Στιγμιότυπο οθόνης από το κανάλι ÒCtele στο YouTube.

Πριν από τριάντα χρόνια, η UNESCO, το παράρτημα του ΟΗΕ που υποστηρίζει την εκπαίδευση, την επιστήμη και τον πολιτισμό, ξεκίνησε την Παγκόσμια Ημέρα Ελευθερίας του Τύπου για να τονίσει τον βασικό ρόλο της ελευθερίας των ΜΜΕ. Φέτος, ο εορτασμός επικεντρώνεται στην «Ελευθερία της έκφρασης ως κινητήρια δύναμη για όλα τα άλλα ανθρώπινα δικαιώματα», αλλά τι είναι πράγματι η ελευθερία της έκφρασης χωρίς την ελευθερία παραγωγής και πρόσβασης σε ενημερωτικό περιεχόμενο στη γλώσσα κάποιου; Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό στο πλαίσιο των αυτόχθονων και μειονοτικών γλωσσών, όπως καταδεικνύει το παράδειγμα της οξιτανικής γλωσσας στην περίπτωση της Γαλλίας.

Η οξιτανική είναι μια ρομανική γλώσσα, που ήταν η πρώτη γλώσσα της συντριπτικής πλειοψηφίας των ανθρώπων, που ζούσαν στη νότια Γαλλία μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα. Σήμερα, ομιλείται από λιγότερους από μισό εκατομμύριο ανθρώπους σε μια περιοχή περίπου 30 εκατομμυρίων ανθρώπων, παρόλο που έχει μια πλούσια γραπτή νομική και λογοτεχνική παράδοση, που χρονολογείται από τον 11ο αιώνα. Αυτό οφείλεται στην επιβολή των γαλλικών ως της μόνης επίσημης γλώσσας στην εκπαίδευση από τα τέλη του 19ου αιώνα, ενώ απαγορεύτηκε στο κοινό η χρήση οποιωνδήποτε περιφερειακών γλωσσών μέχρι το 1951. Έκτοτε, η στάση της κυβέρνησης έχει αλλάξει σταδιακά προς την κατεύθυνση μεγαλύτερης αναγνώρισης και υποστήριξης, αν και η καχυποψία για πιθανό γλωσσικό διαχωρισμό παραμένει σε ορισμένους κλάδους της κυβέρνησης, ιδίως όσον αφορά τη νομοθεσία και την εκπαίδευση.

Δεδομένου ότι η συντριπτική πλειοψηφία των ομιλητών της οξιτανικής σήμερα είναι νέοι ομιλητές, δηλαδή παιδιά, νεότεροι και ενήλικες που την έμαθαν ή την μαθαίνουν εκτός από τη μητρική τους, γαλλική, είναι απαραίτητο να δημιουργηθεί ένα περιβάλλον, όπου η γλώσσα χρησιμοποιείται και είναι προσβάσιμη στις πιο σύγχρονες πλατφόρμες επικοινωνίας. Εδώ έρχεται ο ρόλος των MME: είτε παραδοσιακών, όπως το ραδιόφωνο, η τηλεόραση και ο Τύπος, και ίσως ακόμη σημαντικότερα στο διαδίκτυο και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Όπως αναφέρει η Διακήρυξη των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα των Αυτόχθονων Λαών (UNDRIP) του Σεπτεμβρίου 2007 στο Άρθρο 16 (1):

Οι αυτόχθονες λαοί έχουν το δικαίωμα να ιδρύσουν τα δικά τους ΜΜΕ στις δικές τους γλώσσες και να έχουν πρόσβαση σε όλες τις μορφές μη αυτόχθονων ΜΜΕ χωρίς διακρίσεις.

Οξιτανόφωνα ΜΜΕ: Ένα μείγμα ιδιωτικών και κρατικών πρωτοβουλιών

Μία από τις κινητήριες δυνάμεις των οξιτανόφωνων ΜΜΕ είναι η τηλεόραση, καθώς είναι ταυτόχρονα παραδοσιακό και ψηφιακό μέσο δεδομένης της παρουσίας της στο διαδίκτυο και στους σχετικούς λογαριασμούς μέσων κοινωνικής δικτύωσης.

