Η Rosaly Lopes μεγάλωσε σε μια οικογένεια μεσοαστικής τάξης στο Ρίο ντε Τζανέιρο, παρακολουθώντας Σταρ Τρεκ, γοητευμένη από το τηλεσκόπιο του σχολείου της και παρακολουθώντας όλα τα νέα για την αποστολή Απόλλων. Όταν το Απόλλων 13 έπρεπε να επιστρέψει στη Γη τον Απρίλιο του 1970, η ιστορία της Francis Northcutt, της γυναίκας που ήταν υπεύθυνη για τον υπολογισμό της διαδρομής του διαστημοπλοίου πίσω στην πατρίδα, ήταν αυτή που τράβηξε την προσοχή της.

«Το ότι φάνηκε μια γυναίκα στο κέντρο ελέγχου του Χιούστον ήταν τεράστια έμπνευση για μένα», λέει η Rosaly σε τηλεφωνική συνέντευξη με το Global Voices.

Σαράντα οκτώ χρόνια μετά την αποστολή, η Rosaly έγινε μια από τις σημαντικότερες επιστήμονες στον κόσμο. Διευθύντρια του τμήματος πλανητικών επιστημών της NASA, μπήκε στο Βιβλίο Ρεκόρ Γκίνες το 2006 ως το άτομο που ανακάλυψε τα περισσότερα ηφαίστεια καταγράφοντας 71 από αυτά στο φεγγάρι του Δία, την Ιώ, ενώ εργαζόταν στην αποστολή Γαλιλαίος.

Από το 2002, είναι μια εκ των υπευθύνων για την εξερεύνηση του Τιτάνα, του δεύτερου μεγαλύτερου δορυφόρου του Κρόνου, με τον ανιχνευτή Κασσίνι. Στον Τιτάνα θα ξεκινήσει την αναζήτηση για πιθανότητα ζωής πέρα ​​από τη Γη.

Το 2018, η Rosaly πέτυχε ένα ακόμη ορόσημο: έγινε η πρώτη γυναίκα συντάκτρια του περιοδικού Icarus. Δημιουργημένο από τον διάσημο αστρονόμο Καρλ Σαγκάν, το περιοδικό είναι μια κορυφαία έκδοση στην πλανητική επιστήμη. Μίλησε με το Global Voices για αυτό, τα έργα της και πώς το να βλέπεις άλλες γυναίκες σε σημαντικούς ρόλους στην επιστήμη μπορεί να βοηθήσει τις μελλοντικές γενιές.

Global Voices: Πώς γίνατε η πρώτη γυναίκα συντάκτρια του περιοδικού Icarus;

Rosaly Lopes: Ο Καρλ Σαγκάν ξεκίνησε το Icarus, επειδή εκείνη την εποχή δεν υπήρχε επιστημονικό περιοδικό αφιερωμένο αποκλειστικά στη δημοσίευση εργασιών για την πλανητική επιστήμη. Όλοι οι συντάκτες προέρχονταν από το Πανεπιστήμιο Κορνέλ, επειδή εκείνη την εποχή όλα τα χειρόγραφα στέλνονταν εκεί και περνούσαν από τον έναν καθηγητή στον άλλον. Υπήρχαν μόνο λίγοι συντάκτες, νομίζω 3-4. Ο τελευταίος έμεινε για περισσότερα από δέκα χρόνια. Αυτός και η Αμερικανική Αστρονομική Εταιρεία, η οποία έχει τμήμα Πλανητικής Επιστήμης, άρχισαν να ρωτούν ποιος ήθελε να υποβάλει αίτηση. Έκανα αίτηση και με επέλεξαν.

GV: Τι πιστεύετε για τις θεωρίες που αμφισβητούν επιστημονικά δεδομένα, γεγονότα και έρευνα;

Rosaly: Αυτό είναι ένα μικρό μέρος του πληθυσμού που σκέφτεται. Υπάρχουν όμως και άνθρωποι, που δεν θέλουν να πιστέψουν ότι η ανθρώπινη δράση προκαλεί [την κλιματική αλλαγή]. Αυτό συμβαίνει επειδή πολλοί άνθρωποι φοβούνται ότι ο τρόπος ζωής μας θα πρέπει να αλλάξει. Είμαι αισιόδοξη. Νομίζω ότι θα ανακαλύψουμε τρόπους να χρησιμοποιούμε ενέργεια, που δεν προκαλούν υπερθέρμανση του πλανήτη. Το πρόβλημα είναι ότι αυτό έχει γίνει πολύ περισσότερο πολιτικό παρά επιστημονικό ζήτημα.

