Brian Fong. Φωτογραφία: Violeta Camarasa.

Οι διαμαρτυρίες κατά του νομοσχεδίου της έκδοσης στο Χονγκ Κονγκ έχουν εξελιχθεί σε ένα κίνημα κατά της πολιτικής επέμβασης του Πεκίνου. Ενώ η κινεζική κυβέρνηση αποκαλεί τις διαμαρτυρίες αυτονομιστικό κίνημα, ο τοπικός ακαδημαϊκός πολιτικών επιστημών Brian Fong εξετάζει το πολιτικό καθεστώς του Χονγκ Κονγκ υπό την κινεζική κυριαρχία και τις δημοκρατικές φιλοδοξίες της πόλης μέσα από ένα διαφορετικό πρίσμα, που συγκρίνει τους κατοίκους του Χονγκ Κονγκ με ένα έθνος χωρίς κράτος και αποκαλεί το Χονγκ Κονγκ μια αντιδημοκρατική αυτονομία.

Παράλληλα με το κίνημα υπέρ της δημοκρατίας, μια νέα συλλογική εθνική ταυτότητα φαίνεται να αναπτύσσεται ραγδαία στο Χονγκ Κονγκ. Η τελευταία δημοσκόπηση που δημοσιεύθηκε στα τέλη Ιουνίου από το Πρόγραμμα Δημόσιας Γνώμης του Πανεπιστημίου του Χονγκ Κονγκ (HKUPOP) τόνισε αυτήν την ανοδική τάση στο αίσθημα ταυτότητας, που παρατηρήθηκε την τελευταία δεκαετία μεταξύ των πολιτών του Χονγκ Κονγκ. Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία, το 53% των ερωτηθέντων αυτοπροσδιορίστηκαν ως πολίτες του Χονγκ Κονγκ, ενώ μόνο το 11% αισθάνεται Κινέζος. Και τα δύο ποσοστά είναι τα υψηλότερα και τα χαμηλότερα από τότε που η κυριαρχία της περιοχής μεταβιβάστηκε στην Κίνα.

Η συντάκτρια Violeta Camarasa πήρε συνέντευξη από τον Brian Fong σχετικά με τις απόψεις του σχετικά με την ταυτότητα του Χονγκ Κονγκ και τη σχέση του με το δημοκρατικό κίνημα της πόλης. Η συνέντευξη δημοσιεύτηκε αρχικά στο καταλανικό ειδησεογραφικό πρακτορείο El Temps στα καταλανικά και αναδημοσιεύτηκε στα αγγλικά στο Global Voices με την άδεια του περιοδικού.

Violeta Camarasa (VC): Στο ερευνητικό σας έργο, έχετε υποστηρίξει ότι οι κάτοικοι του Χονγκ Κονγκ είναι ένα έθνος χωρίς κράτος και ότι το πολιτικό τους καθεστώς μπορεί να συγκριθεί με αυτό των Καταλανών ή των Σκωτσέζων. Ποια είναι τα κύρια επιχειρήματα που χρησιμοποιείτε για να υπερασπιστείτε αυτήν την άποψη;

Brian Fong (BF) : Ο ακαδημαϊκός όρος «έθνος χωρίς κράτος» είναι μια από τις έννοιες που χρησιμοποιώ και εφαρμόζεται τόσο στην Καταλονία όσο και στο Χονγκ Κονγκ, καθώς και σε άλλα μέρη σε όλο τον κόσμο σε παρόμοιες συνθήκες.

Οι κάτοικοι του Χονγκ Κονγκ είναι μια πολιτική κοινότητα χωρίς κυρίαρχο καθεστώς, αλλά αγωνίζονται για μεγαλύτερο βαθμό αυτοδιοίκησης. Αλλά αν συγκρίνουμε τους κατοίκους του Χονγκ Κονγκ με άλλες περιπτώσεις, όπως οι Σκωτσέζοι ή οι Κεμπέκοι…η πολιτική κοινότητα των κατοίκων του Χονγκ Κονγκ είναι ακόμη πολύ νέα. Οι Καταλανοί, για παράδειγμα, έχουν αρκετές εκατοντάδες χρόνια ιστορίας ως έθνος χωρίς κράτος, πολύ βαθύτερους πολιτιστικούς δεσμούς και μια μακρύτερη πολιτική ιστορία, που αγωνίζεται για αυτονομία.

