 2012 έως το 2016, η Jbeily άλλαζε δουλειά, καθεμία από τις οποίες περιλάμβανε τη συγγραφή για πρόσφυγες ή τη συριακή επανάσταση, η οποία μέχρι τότε αφορούσε  τη Ρωσία, το Ιράν, τις Ηνωμένες Πολιτείες και πολλά κράτη του Κόλπου.

Το 2016, η Jbeily βρήκε καταφύγιο στο Radio al Balad (Ραδιόφωνο της Χώρας) του Αμμάν, συγκεκριμένα στην εμβληματική τους εκπομπή Syrians Between Us [Οι Σύριοι ανάμεσά μας]. Το 2012, ο ραδιοφωνικός σταθμός με έδρα το Αμμάν, σε συνεργασία με το τμήμα Δημοσίων Σχέσεων της πρεσβείας των ΗΠΑ στην Ιορδανία, ξεκίνησε το Syrians Between Us, το πρώτο εγχείρημα αυτού του είδους, το οποίο εκπαίδευσε Σύριους/ες πρόσφυγες ως πολίτες δημοσιογράφους, που θα επικεντρώνονταν στους πρόσφυγες στην Ιορδανία.

Το καλύτερο, σύμφωνα με πολλούς στο πρόγραμμα, ήταν ότι για κάθε ιστορία, πληρώνονταν περίπου 100 δολάρια: ένα μέτριο ποσό για πολλούς, αλλά μια γενναιόδωρη πληρωμή για όσα άτομα βρέθηκαν άστεγα και χωρίς εθνικότητα σε διάστημα μηνών. Η Jbeily δεν ήταν η πρώτη που συμμετείχε, αλλά ήταν μία από τις τελευταίες. Το 2016, το πρόγραμμα έχασε τη χρηματοδότησή του και ανεστάλη επ’ αόριστον.

Σύμφωνα με τον Etaf Roudan, δημοσιογράφο στο Community Media Network, το Syrians Between Us είχε εκπαιδεύσει σχεδόν 60 απλούς Σύριους ως πολίτες δημοσιογράφους κατά την περίοδο που ήταν ακόμα ενεργό.

Από την ίδρυσή του, το Syrians Between Us έχει ρίξει κριτικό φως σε ζητήματα, που επηρεάζουν τους πρόσφυγες στην Ιορδανία: τη βαθιά ριζωμένη διαφθορά στα στρατόπεδα προσφύγων, την έλλειψη πρόσβασης στην εκπαίδευση που υφίστανται οι πρόσφυγες και τη συχνά συστηματική εκμετάλλευση στην οποία πέφτουν θύματα οι συριακές οικογένειες.

«Οι άνθρωποι είναι οι ειδικοί στις ζωές τους. Σκεφτήκαμε: γιατί να μην δώσουμε την ευκαιρία στους Σύριους να μιλήσουν για τις δικές τους», δήλωσε στο Global Voices ο Daoud Kuttab, συνεργάτης στο Al-Monitor και ένας από τους ιδρυτές του προγράμματος. «Παρατηρήσαμε μια απότομη αύξηση της ρητορικής μίσους εναντίον των Σύριων προσφύγων, ειδικά σε ορισμένους ραδιοφωνικούς σταθμούς. Για εμάς, ήταν Σύριοι από Σύριους για Σύριους», συνέχισε.

Ο Ali χαμογελάει στην κάμερα στη γειτονιά Ζαχαράν του Αμμάν. Φωτογραφία του συγγραφέα.

Ο Sa'id al-Haj Ali έχει επίσης συνεργαστεί με το Syrians Between Us, αλλά σε αντίθεση με την ομόλογό του, καταγόταν από την Νταράα, τη νοτιότερη πόλη της Συρίας, και άρχισε να γράφει για το Syrians Between Us το 2014.

Όπως πολλοί Σύριοι, ο Ali μετακόμισε στο Ιρμπίντ, μια μικρή πόλη περίπου 90 μίλια βόρεια του Αμμάν. Σύμφωνα με την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, σχεδόν 150.000 καταγεγραμμένοι Σύριοι πρόσφυγες διαμένουν στην πόλη Ιρμπίντ καθιστώντας την μία από τις μεγαλύτερες πόλεις υποδοχής στην Ιορδανία.

Ο Ali, ωστόσο, δεν ήταν δημοσιογράφος. Ως φοιτητής αραβικής λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο της Δαμασκού, η προοπτική μιας επιτυχημένης επανάστασης κινητοποίησε την επαναστατική πλευρά του Ali. «Συνήθιζα να φωτογραφίζω και να δημοσιοποιώ αντιπολίτευση [στον Άσαντ]», είπε στο Global Voices. Τελικά, βρέθηκε να μπαινοβγαίνει σε φυλακές και, κατ’ επέκταση, να φεύγει.

«Ήρθα στην Ιορδανία, επειδή φοβόμουν τη σύλληψη και αναζητούσα ασφάλεια. Και λόγω συνεχιζόμενων απειλών από το καθεστώς Άσαντ προς εμένα και την οικογένειά μου, η Ιορδανία ήταν η μόνη επιλογή για μένα».

Ο Ali θεωρούσε το έργο του για την οργάνωση Syrians Between Us ως μια ουσιαστική φωνή για όσους δεν είχαν πλέον φωνή. «Δεν υπήρχαν ΜΜΕ στην Ιορδανία για να μιλήσουν για τα προβλήματα, τα ζητήματα και τις ιστορίες των Σύριων: προβλήματα στην καθημερινότητά τους σχετικά με την τροφή, την βοήθεια, τη θεραπεία και την εκπαίδευση», είπε.

Το Syrians Between Us έχει τελειώσει προς το παρόν, αλλά η ζωή περίπου 60 Σύριων ως δημοσιογράφων δεν έχει τελειώσει. Σήμερα, τόσο ο Ali όσο και η Jbeily εργάζονται ως δημοσιογράφοι πλήρους απασχόλησης και αυτό δεν φαίνεται να αλλάζει σύντομα.

Σίγουρα, ονειρεύονται να επιστρέψουν στη Συρία. Ο Ali θέλει στην πραγματικότητα να ξεκινήσει ένα ραδιοφωνικό πρόγραμμα στη χώρα του, αλλά η επιστροφή του φαίνεται ολοένα και πιο απίθανη. Τον τελευταίο χρόνο, το καθεστώς Άσαντ μαζί με τους Ιρανούς και Ρώσους συμμάχους του έχουν ανακτήσει τον έλεγχο της συντριπτικής πλειοψηφίας της χώρας, οδηγώντας πολλούς να πιστέψουν ότι ο Άσαντ ήρθε για να μείνει.

Σύμφωνα με τον Kuttab, ένας «έμμεσος στόχος μας ήταν ότι, μόλις η Συρία γίνει ελεύθερη και δημοκρατική, θα χρειαστεί ένα επιτελείο επαγγελματικά εκπαιδευμένων δημοσιογράφων και θα μπορούν να έρθουν να εργαστούν στη χώρα τους».

Ενώ σήμερα αυτό μπορεί να φαίνεται ανέφικτο, τόσο ο Ali όσο και η Jbeily θα συνεχίσουν να γράφουν, αλλά και να ονειρεύονται: μια Συρία που κάποτε υπήρχε και που μια μέρα μπορεί να υπάρξει, σε μεγάλο βαθμό χάρη στο έργο τους. 

Αυτή η κάλυψη κατέστη δυνατή χάρη στο Κέντρο Πούλιτζερ για τα Ρεπορτάζ Κρίσεων, στο οποίο ο Aman είναι υπότροφος.