GV: Το 2005, λάβατε το Μετάλλιο Καρλ Σαγκάν για το έργο σας σχετικά με την ένταξη στη δημόσια εκπαίδευση, ειδικά για τους ισπανόφωνους νέους και γυναίκες. Μπορείτε να μας εξηγήσετε το όραμά σας για αυτό;

Rosaly: Η ένταξη είναι σημαντική, επειδή η επιστήμη χρειάζεται ταλέντο, χρειάζεται αφοσιωμένους ανθρώπους και δεν έχει σημασία αν είσαι άνδρας ή γυναίκα, διαφορετικών φυλών, οτιδήποτε. Είναι σημαντικό να υπάρχουν νέοι, που επικεντρώνονται σε σταδιοδρομίες στην επιστήμη και την τεχνολογία, επειδή είναι το μέλλον μας. Ακόμα και η ιατρική είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τον τεχνολογικό τομέα. Η επιστήμη πρέπει να είναι ένας τομέας προετοιμασμένος να συμπεριλάβει τους πάντες.

GV: Για τις γυναίκες, λένε ότι το επιστημονικό περιβάλλον είναι πιο δύσκολο, ότι πρέπει να αποδείξουν περισσότερο τον εαυτό τους. Συμφωνείτε;

Rosaly: Νομίζω ότι αυτό είναι επίσης λίγο μύθος. Νομίζω ότι πριν από 50 ή 30 χρόνια, ναι. Αλλά σήμερα, για παράδειγμα, στον τομέα των Πλανητικών Επιστημών, οι γυναίκες αποτελούν το 30 ή 35%. Πλέον δεν θεωρούμε «διαφορετικό» να βλέπουμε μια γυναίκα επιστήμονα. Από τη στιγμή που έχεις 25% γυναίκες σε έναν επιστημονικό τομέα, αρχίζει να γίνεται πιο φυσιολογικό.

GV: Δεν έχετε αντιμετωπίσει ποτέ προκαταλήψεις;

Rosaly: Όχι, και ποτέ δεν ανησυχούσα ιδιαίτερα γι’ αυτό. Δεν πρέπει να χάνουμε χρόνο ανησυχώντας γι’ αυτό. Πάντα ήμουν της άποψης ότι, αν κάποιος είναι προκατειλημμένος, αυτό είναι δικό του πρόβλημα, όχι δικό μου. Είναι καλύτερο να προχωρήσεις μπροστά και να κάνεις δουλειά με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.

GV: Πώς ενδιαφερθήκατε για πρώτη φορά για αυτόν τον τομέα;

Rosaly: Μεγάλωσα με το πρόγραμμα Απόλλων και ήταν μεγάλη έμπνευση για μένα. Στην αρχή ήθελα να γίνω αστροναύτισσα, αλλά συνειδητοποίησα ότι ήμουν γυναίκα, Βραζιλιάνα και με μεγάλη μυωπία. Έτσι, πραγματικά δεν επρόκειτο να πετύχει. Αποφάσισα ότι θα βοηθούσα το διαστημικό πρόγραμμα ως επιστήμονας. Το αποφάσισα αυτό πολύ νωρίς και δεν έχω παρεκκλίνει ποτέ από αυτό το μονοπάτι.

GV: Τι πίστευαν οι γονείς σας;

Rosaly: Ευτυχώς, με στήριξαν πολύ, γιατί χωρίς αυτό δεν θα μπορούσα να δεχτώ τίποτα. Η μητέρα μου ανησυχούσε ότι, ως αστρονόμος, δεν θα είχα δουλειά. Αλλά επέμενε να μάθω αγγλικά και γαλλικά, ώστε να έχω έναν τρόπο να βγάζω χρήματα, ακόμα κι αν το επάγγελμα δεν αμειβόταν καλά. Με ενθάρρυναν πολύ να σπουδάσω στο εξωτερικό, πλήρωναν για τα πάντα, έκαναν θυσίες, επειδή έβλεπαν ότι, ειδικά εκείνη την εποχή, δεν υπήρχε τομέας αστρονομίας στη Βραζιλία. Τώρα είναι καλύτερα.

GV: Είναι συνηθισμένο να βλέπουμε ανθρώπους από αναπτυσσόμενες χώρες σε αυτήν την περιοχή;

Rosaly: Δεν είναι πολύ συνηθισμένο, αλλά αλλάζει. Όταν ξεκίνησα, δεν ήταν καθόλου συνηθισμένο. Αλλά τώρα βλέπω όλο και περισσότερους ανθρώπους. Υπάρχουν ευκαιρίες, ειδικά αν είσαι πολύ αφοσιωμένος και σπουδάζεις σκληρά. Χρειαζόμαστε ταλαντούχους ανθρώπους, που εργάζονται σε αυτούς τους τομείς, γι’ αυτό είναι σημαντικό να ενθαρρύνουμε όσα άτομα αγαπούν πραγματικά τον τομέα.