VC: Κατά τη γνώμη σας, από πότε μπορούμε να θεωρούμε το Χονγκ Κονγκ ένα έθνος με συγκεκριμένη συλλογική ταυτότητα; Γιατί;

BF: Μετά την ίδρυση της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας το 1949 και κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου μεταξύ Σοβιετικής Ένωσης και ΗΠΑ, το Χονγκ Κονγκ βρισκόταν κατά μήκος του «μπαμπού παραπετάσματος», που χώριζε την κομμουνιστική Κίνα από τις καπιταλιστικές χώρες της Ασίας. Ως σύμμαχος των ΗΠΑ, η βρετανική κυβέρνηση ενέτεινε τους ελέγχους μετανάστευσης μεταξύ Κίνας και Χονγκ Κονγκ. Οι άνθρωποι που κατέφυγαν στην πόλη από τον Κινεζικό Εμφύλιο Πόλεμο (1945-1949) και το καθεστώς του Κινεζικού Κομμουνιστικού Κόμματος είχαν σταδιακά εγκατασταθεί ως μόνιμοι κάτοικοι. Μέχρι τη δεκαετία του '70, η πλειοψηφία των κατοίκων του Χονγκ Κονγκ δεν ήταν μετανάστες, αλλά γεννημένοι στην περιοχή. Οι άνθρωποι άρχισαν να αυτοπροσδιορίζονται ως κάτοικοι του Χονγκ Κονγκ και όχι ως Κινέζοι. Αυτή η ταύτιση έχει επίσης αντικατοπτριστεί στην καντονέζικη λαϊκή κουλτούρα. Ως καπιταλιστική πόλη, οι κάτοικοι του Χονγκ Κονγκ απολαμβάνουν περισσότερες πολιτικές ελευθερίες και ο τρόπος ζωής στο Χονγκ Κονγκ είναι πολύ διαφορετικός από τη ζωή στην Κίνα.

Η μοναδική οικονομική, κοινωνική και πολιτιστική κατάσταση του Χονγκ Κονγκ «κωδικοποιήθηκε» από την Κοινή Σινο-Βρετανική Διακήρυξη του 1984 και τον Βασικό Νόμο του 1990. Και την 1η Ιουλίου 1997, όταν η Βρετανία παρέδωσε το Χονγκ Κονγκ στην Κίνα, ένα νεαρό έθνος χωρίς κράτος που ονομάζεται «οι κάτοικοι του Χονγκ Κονγκ» έχει επισυναφθεί στο πακέτο.

VC: Μπορείτε να εξηγήσετε εν συντομία τα κύρια χαρακτηριστικά αυτής της νέας συλλογικής ταυτότητας του Χονγκ Κονγκ και την εξέλιξή της την τελευταία δεκαετία;

BF: Τα τελευταία χρόνια, ειδικά μετά τη μαζική διαμαρτυρία κατά της θέσπισης του νόμου περί εθνικής ασφάλειας στο Χονγκ Κονγκ το 2003, οι προσπάθειες του Πεκίνου να ενισχύσει τον πολιτικό έλεγχο και να αφομοιώσει τον πληθυσμό έχουν συμβάλει στην εδραίωση της ταυτοποίησης των κατοίκων του Χονγκ Κονγκ ως Χονγκονγκέζων και όχι ως Κινέζων. Όσο περισσότερο το Πεκίνο προσπαθεί να υπονομεύσει την ιδιαιτερότητα, το κράτος δικαίου και τις πολιτικές ελευθερίες του Χονγκ Κονγκ, τόσο περισσότεροι πολίτες του Χονγκ Κονγκ αντιστέκονται. Και κάθε φορά που αντιστέκεσαι, ενισχύεις την ταυτότητά σου. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η ταυτότητα του Χονγκ Κονγκ γίνεται ισχυρότερη.

VC: Πώς θα εξηγούσατε τη σύγκρουση των γενεών όπως παρατηρείται στον τελευταίο γύρο του κινήματος υπέρ της δημοκρατίας, που πυροδοτήθηκε από τις διαμαρτυρίες κατά του νομοσχεδίου της έκδοσης;

BF: Οι νέοι έχουν πολύ ισχυρότερη αίσθηση της ταυτότητας του Χονγκ Κονγκ, πράγμα που σημαίνει επίσης ισχυρότερο ενδιαφέρον να δουν το Χονγκ Κονγκ να γίνεται μια πλήρως αυτόνομη περιοχή. Πολλοί από αυτούς που είναι τώρα 50 και 60 ετών εξακολουθούν να αυτοπροσδιορίζονται ως Κινέζοι ή «Κινέζοι του Χονγκ Κονγκ». Αλλά ξεκινώντας από τη γενιά μου, από εκείνους που είναι τώρα στις αρχές των σαράντα ή τα τέλη των τριάντα, οι περισσότεροι από εμάς αυτοπροσδιοριζόμαστε αποκλειστικά ως πολίτες του Χονγκ Κονγκ.

