Πριν φυλακιστεί, ο Arnaldo Quintana δούλευε στη γη με τη μητέρα του και ονειρευόταν να γίνει ποδοσφαιριστής. Φωτογραφία: Santi Carneri. Χρησιμοποιείται με άδεια.

Υπάρχει ένα μέρος στην Ασουνσιόν, πρωτεύουσα της Παραγουάης, όπου ζουν 4.000 άνδρες σε έναν χώρο σχεδιασμένο για όχι περισσότερους από 1.300. Είναι ένα μέρος, όπου υγρά κιόσκια κρατούν άνδρες κατηγορούμενους για επίθεση, ληστεία, φόνο και εμπορία ναρκωτικών, μαζί με ψυχιατρικούς ασθενείς και ναρκομανείς. Είναι ένα μέρος, όπου οι ελλείψεις τροφίμων, νερού και ηλεκτρικού ρεύματος είναι συνηθισμένες. Αυτό το μέρος είναι η φυλακή Τακουμπού, όπου η τύχη περίπου του 80% των κρατουμένων της είναι άγνωστη, επειδή δεν έχουν ούτε δικαστεί ούτε καταδικαστεί στο συμπαγές δικαστικό σύστημα της Παραγουάης. Ωστόσο, μέσα σε αυτούς τους τοίχους, υπάρχουν δέκα άνδρες που έχουν εκπληρώσει την ποινή τους – οι campesinos του Τακουμπού. Αυτοί οι άνδρες αυτοαποκαλούνται πολιτικοί κρατούμενοι και καταδικάστηκαν στις υψηλότερες ποινές που ορίζει η παραγουανή νομοθεσία, αλλά οι δίκες και οι διαδικασίες ήταν παράτυπες και αμφισβητούμενες.

Εκτός από τις αυστηρές ποινές τους, αυτοί οι αγρότες (campesinos) μοιράζονται πολλά κοινά χαρακτηριστικά: η συμπεριφορά τους είναι υποδειγματική, χαίρουν μεγάλου σεβασμού από τους υπόλοιπους κρατούμενους, όλοι βοηθούν στη διδασκαλία των φτωχότερων κρατουμένων και συμμετέχουν σε καθημερινές εργασίες όπως το ψήσιμο, το μαγείρεμα ή η ξυλουργική. Το πιο σημαντικό, ωστόσο, είναι ότι μοιράζονται επίσης ένα κοινό παρελθόν: ήταν μικροκαλλιεργητές στα αγροτικά διαμερίσματα του Σαν Πέδρο, του Κανιντεγιού και του Κααγκουαζού, όπου οργάνωσαν και ηγήθηκαν ομάδων για την υπεράσπιση της πρόσβασης στη γη και την εργασία για τις αγροτικές κοινότητες στη χώρα με τη λιγότερο δίκαιη κατανομή γης στον κόσμο, την Παραγουάη.

Από την πτώση της δικτατορίας του Αλφρέντο Στρέσνερ το 1989, 115 ηγέτες αγροτικών κοινοτήτων έχουν δολοφονηθεί στην Παραγουάη και κανείς δεν έχει καταδικαστεί για τις δολοφονίες. Η χώρα έφτασε στη δημοκρατία, αλλά οι ανισορροπίες δυνάμεων παρέμειναν. Τα χρόνια της δικτατορίας άνοιξαν τον δρόμο για τη σημερινή ανισότητα, με πολιτικές που ωφέλησαν τον μηχανισμό του καθεστώτος και τους συμμάχους του. Ως αποτέλεσμα, οι ανισότητες μεταξύ αγροτών και γαιοκτημόνων είναι αβέβαιες (υπολογίζεται ότι το 2% του πληθυσμού κατέχει το 85% της γης).

Ένα διάσημο παράδειγμα ήταν η σφαγή του Κουρουγκάτι στις αρχές του 2012, η ​​οποία προκλήθηκε από μια σύγκρουση για τα δικαιώματα γης στο διαμέρισμα του Κουρουγκουάτι. Η υπόθεση είχε διαρκή αντίκτυπο στη χώρα και μάλιστα προκάλεσε την καθαίρεση του προέδρου Φερνάντο Λούγκο. Οι λεπτομέρειες του περιστατικού παραμένουν δύσκολο να κατανοηθούν και η υπόθεση εκκρεμεί στα δικαστήρια της Παραγουάης.

Τελικά, 11 αγρότες και 6 αστυνομικοί σκοτώθηκαν και η υπόθεση έγινε ένα εμβληματικό παράδειγμα των τρόπων, με τους οποίους εξαπλώνονται στη χώρα οι ανισότητες στην κατανομή της γης και η βία κατά των αγροτών.

