Ενώ τα στατιστικά στοιχεία είναι δύσκολο να προσδιοριστούν, μια συχνά αναφερόμενη έρευνα υποδηλώνει ότι περίπου το ένα τρίτο όλων των γάμων στο Κιργιστάν είναι αποτέλεσμα μη συναινετικών απαγωγών.

Οι απαγωγές για γάμο, ή «Ala Kachuu», έγιναν συνηθισμένο φαινόμενο στη χώρα μετά την απόσχισή της από την πρώην Σοβιετική Ένωση το 1991. Ο Συνήγορος του Πολίτη της χώρας πιστεύει ότι υπάρχουν περίπου 8.000 τέτοιες απαγωγές κάθε χρόνο.

Η άνθηση των «απαγωγών νυφών», την οποία οι ερευνητές έχουν τονίσει ότι δεν αποτελεί διαχρονική παράδοση, αλλά μάλλον ένα σύγχρονο έγκλημα, που έχει τις ρίζες του στις συγκεκριμένες κοινωνικοοικονομικές συνθήκες της χώρας της Κεντρικής Ασίας, δείχνει ελάχιστα σημάδια υποχώρησης.

Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, η κοινωνία των πολιτών και ορισμένα στοιχεία της κυβέρνησης έχουν εντείνει τις προσπάθειές τους για την καταπολέμηση ενός φαινομένου, που μερικές φορές συνεπάγεται βιασμό για το θύμα και, σχεδόν πάντα, ατιμωρησία για τους απαγωγείς του.

Πριν από πέντε χρόνια, το Global Voices κάλυψε μια σειρά βίντεο, που δημιουργήθηκαν από μια τοπική οργάνωση για τα δικαιώματα των γυναικών, τα οποία στόχευαν στην προώθηση της εφαρμογής του κράτους δικαίου σε σχέση με τις απαγωγές. Το μήνυμα αυτών των βίντεο ήταν απλό: η απαγωγή νύφης είναι παράνομη και πρέπει να αναφέρεται και να τιμωρείται.

Τώρα, ένα ζευγάρι καλλιτεχνών από τη μεγαλύτερη πόλη της χώρας, την Μπισκέκ, έχουν αναζωπυρώσει τη συζήτηση για την απαγωγή νύφης με μια σειρά από κινούμενα σχέδια, που έχουν κάνει τον γύρο του κόσμου στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης της χώρας.

Η καλλιτέχνιδα Tatyana Zelenskaya και ο σύζυγός της, animator, Egor Tankov, λένε ότι τα κινούμενα σχέδια βασίζονται όλα σε αληθινές ιστορίες, αν και τα ονόματα άλλαξαν κατόπιν αιτήματος των ίδιων των προσώπων, προκειμένου να προστατευθούν οι πραγματικές ταυτότητες.

Η ιστορία της Nazik

Το πρώτο από τα κινούμενα σχέδια, το οποίο περιλαμβάνει κείμενο στη ρωσική γλώσσα και φωνή στα κιργιζικά, κατέγραψε την απαγωγή ενός κοριτσιού ονόματι Nazik και κυκλοφόρησε τον περασμένο μήνα εγκαίρως για την Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας.

Η ιστορία δεν έχει το δράμα μιας στερεοτυπικής απαγωγής, όπου ένα νεαρό κορίτσι σέρνεται κλωτσώντας και ουρλιάζοντας από τους απαγωγείς της σε ένα αυτοκίνητο διαφυγής. Αντίθετα, αναδεικνύει τα πολλαπλά επίπεδα δολιοφθοράς, προδοσίας και επακόλουθης λύπης, που εμπλέκονται σε αυτά τα περιστατικά, που αλλάζουν τη ζωή και την οικογένεια.

Η μοίρα της Nazik σημαδεύτηκε, όταν μια φίλη της μητέρας της επισκέφθηκε το οικογενειακό σπίτι. Συνοδευόταν από τον γιο της, Abay.