Μια σαφής ένδειξη είναι το πώς οι νέοι απαιτούν πολύ ενεργά διεθνή υποστήριξη για τον σκοπό τους, προκειμένου να αντισταθμίσουν την κινεζική επιρροή. Οι παλαιότερες γενιές, ακόμη και αν είναι υπέρμαχοι της δημοκρατίας, θα είχαν πολλές επιφυλάξεις για τη διεθνοποίηση του κινήματος της αντιπολίτευσης του Χονγκ Κονγκ λόγω της κινεζικής τους ταυτότητας. Αλλά για τους νέους, η κορυφαία προτεραιότητά τους είναι η υπεράσπιση των συμφερόντων του Χονγκ Κονγκ.

VC:  Η καντονέζικη γλώσσα είναι ένα πολύ σημαντικό στοιχείο αυτής της ξεχωριστής ταυτότητας, κάτι που οι κάτοικοι του Χονγκ Κονγκ έχουν κοινό με άλλους λαούς όπως οι Καταλανοί ή οι Σκωτσέζοι. Πώς θα εξηγούσατε την εξέλιξη των στάσεων απέναντι στη δική τους γλώσσα;

BF: Η ταυτότητα αφορά την ιδιαιτερότητα. Πώς μια ομάδα ανθρώπων διαφέρει από μια άλλη ομάδα ανθρώπων. Οι νέοι είναι όλο και πιο πρόθυμοι να αναδείξουν την ιδιαιτερότητα του Χονγκ Κονγκ σε αντίθεση με την ηπειρωτική Κίνα. Στο παρελθόν, τα φιλοδημοκρατικά κινήματα επικεντρώνονταν στην υπεράσπιση των πολιτικών ελευθεριών, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων κ.λπ. τόσο στο Χονγκ Κονγκ όσο και στην ηπειρωτική Κίνα. Τώρα οι νέοι συνδυάζουν την υπεράσπιση των βασικών αξιών με τοπικά πολιτιστικά χαρακτηριστικά, όπως η καντονέζικη γλώσσα και η χρήση παραδοσιακών κινεζικών χαρακτήρων στη γραφή. Υπάρχουν όλο και περισσότεροι άνθρωποι, που ενδιαφέρονται για τη διατήρηση της καντονέζικης γλώσσας. Μερικοί αφιερώνουν την επαγγελματική τους ζωή στην προώθηση και ακόμη και στη διδασκαλία της καντονέζικης γλώσσας σε ξένους. Αυτό είναι εξαιρετικό, δεν θα μπορούσαμε ποτέ να το φανταστούμε πριν από 10 χρόνια.

VC: Μια κύρια διαφορά με την Καταλονία είναι ότι το Χονγκ Κονγκ δεν ήταν ποτέ κυρίαρχο έδαφος, ωστόσο απολάμβανε ένα ευρύ φάσμα αυτόνομης εξουσίας. Για τι ακριβώς αγωνίζονται οι κάτοικοι του Χονγκ Κονγκ;

BF: Αυτό είναι αλήθεια. Σε σύγκριση με άλλα έθνη χωρίς κράτος όπως [η Καταλονία], έχουμε εξαιρετική αυτόνομη εξουσία: έχουμε τη δική μας κυβέρνηση, τη δική μας νομοθετική εξουσία, το δικό μας νόμισμα, το δικό μας διαβατήριο… μπορούμε ακόμη και να υπογράψουμε διεθνείς συνθήκες με οποιαδήποτε ξένη χώρα! Αλλά η αυτονομία του Χονγκ Κονγκ έχει ένα πολύ μεγάλο πρόβλημα: οι αυτόνομες εξουσίες της δεν ασκούνται άμεσα από τον λαό του Χονγκ Κονγκ μέσω μιας αντιπροσωπευτικής δημοκρατικής κυβέρνησης. Την αποκαλώ «μη δημοκρατική αυτονομία», με μια κυβέρνηση που επιλέγεται από το Πεκίνο.

