Η Σιμόν Βέιλ Veil στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. 23 Ιουνίου 1984 – CC BY-SA 3.0

Την 1η Ιουλίου 2018, η θρυλική υπέρμαχος των ανθρωπίνων δικαιωμάτων Σιμόν Βέιλ θα ενταχθεί στο περίφημο μαυσωλείο του Πάνθεον μαζί με τον σύζυγό της, Αντουάν Βέιλ. Μια σημαντική προσωπικότητα στη σύγχρονη γαλλική ιστορία που εκπροσωπεί την κοινωνία των πολιτών, είναι επιζήσασα του στρατοπέδου συγκέντρωσης του Άουσβιτς, η οποία στη συνέχεια έγινε κορυφαία υπέρμαχος των δικαιωμάτων των γυναικών και πρώτη πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

Λίγο πριν από την εθνική τελετή αναγνώρισης στο Πάνθεον, το Global Voices πήρε συνέντευξη από τον Πασκάλ Μπρεσόν, έναν συγγραφέα εικονογραφημένων μυθιστορημάτων με περισσότερους από 40 τίτλους στο ενεργητικό του, ο οποίος μόλις ολοκλήρωσε ένα εικονογραφημένο μυθιστόρημα βασισμένο στη ζωή της Σιμόν Βέιλ. Ακολουθεί η αφήγηση της συζήτησής μας, που εξερευνά τη σημασία της κληρονομιάς της Βέιλ στο τρέχον πολιτικό πλαίσιο, καθώς και το τρέχον έργο του Μπρεσόν.

Global Voices (GV): Το έργο σας «Simone Veil, L'immortelle», [«Σιμόν Βέιλ, η Αθάνατη». Το «Αθάνατη» αναφέρεται στην ίδια ως μέλος της Γαλλικής Ακαδημίας] θα κυκλοφορήσει στις 27 Ιουνίου 2018 από τις εκδόσεις Marabulles. Μπορείτε να μας πείτε για το πλαίσιο αυτού του έργου και για τις εμπνεύσεις σας για το μυθιστόρημα;

Pascal Bresson (PB): Με μεγάλη μου χαρά. Αυτό είναι το πρώτο graphic novel, που έχει εγκριθεί από την οικογένεια Βέιλ. Εργάζομαι σε αυτό το εγχείρημα για περισσότερα από τρία χρόνια. Αφού επισκέφτηκα το Πάνθεον το 2014, και πρέπει να πω ότι, από τότε που ήμουν παιδί, πάντα θαύμαζα αυτούς τους σπουδαίους ανθρώπους που έχουν κάνει κάτι καλό για τη χώρα μας, βλέποντας όλους αυτούς τους τάφους: του Ζολά, του Ζαν Ζωρές, του Βίκτωρ Ουγκώ, της Μαρίας Κιουρί, του Ζαν Μουλέν, του Εμέ Σεζέρ, κ.λπ., αναρωτήθηκα ποιος θα μπορούσε να είναι ο επόμενος που θα εισαχθεί εκεί!

Αμέσως, η Σιμόν Βέιλ μου φάνηκε προφανής επιλογή. Μια γυναίκα ανθρωπίστρια, ανεξάρτητη και ασυμβίβαστη στις πεποιθήσεις της, με αγωνιστικό πνεύμα και ηθική συνείδηση. Μια δυνατή προσωπικότητα, της οποίας το πεπρωμένο ήταν ταυτόχρονα τραγικό και εξαιρετικό. Πέρα από την εικόνα της ευθύτητας και της ειλικρίνειας, η Σιμόν Βέιλ ήταν, πάνω απ’ όλα, μια γυναίκα, που ενσάρκωσε την εποχή της και τον αγώνα της. Η προσωπική της ιστορία ήταν άρρηκτα συνδεδεμένη με τη συλλογική ιστορία: τον πόλεμο, την κόλαση των στρατοπέδων εξόντωσης, τον νόμο για τις αμβλώσεις, τον αγώνα για τα δικαιώματα των γυναικών και τη δέσμευση για την επανένωση της Ευρώπης. Πρέπει να ειπωθεί ότι είναι συναρπαστική και ενδιαφέρουσα.