Το Òc Tele είναι ένα ιδιωτικό τηλεοπτικό κανάλι, που εκπέμπει στα οξιτανικά από το 2013. Δημιουργήθηκε από τον δημοσιογράφο Lionel Buannic και διοικείται από την LB Groupe, μια ιδιωτική εταιρεία που διατηρεί επίσης ένα παρόμοιο κανάλι στην άλλη σημαντική περιφερειακή γλώσσα της Γαλλίας, τα βρετονικά, μια κελτική γλώσσα. Εκπέμπει τέσσερις ώρες κάθε μέρα, προσφέρει καθημερινές ειδήσεις, ταινίες και μια σειρά τακτικών εκπομπών, που καλύπτουν τα πάντα, από αθλήματα μέχρι φαγητό, λογοτεχνία μέχρι εκμάθηση και βελτίωση των δεξιοτήτων στα οξιτανικά. Μετράει πάνω από μισό εκατομμύριο προβολές ετησίως. Αν και πρόκειται για ιδιωτική πρωτοβουλία, χρηματοδοτείται από την τοπική αυτοδιοίκηση σε ορισμένες περιοχές, όπου εξακολουθούν να ομιλούνται τα οξιτανικά. Το κανάλι είναι επίσης παρόν στις περισσότερες πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, συμπεριλαμβανομένων των Instagram και YouTube.

Οι κρατικοί και χρηματοδοτούμενοι από το κράτος ραδιοφωνικοί σταθμοί, που αποτελούν μέρος του δικτύου France Bleu, προσφέρουν επίσης σύντομα προγράμματα στην οξιτανική γλώσσα: αυτή είναι η περίπτωση του France Bleu Μπεάρν (μια περιοχή στα Πυρηναία στα σύνορα με την Ισπανία) στην εκπομπή «Les mots d'Oc» («Τα λόγια του Oc», όπου Oc είναι ο τρόπος με τον οποίο γράφεται η λέξη «ναι», που προφέρεται «oui» στο βόρειο μισό της Γαλλίας και στο νότιο τμήμα, που ονομάζεται επίσης Οξιτανία, συχνά προφέρεται «uc» ή «uts»), όπου μια λέξη της τοπικής εκδοχής της οξιτανικής χρησιμοποιείται στο πολιτιστικό της πλαίσιο για την ανταλλαγή γνώσεων σχετικά με τις οξιτανικές παραδόσεις ή τη λογοτεχνία. Η εκπομπή είναι κυρίως στα γαλλικά, αλλά δίνει παραδείγματα οξιτανικών προτάσεων και λέξεων.

Το France Bleu Περιγκόρ (άλλη περιοχή της Οξιτανίας) προσφέρει μια παράσταση εξ ολοκλήρου στα οξιτανικά με επίκεντρο τις οξιτανικές παροιμίες και ονομάζεται «Meitat chen, meitat pig» («Μισός σκύλος, μισό γουρούνι», μια οξιτανική παροιμία).

Το Ràdio País είναι ένας ιδιωτικός μουσικός ραδιοφωνικός σταθμός με προγράμματα τόσο στα οξιτανικά της Γασκώνης όσο και στα γαλλικά, που μεταδίδει κυρίως μουσική στα οξιτανικά, τα καταλανικά και τα γαλλικά, από μουσικούς από τη νότια Γαλλία. Ιδρύθηκε το 1983 στην ίδια περιοχή Μπεάρν, όταν η Γαλλία επέτρεψε τους «radios libres» (ελεύθερους ραδιοφωνικούς σταθμούς), δηλαδή τους ιδιωτικούς, συνεταιριστικούς ραδιοφωνικούς σταθμούς, τερματίζοντας έτσι το κρατικό μονοπώλιο στη ραδιοφωνική μετάδοση. Μεταδίδει επίσης ειδήσεις.

Υπάρχουν περίπου δώδεκα άλλα ραδιοφωνικά προγράμματα και σταθμοί αφιερωμένα στην οξιτανική γλώσσα, μουσική και πολιτισμό, τα οποία είναι επίσης διαθέσιμα στο διαδίκτυο, καθιστώντας το περιεχόμενο εύκολα προσβάσιμο και σε μορφή podcast.