Η αυτονομία του Χονγκ Κονγκ κατοχυρώθηκε επίσημα με την Κοινή Σινο-Βρετανική Διακήρυξη του 1984 και αργότερα, το 1997, με τον Βασικό Νόμο, το συνταγματικό έγγραφο για την Ειδική Περιφέρεια του Χονγκ Κονγκ. Και τα δύο έγγραφα ήταν αποτέλεσμα διαπραγματεύσεων μεταξύ της πρώην αποικιακής δύναμης Μεγάλης Βρετανίας και της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας χωρίς τη συμμετοχή του λαού του Χονγκ Κονγκ. Επειδή στην πράξη το Χονγκ Κονγκ έχει πολύ εκτεταμένες αυτόνομες εξουσίες, αυτό που μας έχει λείψει μέχρι στιγμής είναι η δημοκρατία, μια πραγματικά δημοκρατική αυτοδιοίκηση που να λογοδοτεί στους κατοίκους του Χονγκ Κονγκ.

VC: Το κίνημα υπέρ της δημοκρατίας ζητά διεθνή υποστήριξη, ιδίως από τις ΗΠΑ. Πιστεύετε ότι η παρέμβαση μιας ξένης δύναμης θα μπορούσε να κάνει τα πράγματα ακόμη πιο δύσκολα για τους κατοίκους του Χονγκ Κονγκ;

BF: Το Χονγκ Κονγκ είναι μια ενδιαφέρουσα περίπτωση, όχι μόνο επειδή είναι μια αντιδημοκρατική αυτονομία, αλλά και λόγω της «διεθνοποιημένης αυτονομίας» του, θα έλεγα. Ακόμα κι αν η κυριαρχία του Χονγκ Κονγκ αντιστοιχεί στην Κίνα, υπάρχουν πολλά διεθνή συμφέροντα στο Χονγκ Κονγκ. Οι ΗΠΑ έχουν ισχυρή παρουσία εδώ από τον Ψυχρό Πόλεμο. Αυτό αποτελεί επίσης μέρος της μοναδικότητας του Χονγκ Κονγκ ως γέφυρας μεταξύ Ανατολής και Δύσης. Η κατάσταση του Χονγκ Κονγκ δεν είναι μια απλή σύγκρουση κεντρικής κυβέρνησης-περιφερειακής περιοχής, είναι επίσης μια γεωπολιτική σύγκρουση.

VC: Έχετε υποστηρίξει ότι τα επόμενα χρόνια θα δούμε όλο και περισσότερες αντιπαραθέσεις ΗΠΑ-Κίνας στο Χονγκ Κονγκ, καθώς αναπτύσσεται ένας «νέος Ψυχρός Πόλεμος» μεταξύ των δύο παγκόσμιων δυνάμεων. Θα μπορούσε η επέκταση της αυτοδιοίκησης του Χονγκ Κονγκ να αποτελέσει έναν τρόπο εξισορρόπησης και των δύο δυνάμεων;

BF: Ναι. Για να εξισορροπηθούν τα συμφέροντα της Κίνας, των ΗΠΑ και του λαού του Χονγκ Κονγκ, η πόλη χρειάζεται μια πραγματικά δημοκρατική αυτοδιοίκηση, που να μπορεί να εκπροσωπεί τα συμφέροντα του λαού του Χονγκ Κονγκ και επίσης να κατανοεί την πολυπλοκότητα της γεωπολιτικής. Και χρειαζόμαστε επίσης η Κίνα και οι ΗΠΑ να είναι έτοιμες να κάνουν παραχωρήσεις και να επιδείξουν ένα ορισμένο βαθμό αυτοσυγκράτησης, όταν υπερασπίζονται τα συμφέροντά τους στο Χονγκ Κονγκ.

VC: Υπάρχει ελπίδα για δημοκρατία στο Χονγκ Κονγκ;

BF: Θέλω να πιστεύω ότι το Χονγκ Κονγκ θα καταφέρει να πλοηγηθεί μεταξύ των δύο υπερδυνάμεων σε αυτόν τον «νέο Ψυχρό Πόλεμο», γι’ αυτό και το Χονγκ Κονγκ είναι Χονγκ Κονγκ. Μακροπρόθεσμα, πιστεύω ότι εμείς οι κάτοικοι του Χονγκ Κονγκ θα πρέπει να είμαστε σε θέση να επιτύχουμε πλήρη και δημοκρατική αυτονομία, αλλά ο αγώνας θα είναι μακρύς και σκληρός.