Οι λιβανέζικες υπηρεσίες ασφαλείας αυξάνουν ανακρίσεις και λογοκρισία σε διαδικτυακούς ακτιβιστές και δημοσιογράφους για δημοσιεύσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και πυροδοτούν μια νέα συζήτηση για τα όρια στην ελευθερία του λόγου στη χώρα.

Τις τελευταίες εβδομάδες τουλάχιστον δέκα ακτιβιστές ανακρίθηκαν από λιβανέζικους οργανισμούς ασφαλείας, οκτώ εξ αυτών από το Γραφείο Πληροφοριών για τα εγκλήματα στον κυβερνοχώρο της Εσωτερικής Ασφάλειας, για δημοσιεύσεις σε Facebook και Twitter. Αυτό συγκρίνεται με σύνολο 18 άτομα που κλήθηκαν από τον οργανισμό κατά τη διάρκεια έξι ετών μεταξύ 2010-2016, σύμφωνα με έρευνα της Social Media Exchange, μιας τοπικής ΜΚΟ, που ασχολείται με την πολιτική του Διαδικτύου.

Αν και το Λιβανέζικο Δίκαιο περιέχει προστασίες για ελευθερία έκφρασης και ελευθερία του Τύπου, η προσβολή ενάντια στον πρόεδρο, τον Λιβανέζικο Στρατό, τη θρησκεία ή τη σημαία μπορεί να οδηγήσει σε ποινή φυλάκισης τριών ετών και βαριά πρόστιμα. Οι νόμοι περί συκοφαντίας, λίβελου και δυσφήμησης έχουν χρησιμοποιηθεί όλο και περισσότερο από πολιτικούς και εκπροσώπους μεγάλων επιχειρήσεων για ανάκριση και δίωξη ακτιβιστών και καταστολή του επικριτικού διαδικτυακού λόγου.

Στις περισσότερες από αυτές τις περιπτώσεις, το θέμα των δημοσιεύσεων περιελάμβανε κάλεσμα για διαδικτυακό ακτιβισμό, αστεία ή σαρκαστικά σχόλια για θρησκευτικές προσωπικότητες και φερόμενη κριτική κατά του προέδρου και άλλων πολιτικών.

Οι δεσμεύσεις που οι ανακριτές στο Γραφείο Κυβερνοεγκλημάτων προσπαθούν συχνά να πείσουν τους ακτιβιστές να υπογράψουν αναφέρονται ευρέως ως μη έχουσες νομική βάση.

Νέα υπηρεσία, παλιοί νόμοι

Το Γραφείο Κυβερνοεγκλημάτων των Δυνάμεων Εσωτερικής Ασφάλειας είναι η οδός, μέσω της οποίας πραγματοποιούνται οι περισσότερες από αυτές τις ανακρίσεις.

Ιδρυμένη το 2006 για την ενίσχυση των δυνατοτήτων διαδικτυακής ασφάλειας του λιβανέζικου κράτους στην ψηφιακή εποχή, η Υπηρεσία Κυβερνοεγκλημάτων έχει προκαλέσει διαμάχη σχετικά με την προφανή αυθαίρετη εφαρμογή παλαιών νόμων που χρονολογούνται από τον Ποινικό Κώδικα του 1943.

Πολλοί ακτιβιστές ανακρίνονται βάσει των άρθρων 473 και 474 αυτού του νομικού κειμένου, τα οποία ορίζουν ότι όποιος «δυσφημεί» το όνομα του θεού ή της θρησκείας μπορεί να φυλακιστεί για διάστημα από έναν μήνα έως αρκετά χρόνια.

Μια έκθεση του Μαρτίου 2016 από μια λιβανέζικη ΜΚΟ με επίκεντρο την ελευθερία της έκφρασης, το Κέντρο ΜΜΕ και Πολιτιστικής Ελευθερίας (SKeyes) του Ιδρύματος Samir Kassir, ανέφερε ότι η συμπεριφορά του οργανισμού συχνά ισοδυναμεί με λογοκρισία της ελευθερίας του λόγου.

Αναφορικά με τον τρόπο με τον οποίο ο οργανισμός χρησιμοποιεί τον Ποινικό Κώδικα για να στοχεύσει την διαδικτυακή ομιλία, η έκθεση σημειώνει:

Ο νόμος εφαρμόζεται στο διαδίκτυο, όπου το κοινό του δυσφημιστικού λόγου έχει πολλαπλασιαστεί κυριολεκτικά κατά εκατομμύρια και οποιαδήποτε ανάρτηση, σχόλιο ή ακόμη και «κοινοποίηση» στο διαδίκτυο μπορεί να θεωρηθεί δυσφημιστική εάν ο καταγγέλλων είναι αρκετά ισχυρός και ειδοποιήσει το ISF.

[…]

Ενώ ο Λίβανος δεν διαθέτει σαφείς αυτοτελείς νόμους κατά του κυβερνοεγκλήματος ή της τρομοκρατίας, τα άρθρα κατά της δυσφήμισης εκπληρώνουν έναν παρόμοιο σκοπό, τόσο στοχοποιώντας άμεσα ακτιβιστές και αντιφρονούντες όσο και, χρησιμοποιώντας αυτές τις περιπτώσεις ως παράδειγμα, εκφοβίζοντας διαδικτυακούς δημοσιογράφους, bloggers και χρήστες του Διαδικτύου από το να μιλούν για ορισμένα θέματα, ανοίγοντας έτσι το δρόμο για αυτολογοκρισία και την αποθάρρυνση του λόγου.