Ωστόσο, κάτι άλλο έγινε φανερό: το Κουρουγκουάτι είχε δει μια νέα μορφή καταστολής να έρχεται στο προσκήνιο. Οι ακτιβιστές για τα δικαιώματα της γης, που δεν δολοφονούνται κατάφωρα, συχνά φιμώνονται από το διεφθαρμένο δικαστικό σύστημα της Παραγουάης. Μεταξύ 2013 και 2015, 460 άτομα κατηγορήθηκαν και 273 συνελήφθησαν για ακτιβισμό για τα δικαιώματα της γης.

Αυτές οι υποθέσεις χαρακτηρίζονται από περιφρόνηση των βασικών κανόνων της ορθής διαδικασίας, όπως η διατήρηση αποδεικτικών στοιχείων και η παροχή δημόσιων υπερασπιστών για τους κατηγορούμενους. Οι δίκες των αγροτών του Τακουμπού καταγγέλθηκαν από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, τα Ηνωμένα Έθνη, τη Διεθνή Αμνηστία, την Oxfam και παραγουανούς οργανισμούς όπως το Συμβούλιο Ιθαγενών Γυναικών και Αγροτών (Conamuri) και την Καθολική εκκλησία.

Ο Nestor Castro πυροβολήθηκε στο σαγόνι κατά τη διάρκεια της σφαγής του Κουρουγκουάτι και καταδικάστηκε σε 18 χρόνια φυλάκισης. Ο αδελφός του σκοτώθηκε κατά τη διάρκεια των πυροβολισμών. Φωτογραφία: Santi Carneri.

Καταδικασμένοι να αγωνίζονται για δικαιοσύνη

Ο ορισμός του πολιτικού κρατουμένου είναι λεπτός και υπόκειται σε αμφισβήτηση. Σύμφωνα με το Συμβούλιο της Ευρώπης, πολιτικός κρατούμενος είναι κάποιος, που έχει κρατηθεί για «πολιτικά κίνητρα και του οποίου η διάρκεια κράτησης ή οι συνθήκες της είναι σαφώς δυσανάλογες με το αδίκημα για το οποίο το άτομο έχει κριθεί ένοχο ή είναι ύποπτο…».

Σύμφωνα με τη Διεθνή Αμνηστία, οι κρατούμενοι συνείδησης είναι όσοι «χωρίς να έχουν χρησιμοποιήσει βία ή να έχουν προωθήσει τη χρήση της φυλακίζονται… λόγω των πεποιθήσεών τους, της εθνικότητάς τους, του φύλου τους, του χρώματος ή της γλώσσας τους». Σε περιπτώσεις όπου οι κρατούμενοι έχουν διαπράξει βίαιες πράξεις, η οργάνωση απαιτεί δίκαιες δίκες.

Στο Τακουμπού, ο Arístides Vera διδάσκει μαθήματα γκουαρανί. Η δίκη του διεξήχθη εξ ολοκλήρου στα ισπανικά, τα οποία δεν είναι η μητρική του γλώσσα. Φωτογραφία: Santi Carneri.

Ο δικηγόρος και γενικός γραμματέας του Παραγουανικού Συμβουλίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (CODEHUPY) Óscar Ayala Amarilla λέει ότι η ποινή αρκετών από τους κρατούμενους εξαρτήθηκε από την κατάθεση ενός μόνο ατόμου που είχε κάνει αντιφατικές δηλώσεις. «Καταδικάζονται με βάση μία μόνο κατάθεση, η οποία είναι ένα ελάχιστο αποδεικτικό στοιχείο χωρίς άλλα έγγραφα», λέει. «Είναι αμφιλεγόμενο,. επειδή δεν επιτυγχάνει το επίπεδο αποδεικτικών στοιχείων, που είναι απαραίτητο για να καταδικαστεί κάποιος σε μια κανονική δικαστική διαδικασία».

Στην υπόθεση του Κουρουγκουάτι, η εισαγγελία δεν απέδειξε ότι οι πυροβολισμοί που σκότωσαν αστυνομικούς προήλθαν από τους κατηγορούμενους ή έστω ότι αυτοί έφεραν τα όπλα. Επιπλέον, οι θάνατοι των αγροτών, που σκοτώθηκαν κατά τη διάρκεια της σφαγής ,δεν διερευνήθηκαν ποτέ.