Μέσα από αυτές τις 176 σελίδες, αποκαλύπτω το μυστήριο, που περιβάλλει το υποδειγματικό ταξίδι, μέσω του οποίου έγινε είδωλο, σύμβολο για γενιές γυναικών. Βασιζόμενος στις δικές της μαρτυρίες, ανατρέχω στο δρομολόγιο ενός έξυπνου και επαναστατικού κοριτσιού, που γεννήθηκε στη Νίκαια στις 13 Ιουλίου 1927, ως Σιμόν Ζακόμπ. Φέρνω στο φως μια εικόνα από τα παρασκήνια των πολιτικών της μαχών, των τραυμάτων της και των δεινών που στιγμάτισαν τη ζωή της. Δεν είναι ούτε αγιογραφία ούτε φυλλάδιο. Αυτό το βιβλίο, που απευθύνεται σε αναγνώστες επτά έως 77 ετών (και άνω), είναι γραμμένο από έναν παθιασμένο συγγραφέα, που απεικονίζει, για πρώτη φορά σε ένα graphic novel, μια ουσιαστική προσωπικότητα της εποχής μας.

GV: Η Σιμόν Βέιλ είναι σίγουρα μια εμβληματική προσωπικότητα στην γαλλική ιστορία. Ωστόσο, το μεγαλύτερο μέρος του έργου της δεν είναι ακόμη γνωστό στο ευρύ κοινό. Αν έπρεπε να συνοψίσετε, σε λίγες προτάσεις, γιατί η Σιμόν Βέιλ βρίσκεται τώρα στο Πάνθεον, τι θα θέλατε περισσότερο να παρουσιάσετε από την ιστορία της;

PB:  Το πιο γνωστό βιβλίο της είναι σίγουρα το «Μια Ζωή». Το ευρύ κοινό γνωρίζει καλά τον αγώνα της το 1974 για το δικαίωμα των γυναικών στην άμβλωση, αλλά από την άλλη πλευρά, σε όλη της τη ζωή, έδινε αδιάκοπα και άλλες μάχες. Όπως η επιτυχία της στη μεταφορά Αλγερινών κρατουμένων που είχαν υποστεί κακοποίηση στη Γαλλία, έτσι και η ίδια εξασφάλισε πολιτικό άσυλο σε χιλιάδες μέλη του FLN [Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου της Αλγερίας] που ήταν κρατούμενοι στη Γαλλία. Ωστόσο, ο μεγαλύτερος αγώνας, του οποίου ηγήθηκε, ήταν εναντίον του Εθνικού Μετώπου για να τερματιστεί η μάχη για την Ευρώπη, η οποία είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη μνήμη μας του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου.

Και τώρα, η Σιμόν Βέιλ θα εισέλθει στο Πάνθεον την Κυριακή 1 Ιουλίου 2018. Εκεί θα αναπαυθεί μαζί με τον σύζυγό της, Αντουάν Βέιλ, ο οποίος πέθανε το 2013. Είναι η πρώτη φορά που ένας άνδρας θα εισέλθει στο Πάνθεον ως σύζυγος. Σχετικά με αυτό, έχω μια μικρή ιστορία για το θέμα! Την πρώτη φορά που συνάντησα τη Σιμόν Βέιλ και τον γιο της, Ζαν, θυμάμαι να του λέω ότι είναι σημαντικό για τη μητέρα του που θα μπει στο Πάνθεον. Και ξέσπασε σε γέλια, λέγοντας: «Ω, αν κάποια μέρα η μαμά πάει στο Πάνθεον, ο μπαμπάς μου θα πρέπει να την ακολουθήσει εκεί».