Η SKeyes εκτιμά ότι, τα τελευταία δύο χρόνια, οι συλλήψεις που στοχεύουν ακτιβιστές και δημοσιογράφους τριπλασιάστηκαν, από 10 ετησίως σε 30.

Ομάδες υπεράσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων λένε ότι ο ρόλος της υπηρεσίας λογοκρισίας έχει γίνει ιδιαίτερα εμφανής τις τελευταίες εβδομάδες, με πλήθος ακτιβιστών να συλλαμβάνονται, να αναγκάζονται να διαγράφουν αναρτήσεις και να υπογράφουν δεσμεύσεις να μην δημοσιεύουν ξανά «συκοφαντικό» περιεχόμενο και, σε μία περίπτωση, να τους απαγορεύεται να κάνουν οποιεσδήποτε διαδικτυακές δηλώσεις για ένα μήνα.

Ο Jad Shahrour του Κέντρου για την Υπεράσπιση των Ελευθεριών των ΜΜΕ στη Βηρυτό δήλωσε στο Aljazeera ότι οι καταστολές της ελευθερίας της έκφρασης έχουν αυξηθεί από τότε που ξεκίνησε η θητεία του Aoun στα τέλη του 2016 και ότι το 60% των ακτιβιστών που ανακρίθηκαν από τις Αρχές κλήθηκαν μετά από καταγγελίες του Προέδρου Aoun και του κόμματος FPM, το οποίο έχει το μεγαλύτερο ποσοστό στο κοινοβούλιο.

Ο διαδικτυακός ακτιβιστής και κωμικός Charbel Khoury συνελήφθη για λίγο στις 20 Ιουλίου λόγω ενός σαρκαστικού αστείου για τα ιατρικά θαύματα που έκανε ο Άγιος Σαρμπέλ, μια θρησκευτική προσωπικότητα που λατρεύεται από πολλούς στον Λίβανο.

Ο ακτιβιστής αφέθηκε ελεύθερος, αφού υπέγραψε δέσμευση να μην αναφέρεται σε θρησκευτικά θέματα στις αναρτήσεις του και να απενεργοποιεί τον λογαριασμό του στο Facebook για ένα μήνα. Η καταγγελία εναντίον του Khoury κατατέθηκε από μια θρησκευτική οργάνωση, το Catholic Media Center, σύμφωνα με την Daily Star.

Σε μια σχετική υπόθεση, η δημοσιογράφος της τοπικής αραβόφωνης εφημερίδας Al-Akhbar, Joy Slim, ανακρίθηκε από την υπηρεσία για ένα αστείο που έκανε σε ανάρτηση του Khoury. Σε μια στήλη για την λιβανέζικη εφημερίδα Al Akhbar, έγραψε για την χαρακτηριζόμενη «δυστοπική» εμπειρία στα χέρια των Αρχών:

لم يكن ينقص التحقيق معي في مكتب مكافحة جرائم المعلوماتية إلا كاهناً ومذبحاً. أخذ الضباط في قوى الأمن الداخلي الذين حققوا معي على عاتقهم محاولة إعادتي إلى طريق الخلاص المسيحي. من أول الأسئلة التي طُرحت عليّ في التحقيق الذي استمرّ خمس ساعات، هو إذا كنت «معمدّة» (حاصلة على رتبة العماد)، إذ يبدو برأيهم أن أحداً لا يكتب نكتةً في موضوع ديني، إلا إذا كانت تسكنه «أرواحٌ شريرة».

Μόνο ένας ιερέας και ένας βωμός έλειπαν από την ανάκρισή μου στο Γραφείο Κυβερνοεγκλημάτων. Οι αξιωματικοί των ISF που με ανέκριναν ταλαιπωρήθηκαν και προσπάθησαν να με επαναφέρουν στο χριστιανικό μονοπάτι της σωτηρίας. Κατά τη διάρκεια της ανάκρισης που διήρκεσε πέντε ώρες, μεταξύ των πρώτων ερωτήσεων ήταν αν ήμουν «βαπτισμένη», καθώς σύμφωνα με αυτούς κανείς δεν γράφει αστεία για τη θρησκεία εκτός αν κατοικείται από «πνεύματα του διαβόλου».

Δημόσια κατακραυγή

Στις 24 Ιουλίου, δύο ακτιβιστές κλήθηκαν την ίδια ημέρα με μια δημόσια διαμαρτυρία εκατοντάδων ατόμων που πραγματοποιήθηκε στο κέντρο της Βηρυτού κατά της αυξημένης καταστολής του διαδικτυακού λόγου, με το σύνθημα «Ενάντια στην Καταστολή».

«Μεγάλωσα σε μια οικογένεια, όπου μιλούσαμε για το πώς όλοι οι καταπιεζόμενοι Άραβες συγγραφείς έρχονταν στη Βηρυτό για άσυλο», δήλωσε η Mariam Majdoline, μία από τους διοργανωτές, σύμφωνα με την εφημερίδα The Daily Star.

«Δεν μπορείτε να μας μεγαλώνετε με μια νοοτροπία ελευθερίας και μετά να προσπαθείτε να μας καταπιέσετε».