Ο Rubén Villalba, καταδικασμένος σε 35 χρόνια φυλάκισης για τη σφαγή, υποστηρίζει ότι δεν υπάρχουν στοιχεία που να καταδικάζουν τους αγρότες του Τακουμπού και επικρίνει την έλλειψη έρευνας για τους θανάτους των αγροτών. «Ήταν η πολιτική της ολιγαρχίας, των πολυεθνικών εταιρειών. Μας σκότωσαν».

Μερικοί από τους άλλους φυλακισμένους αγρότες καταδικάστηκαν για την απαγωγή και τη δολοφονία της Cecilia Cubas το 2006. Η υπόθεση προκάλεσε αντιδράσεις στη χώρα, καθώς ήταν κόρη του πρώην προέδρου Ραούλ Κούμπας και η απαγωγή συνδεόταν με την ανταρτική ομάδα γνωστή ως Παραγουανός Λαϊκός Στρατός (EPP στα ισπανικά). Ωστόσο, σύμφωνα με όσα άτομα εκτίουν ποινή φυλάκισης, η δικαστική τους διαδικασία ήταν άδικη και συνδεδεμένη σε μεγάλο βαθμό με τις πολιτικές τους δραστηριότητες.

«Είμαι αγρότης, εργάτης», λέει ο Rubén Villalba. Πριν από τη φυλακή, ζούσε σε tierras malhabidas , αμφισβητούμενη περιουσία που θα έπρεπε να είχε προοριστεί για αγροτική μεταρρύθμιση. Καταδικάστηκε σε 35 χρόνια φυλάκισης στην υπόθεση Κουρουγκουάτι. Φωτογραφία από τον Santi Carneri, χρησιμοποιείται με άδεια.

Ο Óscar Ayala, δικηγόρος ανθρωπίνων δικαιωμάτων, συμφωνεί ότι οι φυλακισμένοι αγρότες δεν μπορούν να χαρακτηριστούν ως κοινοί κρατούμενοι. «Μιλάμε για ανθρώπους που έχουν παίξει και συνεχίζουν να παίζουν βασικό ρόλο σε σχέση με τον αγροτικό ακτιβισμό και την κοινωνική δικαιοσύνη, και αυτό τους διακρίνει από οποιονδήποτε άλλο κρατούμενο».

Η Margarita Durán Estragó, ιστορικός, ερευνήτρια και ακτιβίστρια, έχασε μόνο δύο συνεδρίες κατά τη διάρκεια της δίκης Κουρουγκουάτι και κατέγραψε τα ελαττώματα της δίκης σε ένα φθαρμένο σημειωματάριο. Πιστεύει ότι η εισαγγελία φύτεψε αποδεικτικά στοιχεία και απέκρυψε πληροφορίες για να ενοχοποιήσει τους αγρότες. «Κατηγόρησαν τους πολίτες και δεν διερεύνησαν την αστυνομία. Σταμάτησαν ακόμη και τις νεκροψίες».

Για αυτούς τους κρατούμενους στο Τακουμπού, οι μέρες που περνούν συσσωρεύονται σιγά σιγά. Περνούν τον χρόνο τους στους διαδρόμους της φυλακής, παίζοντας ποδόσφαιρο και κάνοντας δουλειές του σπιτιού. Καθώς περιμένουν αργή δικαιοσύνη, ξαναζούν το παρελθόν τους με ακτιβιστές και ξένους δημοσιογράφους που τους επισκέπτονται για να γίνουν μάρτυρες της ιστορίας τους.

Μετά από δέκα χρόνια πίσω από τα κάγκελα, οι έξι κρατούμενοι που καταδικάστηκαν για την απαγωγή της Cecilia Cubas δημοσίευσαν μια ομαδική αυτοβιογραφία. Σε αυτήν, ο Aristídes Vera συνόψισε το όνειρό του, ένα όνειρο που τον έστειλε στη φυλακή όπως και άλλους αγρότες του Τακουμπού. «Η καταγωγή μου είναι η γεωργία», έγραψε, «το όνειρό μου για ελευθερία είναι οι φτωχοί της υπαίθρου να μπορούν να έχουν γη, σπίτια, υγεία, εκπαίδευση και πρόσβαση σε καλούς δρόμους για να διαθέσουν τα προϊόντα τους στην αγορά. Ελευθερία, για μένα, είναι ότι όλοι οι άνδρες και οι γυναίκες έχουν τη δυνατότητα να εργάζονται και να ζουν με αξιοπρέπεια. Για αυτό, έχω αγωνιστεί όλη μου τη ζωή και για αυτό, έχω φυλακιστεί. Είμαι πολιτικός κρατούμενος».