Η Σιμόν Βέιλ θα είναι η πέμπτη γυναίκα που θα ταφεί σε αυτή τη συμβολική τοποθεσία. Αυτός θα είναι ένας όμορφος τρόπος να δείξει την απέραντη ευγνωμοσύνη του γαλλικού λαού. Αξίζει να εισέλθει σε αυτόν τον ναό της Δημοκρατίας. Υπενθυμίζουμε ότι, το 1974, ο σύζυγός της, Αντουάν, παραιτήθηκε για να επιτρέψει στη σύζυγό του να γίνει υπουργός Υγείας. Αυτός ήταν που είχε προοριστεί να γίνει πολιτικός, όχι αυτή. Θυσίασε τον εαυτό του λόγω της αγάπης του γι’ αυτήν. Δεν ήθελε να την επισκιάσει. Ήταν ένα συμβιωτικό ζευγάρι. Και, τουλάχιστον, θα αναπαυθούν μαζί αιώνια και δεν θα χωριστούν ποτέ ξανά.

GV: Είστε συγγραφέας graphic novels εδώ και 25 χρόνια, στα οποία έχετε καλύψει θέματα όπως ο ανθρωπισμός, η ανοχή, ο φυλετικός διαχωρισμός, ο ρατσισμός, η αδικία και το καθήκον να θυμόμαστε την ιστορία. Αυτή τη στιγμή, ο κόσμος εξακολουθεί να είναι γεμάτος με καταστάσεις, που φαίνονται άδικες ή ακόμα και σκληρές. Πώς βλέπετε τον ρόλο σας ως συγγραφέας στον κόσμο σήμερα και ποιες άδικες καταστάσεις, ειδικότερα, θα θέλατε να δείτε να επιλύονται στο μέλλον;

PB: Στη ζωή, υπάρχουν δύο συναισθήματα που αντιπαθώ περισσότερο: η αδικία και η μετριότητα. Μερικές φορές τα δύο πάνε μαζί. Η αδικία είναι πραγματικά απεχθής για μένα. Τα τελευταία χρόνια, έχω ειδικευτεί σε τομείς όπως ο ανθρωπισμός, η δικαιοσύνη, η κοινωνία, ο ρατσισμός ή η οικολογία. Έγινα συγγραφέας που ασχολείται με την εποχή μας. Και δεν είναι τυχαίο ότι ο αγαπημένος μου συγγραφέας είναι ο Βίκτωρ Ουγκώ.

Το ζήτημα του ρόλου ενός συγγραφέα στην κοινωνία σήμερα είναι πιο επίκαιρο από ποτέ. Θα ήθελα να είμαι μεσολαβητής στην κοινωνία, όχι απλώς θεατής, αλλά σε έναν ενεργό ρόλο που θα περιγράφει, θα ασκεί κριτική, θα αναλύει όλα τα καλά ή τα κακά που συμβαίνουν στην κοινωνία μας.

Ένας συγγραφέας έχει τον ρόλο του φύλακα και του μεταφορέα της μνήμης. Ορισμένες παρατηρήσεις για τη ζωή καταγράφονται σε χαρτί, έτσι ώστε να αντέξουν στο χρόνο. Η γραφή είχε πάντα κάποια θεραπευτική αξία για μένα. Γράφοντας, μπορείς να βοηθήσεις τον εαυτό σου και τους άλλους. Η γραφή, όμως, είναι επίσης ένας τρόπος έκφρασης ψυχικών καταστάσεων, και των αστείων, ενοχλητικών ή επιπόλαιων πτυχών της ζωής. Η γραφή μπορεί επίσης να είναι ένα απαραίτητο εκπαιδευτικό εργαλείο. Θέλω να είμαι αυτός που συλλέγει γεγονότα, τα διαμορφώνει και τα αποτυπώνει στο χαρτί, είναι ένα είδος μετάδοσης. Είμαι ένας απεσταλμένος.