Ο αδελφός και η μητέρα της Nazik «σχεδόν ανάγκασαν σωματικά» την Nazik να φύγει από το σπίτι και να πάει στον κινηματογράφο με τον Abay, μια παιδική γνωριμία. Όταν έφυγε από το σπίτι, δεν είχε ούτε το κινητό της τηλέφωνο ούτε χρήματα μαζί της.

Λίγο αφότου μπήκαν σε ένα αυτοκίνητο που είχε την ένδειξη ταξί, ο οδηγός του ταξί αφαίρεσε την πινακίδα στην οροφή. Δεν ήταν καθόλου οδηγός ταξί, αλλά μάλλον φίλος του Abay, που ήταν εκεί για να βοηθήσει τον Abay να απαγάγει την Nazik.

Ο προορισμός τους δεν ήταν ο κινηματογράφος, αλλά το οικογενειακό σπίτι του Abay, όπου τους περίμενε ένας γάμος. Η Nazik είπε στον γάμο ότι θα ήθελε να μιλήσει στους γονείς της, αλλά ο αδελφός της, ο οποίος έφτασε αργότερα με τη δική του οικογένεια, μίλησε εκ μέρους τους:

Nazik, ο πατέρας μας αποφάσισε ότι θα μείνεις εδώ. Ο Abay είναι καλός άνθρωπος και θα γίνει καλός σύζυγος. Το να παντρευτείς σημαίνει ευτυχία για κάθε κορίτσι!

Τα λόγια, επιβεβαίωση ότι ο επικεφαλής της οικογένειας της Nazik ενέκρινε την ένωση, είχαν βαθιά επίδραση στην ίδια. Τόσο πολύ που όταν η μητέρα της αργότερα τηλεφώνησε και τη ρώτησε με δακρυσμένη φωνή αν ήθελε να ακυρώσει τον γάμο και να επιστρέψει σπίτι, εκείνη αρνήθηκε, αποφασίζοντας να μείνει με τον Abay και την οικογένειά του.

Ωστόσο, ο αδερφός της Nazik είχε πει ψέματα. Ο πατέρας της δεν ήξερε ότι η κόρη του επρόκειτο να απαχθεί εκείνη την ημέρα και θύμωσε όταν το έμαθε. Μέχρι τότε, ένας μουλάς είχε ήδη ευλογήσει τον γάμο.

Η απαγωγή, όπως μαθαίνουμε στη συνέχεια, είχε οργανωθεί κυρίως από τη μητέρα της Nazik, η οποία εκείνη την εποχή αντιπαθούσε τον φίλο της Nazik. Αργότερα, συνειδητοποιώντας το τρομερό της λάθος, τηλεφώνησε στο σπίτι της οικογένειας του Abay για να του προσφέρει μια διέξοδο. Φοβούμενη το πιθανό στίγμα που θα μπορούσε να συνοδεύει τη διάλυση του γάμου, η Nazik αρνήθηκε να την αποδεχτεί.

«Δεν κάναμε μια ευτυχισμένη οικογένεια», αφηγείται η Nazik στο τέλος του βίντεο. «Μετά από τέσσερα χρόνια [η οικογένεια του Abay] έδιωξε εμένα και το παιδί μας από το σπίτι».

Η ιστορία της Elzada

Η απαγωγή της Elzada έλαβε χώρα σε μια εποχή που ο πατέρας της ήταν σοβαρά άρρωστος, μια οδυνηρή περίοδος στη ζωή της, κατά την οποία η μικρότερη αδερφή της κλάπηκε για γάμο. Σε αντίθεση με την περίπτωση της Nazik, η ίδια η οικογένεια της Elzada δεν φαίνεται να έπαιξε ρόλο στην απαγωγή, αν και ο μελλοντικός σύζυγός της ήταν φίλος του αδελφού της.

Αρχικά αρνήθηκε τον γάμο με τον Talgat, έναν τεμπέλη άντρα, του οποίου η μόνη ασχολία ήταν να ξαπλώνει στον καναπέ και να βλέπει τηλεόραση.

«Μόνο τα παιδιά μάς κρατούν ενωμένους», ομολογεί τώρα η Elzada. «Χρήματα βγάζω εγώ, όλες τις αποφάσεις τις παίρνω εγώ. Όχι μόνο δεν τον αγαπώ, αλλά ούτε και τον σέβομαι».