Περιοδικά και επιστημονικά περιοδικά είναι επίσης διαθέσιμα στα οξιτανικά, κυρίως το Lo Diari (Η Εφημερίδα), το οποίο αυτοπροσδιορίζεται ως περιοδικό, που καλύπτει την οξιτανική κουλτούρα, συμπεριλαμβανομένης της λογοτεχνίας, της μουσικής, του κινηματογράφου, των παραστατικών τεχνών στα οξιτανικά, και υπάρχει σε έντυπη και ηλεκτρονική μορφή. Εκδίδεται από μια ΜΚΟ ονόματι Institut d'estudis Oksitans (Ινστιτούτο Οξιτανικών Σπουδών).

Είναι ενδιαφέρον να σημειωθεί ότι, ενώ η Google έχει επεκτείνει τον αριθμό των γλωσσών της και περιλαμβάνει ιθαγενείς γλώσσες, όπως η σαμοανική, η ουιγουρική ή η κορσικανική, η οξιτανική δεν έχει εμφανιστεί ακόμη στη σελίδα της Μετάφρασης Google. Αυτή η σελίδα επιτρέπει την αξιοπρεπή μετάφραση από την οξιτανική στα αγγλικά.

Μέσα κοινωνικής δικτύωσης: Το επόμενο σύνορο της οξιτανοφωνίας;

Το 2022, το Ofci Public de la lenga occitana («Δημόσιο Γραφείο για την Οξιτανική Γλώσσα»), ένας δημόσιος φορέας που δημιουργήθηκε το 2016 για την προώθηση της χρήσης της οξιτανικής γλώσσας στη Γαλλία, ξεκίνησε τον πρώτο του διαγωνισμό για influencers των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, που χρησιμοποιούν ή/και προωθούν την οξιτανική γλώσσα, και ανακοίνωσε τους νικητές τον Φεβρουάριο του 2023. Νέοι που είναι παρόντες στο Instagram, το YouTube και το TikTok βραβεύτηκαν για την προώθηση της γλώσσας.

Ο κορυφαίος νικητής, ο Gabrièu Pelission, είναι ένας νεαρός επαγγελματίας διαδικτυακός καθηγητής οξιτανικών και διατηρεί παρουσία στο YouTube, στο κανάλι του Parpalhon Blau (Η μπλε πεταλούδα) με πάνω από έξι χιλιάδες συνδρομητές, και στο Instagram, όπως μπορείτε να δείτε εδώ όπου μιλάει οξιτανικά με έναν συνάδελφό του στην Ιαπωνία:

Η Laurie Privat, η οποία κατέλαβε τη δεύτερη θέση, διατηρεί έναν κομψό ασπρόμαυρο λογαριασμό στο Instagram, όπου χρησιμοποιεί εικόνες και λέξεις στα οξιτανικά, όπως εδώ, όπου το κείμενο λέει: «Δεν θέλουμε να πεθάνουμε στη δουλειά» και οι άνθρωποι συζητούν εκφράσεις και μεταφράσεις:

Τα οξιτανικά είναι επίσης παρόντα στο Twitter χάρη στη Mariona Miret, η οποία κατέλαβε την τρίτη θέση και γράφει στο Twitter στα οξιτανικά από τον λογαριασμό της.

Ένας άλλος ενδιαφέρων νικητής είναι αυτός ο λογαριασμός στο Instagram, Biais_de_dire, που διδάσκει οξιτανικά ισοδύναμα γαλλικών ιδιωματικών εκφράσεων, όπως εδώ, όπου αντί για το γαλλικό «Πόσο λυπηρό, πέθανε», οι ομιλητές ενθαρρύνονται να χρησιμοποιούν το οξιτανικό ιδίωμα «A acabat de manjar» (Σταμάτησε να τρώει).

Αν η οξιτανική γλώσσα πρόκειται να ζήσει στον 21ο αιώνα, πρέπει να υπάρχει ψηφιακά, αλλά και να διδάσκεται σε δίγλωσσα σχολεία και να αποτιμάται ως σημαντική κληρονομιά από κρατικές και ιδιωτικές πρωτοβουλίες.