Πρέπει να διατηρήσουμε την πίστη μας στην ανθρωπότητα. Όταν βλέπω ανθρώπινη σκληρότητα, είναι σπαρακτικό, αλλά πρέπει να συνεχίσω. Είμαι ακόμα πεπεισμένος ότι το μέλλον της ανθρωπότητας θα είναι οι γυναίκες. «Το μέλλον του άνδρα είναι η γυναίκα», όπως είπε ο Λουί Αραγκόν. Και όπως ο διάσημος ποιητής, υπάρχουν πολλοί άλλοι σπουδαίοι άνδρες, που έχουν επιβεβαιώσει ότι χωρίς την υποστήριξη των γυναικών στη ζωή τους, η επαγγελματική τους άνοδος θα ήταν διαφορετική. Η εποχή μας εξακολουθεί να αγωνίζεται να σκεφτεί τις ιδέες της ισότητας και της διαφοράς από κοινού. Είναι πολύ σημαντικό να επανασυνδεθούμε με μια μοναδική γαλλική παράδοση σχέσεων μεταξύ ανδρών και γυναικών ως ειρηνικές και συμπληρωματικές.

GV: Ένα από τα graphic novels σας, το «Plus Fort que la Haine», που εκδόθηκε από τις εκδόσεις Glénat, έλαβε το «Βραβείο Επιλογής Αναγνωστών για το Καλύτερο Έργο 2015», στην κατηγορία ευρωπαϊκών κόμικς. Αφηγείται την ιστορία του Doug Wiston, ενός νεαρού μαύρου εργάτη στη Νέα Ορλεάνη το 1933, σε μια Αμερική που μαστιζόταν από ρατσισμό και φυλετικό διαχωρισμό. Η προεδρική ατζέντα του Ντόναλντ Τραμπ στις ΗΠΑ θυμίζει εκείνες τις σκοτεινές ημέρες του φυλετικού διαχωρισμού. Πώς θα εξηγούσατε αυτή την αναζωπύρωση του ρατσισμού στις ΗΠΑ και σε κάποιο βαθμό στον κόσμο γενικότερα;

PB: Ο ρατσισμός και ο διαχωρισμός είναι δύο θέματα που έχω καλύψει συχνά. Γενικά, φαίνεται ότι ο ρατσισμός σήμερα πηγάζει από τον φόβο και την ανησυχία, όταν αντιμετωπίζουμε κάποιον διαφορετικό από εμάς, που δεν μπορούμε να καταλάβουμε. Επιστρέφοντας στο θέμα του βιβλίου μου «Plus Fort que la Haine», θα μπορούσε κανείς να πει ότι τα χτυπήματα συνεχίζουν να πέφτουν στο κεφάλι του νεαρού Doug, του ήρωα της ιστορίας, ο οποίος θα πρέπει να μάθει να ελέγχει την επανάστασή του, να την τιθασεύει και να την διοχετεύει. Εν τω μεταξύ, οι αδικίες συνεχίζουν να συσσωρεύονται γι’ αυτόν, για την οικογένειά του και για άλλους σαν αυτόν. Η σωτηρία του θα έρθει με τη μορφή παρέμβασης δύο σοφών ανδρών: ενός μαύρου, που τον εμποδίζει να κάνει ένα ανεπανόρθωτο λάθος, και ενός λευκού, του γείτονά του, που του δίνει το πρώτο του ζευγάρι γάντια του μποξ και ένα εισιτήριο για να πάει στην πόλη. Μια ανθρωπιστική ιστορία σε μια Αμερική που μαστίζεται από ρατσισμό και διαχωρισμό, που αποδεικνύει πως, ό,τι και να συμβεί, το μίσος δεν είναι ποτέ η απάντηση…