Για άλλη μια φορά, το στίγμα φάνηκε να είναι ο βασικός παράγοντας, που οδήγησε την Elzada να συμφωνήσει με τον γάμο. Αρχικά, οι μελλοντικοί συγγενείς της την ενθάρρυναν ευγενικά να αποδεχτεί την κατάσταση, προτού καταφύγουν σε εκφοβισμό.

Ένα από τους πεθερικά της είπε:

Πιθανώς, δεν είσαι παρθένα και δεν θέλεις να το μάθουν όλοι.

Η Elzada κατάλαβε ότι θα μπορούσε να είχε γίνει αντικείμενο κακεντρεχών κουτσομπολιών, αν διέκοπτε τον γάμο. Θα ήταν όμως αυτό πραγματικά χειρότερο από μια ζωή με έναν άντρα, που δεν αγαπάει;

Η ιστορία της Elzada, στην οποία η γυναίκα παραμένει με τον απαγωγέα της, είναι η πιο αντιπροσωπευτική του φαινομένου των απαγωγών νύφης στο Κιργιστάν. Προβαλλόμενη δυναμικά μέσα από ένα πρίσμα λύπης και παραίτησης στα κινούμενα σχέδια των Zelenskaya και Tankov, φαίνεται κατά κάποιο τρόπο η πιο οδυνηρή από τις πέντε.

Η ιστορία της Aliya

Η ιστορία της Aliya είναι η ιστορία μιας αποτυχημένης απόπειρας απαγωγής, αλλά δείχνει πώς οι τύχες μπορούν να αλλάξουν κατά τη διάρκεια «διαπραγματεύσεων» με έναν επίδοξο γαμπρό.

Η Aliya και η αδερφή της προσκλήθηκαν σε ένα καφέ από κάποιους άντρες. Ένας από τους άντρες είπε στην Aliya ότι του άρεσε και σκόπευε να την απαγάγει για να την παντρευτεί.

Η Aliya αντέδρασε συμπεριφερόμενη με τρόπο που ήξερε ότι θα απέτρεπε τον πιθανό σύζυγό της. Αντί να ενεργήσει με αλληλεγγύη, η αδερφή της ντράπηκε θανάσιμα και ο σεβασμός της προς τους άντρες τους ικανοποίησε. Αφού επέστρεψαν από ένα τσιγάρο έξω από το εστιατόριο, ανακοίνωσαν ότι θα απήγαγαν την «αξιοπρεπή» αδερφή της Aliya αντί για την αποστάτρια Aliya.

Ξαφνικά θορυβημένη από τη μοίρα που ήταν αρκετά ευτυχισμένη ώστε να υποφέρει η Aliya, η αδερφή της Aliya τους παρακάλεσε να μην την απαγάγουν, ισχυριζόμενη ότι είχε ήδη κανονίσει να παντρευτεί έναν άλλο άντρα. Σαστισμένοι, οι άντρες τελικά επέτρεψαν στο ζευγάρι να φύγει και πιθανώς άρχισαν να σχεδιάζουν να βρουν μια άλλη νεαρή γυναίκα για γάμο…

Η ιστορία της Begaim

Η ιστορία της Begaim είναι η μόνη, στην οποία περιλαμβάνεται ένα περιστατικό ακραίας σεξουαλικής βίας. Μας συστήνεται ως μια νεαρή γυναίκα, που ταξιδεύει στο Λονδίνο στο πλαίσιο της εργασίας της σε έναν οργανισμό για τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Στο αεροπλάνο αρνείται την προσφορά της αεροσυνοδού για μια δωρεάν τσίχλα με άρωμα μέντας.

Ο λόγος που «μισεί» τις τσίχλες μέντας, όπως μαθαίνουμε, είναι η μυρωδιά — αναμεμειγμένη με βότκα — στην αναπνοή του άντρα που τη βίασε, αφού την απήγαγε.