GV: Ένα βραζιλιάνικο περιοδικό σας αποκάλεσε «τη Βραζιλιάνα που πέτυχε στη NASA». Τι γνώμη έχετε για αυτόν τον τίτλο;

Rosaly: (γέλια) Δεν ήξερα για αυτόν τον τίτλο, ενδιαφέρον. Όλα στη ζωή έχουν να κάνουν με την προσπάθεια και λίγη τύχη, εκμεταλλευόμενη τις ευκαιρίες που μου παρουσιάζονται. Πήρα κάποια ρίσκα. Στα 18 μου, έφυγα από τη Βραζιλία για να σπουδάσω στην Αγγλία και ήταν δύσκολο. Τα αγγλικά μου ήταν καλά, αλλά όχι άριστα για πανεπιστημιακό επίπεδο, και δυσκολεύτηκα. Η προετοιμασία μου στη Βραζιλία ήταν χαμηλότερη από αυτή των Άγγλων φοιτητών, παρόλο που είχα φοιτήσει σε καλά σχολεία. Αργότερα, ήμουν στην Αγγλία με μια καλή δουλειά στην κυβέρνηση, εργαζόμενη στο Αστεροσκοπείο του Γκρίνουιτς, αλλά αποφάσισα ότι δεν ήταν αυτό που ήθελα να κάνω, επειδή δεν υπήρχε πιθανότητα για έρευνα. Πήρα ένα ρίσκο, άφησα τη δουλειά μου και πήγα στις Ηνωμένες Πολιτείες για να συμμετάσχω στο JPL (Jet Propulsion Laboratory) της NASA με διετή υποτροφία. Ευτυχώς, λειτούργησε, αλλά ήταν ένα ρίσκο, γιατί ήξερα τι ήθελα. Ο πατέρας μου έλεγε ότι το πιο σημαντικό πράγμα στη ζωή ήταν να έχεις ένα πάθος, να το επιδιώκεις και να μην τα παρατάς.

GV: Συμμετείχατε στην αποστολή Κασσίνι και γίνατε από τους κορυφαίους ειδικούς στον κόσμο σε ενεργά ηφαίστεια. Ποιο από τα έργα σας άρεσε περισσότερο να κάνετε;

Rosaly: Αυτό είναι δύσκολο να το γνωρίζουμε. Νομίζω ότι η δουλειά μου στην αποστολή Γαλιλαίος, στα ηφαιστειακά φεγγάρια του Δία, είναι αυτό που έχει ξεχωρίσει περισσότερο μέχρι στιγμής. Αλλά ελπίζω ότι η πιο σημαντική δουλειά μου δεν έχει έρθει ακόμα. Ότι έχω ακόμα χρόνο μπροστά μου.

GV: Ποιο είναι το επόμενο εγχείρημά σας;

Rosaly: Μόλις έλαβα χρηματοδότηση από τη NASA. Ένα μεγάλο έργο μου εγκρίθηκε για να μελετήσω τον Τιτάνα, ένα φεγγάρι του Κρόνου, σε μεγαλύτερο βάθος. Θέλουμε να διεξάγουμε αυτήν τη μελέτη με πολλούς ερευνητές, διασκορπισμένους στις Ηνωμένες Πολιτείες, στη Χαβάη, στο Σικάγο και στην Αγγλία. Εργαζόμαστε σε ένα έργο σχετικά με την πιθανότητα ανάπτυξης ζωής στον Τιτάνα.

GV: Πιστεύετε ότι είμαστε κοντά στην ημέρα που θα μπορούμε να ζούμε εκτός Γης;

Rosaly: Αυτό θα ερευνήσουμε. Θα ερευνήσουμε όχι μόνο τον βιολογικό τομέα, στον οποίο ήδη υπάρχει μια ομάδα βιολόγων στο Σικάγο, που ερευνά εάν μπορεί να αναπτυχθεί ζωή στον ωκεανό υγρού νερού, που υπάρχει κάτω από έναν παγωμένο φλοιό στον Τιτάνα, αλλά και εάν το οργανικό υλικό, το οποίο θα μπορούσε να χρησιμεύσει ως τροφή για αυτή τη ζωή, που γνωρίζουμε ότι υπάρχει στην ατμόσφαιρα και στην επιφάνεια, θα μπορούσε να διεισδύσει στον ωκεανό και στη συνέχεια, με κρυοηφαιστειακή δραστηριότητα, έναν παγωμένο ηφαιστειακό κύκλο, εάν θα μπορούσε να έρθει στην επιφάνεια και να ανιχνεύσουμε αυτά τα σημάδια ζωής.