GV: Ας επιστρέψουμε στο επερχόμενο έργο σας. Πήρατε άδεια από την οικογένεια της Σιμόν Βέιλ για να γράψετε αυτό το μυθιστόρημα. Η Βέιλ, στην εποχή της, αντιμετώπισε ένα ξέσπασμα αντιπάθειας για το έργο της για την προώθηση των δικαιωμάτων των γυναικών, ειδικά όσον αφορά το δικαίωμα επιλογής της άμβλωσης. Είναι πιο δύσκολο στις μέρες μας να προωθήσουμε προοδευτικούς σκοπούς από ό,τι ήταν το 1974; Και είναι δυνατόν να ανατρέψουμε ακόμη και την πρόοδο που έχει σημειωθεί όσον αφορά τα δικαιώματα των γυναικών;

PB: Μέσα σε 40 χρόνια, οι Γάλλοι πολίτες έχουν σαφώς αλλάξει τη γνώμη τους σχετικά με το νομικό καθεστώς των αμβλώσεων. Το 75% εξ αυτών δηλώνουν ότι εγκρίνουν την έλλειψη περιορισμού στις αμβλώσεις, έναντι μόνο 48% το 1974, το έτος του «νόμου Βέιλ» [νομιμοποίησης των αμβλώσεων στη Γαλλία]. Και θα μπορούσε κανείς να προσθέσει τη Χιλή στον κατάλογο των εθνών, που επιτέλους χαλαρώνουν τους νόμους τους σχετικά με τις αμβλώσεις. Στη Λατινική Αμερική ή στην Αφρική, ορισμένες χώρες απαγορεύουν τις αμβλώσεις και ορισμένες τις επιτρέπουν μόνο υπό πολύ περιοριστικούς όρους. Από τους πιο επιεικείς νόμους επωφελούνται οι γυναίκες στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική. Στην πράξη, οι αμβλώσεις εξακολουθούν να περιορίζονται αυστηρά σε ορισμένες χώρες. Στην πραγματικότητα, οι γιατροί μπορούν να επικαλεστούν «αντίρρηση συνείδησης», η οποία τους επιτρέπει να μην προβαίνουν σε καμία πράξη αντίθετη με τις ηθικές, ηθικές ή θρησκευτικές τους πεποιθήσεις.

Δεν πρόκειται για μια ξαφνική επιστροφή αντιδραστικών κυμάτων, είναι περισσότερο μια κατάσταση του νου, ένα άνοιγμα του νου. Ένας σημαντικός αριθμός χωρών συνεχίζει να το επιτρέπει μόνο υπό περιοριστικούς όρους. Ειδικά σε περίπτωση κινδύνου για τη ζωή της μητέρας. Από την άλλη πλευρά, για πολλούς από αυτούς που αντιτίθενται, το πρόβλημα που προκύπτει είναι το εξής: ποιος θα αποφασίσει και με βάση ποια κριτήρια; Ποιος θα αποφασίσει πότε υπάρχει ανθρώπινη ζωή ή πότε δεν υπάρχει τίποτα ή σχεδόν τίποτα;

Οι γυναίκες έχουν το δικαίωμα να διαχειρίζονται το σώμα τους όπως επιθυμούν. «Δεν φανταζόμουν το μίσος που θα υποδαύλιζα», είπε η Σιμόν Βέιλ στις 26 Νοεμβρίου 1974. Έκτοτε, η γνώμη του γαλλικού λαού σχετικά με τις συνθήκες της άμβλωσης έχει αλλάξει με πολύ σημαντικό τρόπο. Μπορεί να φανεί ότι στη σημερινή Γαλλία δεν υπάρχει πραγματική κατανομή των απόψεων ανά φύλο ή ηλικία σχετικά με τις συνθήκες της εκούσιας διακοπής της εγκυμοσύνης. Στην πραγματικότητα, άνδρες και γυναίκες τάσσονται εξίσου υπέρ της εκτεταμένης αδειοδότησης της άμβλωσης.