Η Begaim γλίτωσε τον γάμο, επειδή και οι δύο γονείς της ήταν αντίθετοι. Ο πατέρας της οδήγησε για να την πάρει πίσω και μάλιστα γρονθοκόπησε τον άντρα που τη βίασε.

Για ένα χρόνο μετά από αυτό δεν μπορούσα να βγω έξω και οποιαδήποτε [ανθρώπινη] επαφή με έκανε να τρέμω. Έβλεπα εφιάλτες και δεν μπορούσα να κοιμηθώ. Ακόμα και σήμερα, μερικές φορές ονειρεύομαι εκείνη την απαίσια νύχτα, εκείνα τα βρώμικα χέρια, τη μυρωδιά της τσίχλας με άρωμα μέντας.

Η ιστορία της Nargiza

Η απαγωγή της Nargiza κανονίστηκε από τη θεία της, την οποία είχε προξενέψει, και ακολούθησε ένα γνωστό μοτίβο. Την πήγαν στο οικογενειακό σπίτι, όπου επρόκειτο να ζήσει. Οι συγγενείς του απαγωγέα τής είπαν να δεχτεί τον γάμο χρησιμοποιώντας τα ίδια λόγια ενθάρρυνσης και εκφοβισμού που βλέπουμε και στις άλλες ιστορίες. Ωστόσο, όταν προσπάθησαν να της επιβάλουν το συμβολικό λευκό μαντήλι, εκείνη αντιστάθηκε.

Η μητέρα της έμαθε για το συμβάν, αφού η Nargiza της τηλεφώνησε από το σπίτι των υποψήφιων πεθερικών της. Αρχικά προσπάθησε να την πείσει να μείνει. Αλλά η Nargiza συνέχισε να αρνείται και απείλησε να καλέσει την αστυνομία. Ένας πρόσφατα θεσπισμένος νόμος στοχοποιούσε τους απαγωγείς νυφών με ποινές από πέντε έως δέκα χρόνια, όπως είπε στη μητέρα της τηλεφωνικά, καθώς οι απαγωγείς την άκουγαν με τρόμο.

Τελικά, η θεία και τα πεθερικά υποχώρησαν. Η «Nargiza», η οποία από όλες τις πηγές που χρησιμοποίησε η Zelenskaya είναι η μόνη που έκτοτε αποκάλυψε την πραγματική της ταυτότητα, είναι πλέον παρουσιάστρια στην κρατική τηλεόραση του Κιργιστάν.

Η ιστορία της Guljan («Nargiza») είναι η τελευταία της σειράς πέντε επεισοδίων και η Zelenskaya εξήγησε γιατί την δημοσίευσε τελευταία σε ένα άρθρο για το μέσο ενημέρωσης Kloop.kg:

Я хотела, чтобы его показали в конце, потому что это самая важная, по моему мнению, история в этом цикле.

Я хочу, чтобы девушки увидели в этом ролике инструкцию. Чтобы они знали, как можно действовать — что нужно знать и отстаивать свои права, угрожать милицией и называть реальные сроки.

Ήθελα να το δείξω στο τέλος, επειδή κατά την άποψή μου είναι το πιο σημαντικό από όλα. Θέλω τα κορίτσια να δουν σε αυτό το βίντεο κάποιες οδηγίες. Θέλω να ξέρουν πώς να ενεργούν και πώς να αγωνίζονται για τα δικαιώματά τους, ώστε να μπορούν να απειλούν τους απαγωγείς με αστυνομία και ποινική δίωξη.

Συντριπτικά, οι χρήστες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στο Κιργιστάν έχουν επαινέσει τα κινούμενα σχέδια, αλλά ορισμένοι έχουν αντιδράσει με θυμό και άρνηση.

Η Zelenskaya δήλωσε στο Global Voices ότι ελπίζει πως ένα από τα εθνικά τηλεοπτικά κανάλια της χώρας θα προβάλει τα κινούμενα σχέδια, ώστε να μπορέσουν να προσεγγίσουν άτομα, που ζουν στις επαρχίες και τις μικρότερες πόλεις της χώρας, όπου τα περιστατικά απαγωγής νυφών είναι τα υψηλότερα και η διείσδυση του διαδικτύου χαμηλότερη.