GV: Αλλά πιστεύετε ότι είμαστε κοντά στην ημέρα που θα μπορούμε να κατοικούμε σε αυτά τα περιβάλλοντα;

Rosaly: Μιλάω για τις πιθανότητες μικροσκοπικής ζωής, η οποία είναι ένα από τα θεμελιώδη ερωτήματα που πρέπει να γνωρίζουμε αν έχει αναπτυχθεί ζωή σε άλλους πλανήτες και φεγγάρια. Για πιθανότητα αποικισμού, υπάρχουν σχέδια για την ίδρυση μιας βάσης στη Σελήνη τώρα, αλλά νομίζω ότι αυτό θα πάρει πολύ χρόνο. Αν είχα την ευκαιρία να πάω στο διάστημα, θα το έκανα. Το όνειρό μου να γίνω αστροναύτης υφίσταται ακόμα.

GV: Το Icarus δημιουργήθηκε από τον Καρλ Σαγκάν και ήταν ο επιμελητής του για ένα διάστημα. Ήταν ένας από τους σχολιαστές σας; Ποιοι είναι οι άλλοι;

Rosaly: Γνώριζα τον Καρλ Σαγκάν προσωπικά, επειδή, όταν δούλευα στην Αποστολή Γαλιλαίος, δούλευε κι αυτός πάνω σε αυτήν. Έκανε πολύ σημαντικά πράγματα, όχι μόνο για τον τομέα της επιστήμης, αλλά και επειδή ήταν ο πρώτος επιστήμονας, που ξεχώρισε στην εκλαΐκευση της επιστήμης με σημαντικό τρόπο. Την εποχή που άρχισε να το κάνει αυτό, με τηλεοπτικά προγράμματα και όλα τα άλλα, οι περισσότεροι επιστήμονες πίστευαν ότι δεν ήταν καλό. «Οι επιστήμονες δεν πρέπει να χάνουν χρόνο κάνοντας αυτά τα πράγματα». Ο Καρλ Σαγκάν έσπασε αυτό το φράγμα. Έδειξε ότι μπορούσε να είναι ένας σπουδαίος επιστήμονας και να κάνει εκλαΐκευση ταυτόχρονα. Πάντα έκανα πολλή εκλαΐκευση, επειδή πιστεύω ότι είναι πολύ σημαντικό να εμπνεύσουμε τη νέα γενιά. Ήταν πιο εύκολο να το κάνω αυτό. Κέρδισα το μετάλλιο [που πήρε το όνομά του] ακριβώς γι’ αυτό. Υπάρχουν ακόμα κάποιοι άνθρωποι που έχουν προκαταλήψεις, αλλά αυτές μειώνονται.

GV: Το Cosmos εξακολουθεί να αποτελεί σημείο αναφοράς για πολλούς ανθρώπους.

Rosaly: Σωστά. Αλλά, όταν ήμουν κορίτσι στη Βραζιλία, δεν τον είχα ακούσει. Υπήρχαν λίγα βιβλία αστρονομίας εκείνη την εποχή. Ο πατέρας μου μού έδωσε το Σύμπαν του Ισαάκ Ασίμοφ και αυτό ήταν πολύ σημαντικό. Θυμάμαι πως, όταν μεγάλωνα, υπήρχε η αποστολή Απόλλων 13, η οποία έπρεπε να επιστρέψει στη Γη. Τα ρεπορτάζ στις δύο εφημερίδες που πήρα στο Ρίο ντε Τζανέιρο μιλούσαν για μια γυναίκα ονόματι Francis Northcutt. Το παρατσούκλι της ήταν Poppy. Εργαζόταν για μια αεροδιαστημική εταιρεία υπολογίζοντας τις τροχιές για διαστημόπλοια, και είχε βοηθήσει στον υπολογισμό των τροχιών για την επιστροφή του Απόλλων 13. Το να δείξεις μόνο μια γυναίκα στο κέντρο ελέγχου του Χιούστον ήταν μια τεράστια έμπνευση για μένα. Αστείο, δεν τη γνώρισα ποτέ προσωπικά. Έφυγε από τη NASA λίγο αργότερα, πήγε να σπουδάσει νομική και έγινε δικηγόρος. Είναι σημαντικό για τις γυναίκες επιστήμονες να κάνουν δράσεις ενημέρωσης για να εμπνεύσουν την επόμενη γενιά κοριτσιών.