GV: Είστε παθιασμένοι με τη δικαιοσύνη και τον ωκεανό. Δεν θα μπορούσα να παραλείψω να αναφέρω το τραγικό επεισόδιο με το ναυάγιο του Aquarius και τους πρόσφυγες στη Μεσόγειο. Ποια είναι η άποψή σας για την τρέχουσα κατάσταση των προσφύγων που διασχίζουν τη Μεσόγειο Θάλασσα και πώς θα μπορούσε αυτή να βελτιωθεί;

PB: Αν η Σιμόν Βέιλ ήταν ακόμα ζωντανή και καλά στην υγεία της, μπορώ να σας υποσχεθώ ότι θα χτυπούσε τη γροθιά της στο τραπέζι! Είναι κρίμα. Αυτή η σπουδαία κυρία, μια αληθινή Ευρωπαία, δεν θα επέτρεπε ποτέ να συμβεί η θλιβερή κατάσταση στην οποία ζούμε. Διότι είναι δίκαιο να πούμε ότι είναι κρίμα για την Ευρώπη στο σύνολό της.

Προφανώς, αντιδρώ απλώς ως άνθρωπος, ως πολίτης, και είναι ίσως πολύ εύκολο να γράψω αυτές τις γραμμές από εκεί που βρίσκομαι. Αλλά πρέπει κανείς να αναγνωρίσει ότι υπάρχει πλήρης αταξία – ορατή ασυναρτησία – ελλείψει κοινών κανόνων, είναι ένα τρομερό καθημερινό γεγονός. Κάθε χώρα κάνει ό,τι θέλει, δέχεται ή απορρίπτει όποιον θέλει, ακόμα κι αν αυτό σημαίνει ότι στέλνει κάποιους σε βέβαιο θάνατο. Αυτό ξεκίνησε ήδη με την άφιξη των Σύρων. Ενώ κάθε ευρωπαϊκή χώρα είχε δεσμευτεί για μια ελάχιστη ποσόστωση υποδοχής για όσους διέφυγαν από το Daesh (επίσης γνωστό ως ISIS), οι περισσότερες χώρες δεν την τήρησαν, και ιδιαίτερα όχι η Γαλλία. Ο αριθμός των ανθρώπων που πεθαίνουν στη Μεσόγειο αποτελεί μια σημαντική ανθρωπιστική καταστροφή, και όμως η Ευρώπη δεν έχει καταφέρει ακόμη να την σταματήσει.

Όλα αυτά είναι τρομακτικά για το μέλλον, ειδικά για το μέλλον των παιδιών μας. Πώς μπορούμε να τους δείξουμε ένα καλό παράδειγμα συνεργασίας; Δείχνει το βαθμό στον οποίο η Ευρώπη έχει χάσει την ηθική της συμπόνια στην κατάσταση στη Μεσόγειο. Αυτοί οι άνδρες, οι γυναίκες και τα παιδιά έχουν ξεφύγει από τη φτώχεια και τον πόλεμο. Πρέπει να παραδεχτώ ότι είμαι συγκλονισμένος από αυτή τη συμπεριφορά. Πώς θα εξελιχθεί αυτή η κατάσταση; Τολμώ να ελπίζω ότι οι νοοτροπίες θα εξελιχθούν, αλλά έχω επίσης την τάση να πιστεύω ότι η ανθρωπότητα μπορεί να οπισθοδρομεί.

Επειδή, το να είσαι άνθρωπος σημαίνει να είσαι αξιοπρεπής και να σέβεσαι, να σκέφτεσαι με νοημοσύνη, να μοιράζεσαι με τους άλλους. Το να είσαι άνθρωπος σημαίνει να είσαι ελεύθερος μέσα σε μια πολιτισμένη κοινωνία […] Αλλά όλοι αυτοί οι τρόποι με τους οποίους προσπάθησα να χαρακτηρίσω την ανθρωπότητα βρίσκονται σε οπισθοδρόμηση στην καθημερινή ζωή. Για το μέλλον, έχω πολλές ελπίδες.