Ένα πανό στο Εθνικό Μουσείο της Γρενάδας, μνημονεύει τον πρώην πρωθυπουργό Μορίς Μπίσοπ, που δολοφονήθηκε το 1983 δίνοντας το έναυσμα για την εισβολή των ΗΠΑ στο νησί. Φωτογραφία από τον David Stanley στο Flickr, CC BY 2.0 DEED Attribution 2.0 Generic.

Στις 13 Μαρτίου 1979, ο Γρεναδός επαναστάτης Μορίς Μπίσοπ, ο οποίος ηγήθηκε του New Jewel Movement (NJM), ενός κόμματος που υποστήριζε έντονα την απελευθέρωση των Μαύρων, την καλύτερη εκπαίδευση και την κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη, ανέτρεψε τον Έρικ Γκέρι, τον πρώτο πρωθυπουργό του νησιού, σε ένα αναίμακτο λαϊκό πραξικόπημα όσο ο Γκέρι βρισκόταν στο εξωτερικό. Λίγο περισσότερο από τέσσερα χρόνια αργότερα, στις 19 Οκτωβρίου 1983, ο Μπίσοπ και επτά άλλα άτομα, συμπεριλαμβανομένης της συντρόφου του (ήταν ακόμα παντρεμένος τότε) και της Υπουργού Παιδείας Ζακλίν Κρεφτ, εκτελέστηκαν με εντολή του αναπληρωτή του Μπίσοπ, Μπέρναρντ Κορντ, μια πράξη που έδωσε το έναυσμα για εισβολή από τις Ηνωμένες Πολιτείες στο νησί της Καραϊβικής.

Σαράντα χρόνια αργότερα, η Γρενάδα γιόρτασε την πρώτη δημόσια αργία για να τιμήσει αυτή τη μαύρη μέρα στην ιστορία της. Όταν ο υπουργός Πολιτισμού Ρον Ρέντχεντ ανακοίνωσε πέρυσι την πρόθεση της κυβέρνησης να κάνει την 19η Οκτωβρίου εθνική εορτή, κατέστησε σαφές ότι «για να προχωρήσουμε τη χώρα προς τα εμπρός […] πρέπει να αντιμετωπιστεί το παρελθόν».

Είναι ένα παρελθόν πυκνό και πολύπλοκο. Το πραξικόπημα του 1979 «έβραζε» πολύ καιρό πριν γίνει. Ο Γκέρι, ο οποίος τοποθετήθηκε ως ηγέτης της χώρας μετά την ανεξαρτησία της από τη Βρετανία το 1974, είχε ισχυρές αυταρχικές τάσεις. Στις 18 Νοεμβρίου 1973, που αργότερα έγινε γνωστή ως «Ματωμένη Κυριακή», ο Μπίσοπ και μερικοί από τους ομότιμούς του ήταν καθ’ οδόν για μια συνάντηση, όταν οι δυνάμεις της κρατικής ασφάλειας τους αναχαίτισαν, τους συνέλαβαν και τους ξυλοκόπησαν. Η μισαλλοδοξία του Γκέρι ενάντια σε αντίθετες φωνές θα ξεπροβάλει ξανά μόλις δύο μήνες αργότερα, στις 21 Ιανουαρίου 1974, όταν η αστυνομία, που ενεργούσε για λογαριασμό του, αντιμετώπισε μια ομάδα διαδηλωτών, που μιλούσαν ανοιχτά κατά της αστυνομικής βίας και άλλων μορφών κρατικής παρενόχλησης. Η βία που ακολούθησε κορυφώθηκε με τον θάνατο του πατέρα του Μπίσοπ, Ρούπερτ, από πυροβολισμούς. Η ημερομηνία ονομάστηκε «Ματωμένη Δευτέρα».

Μερικές εβδομάδες αργότερα, στις 6 Φεβρουαρίου, μια ημέρα πριν η Γρενάδα διεκδικήσει την ανεξαρτησία της από τη Βρετανία, ο Μπίσοπ συνελήφθη με την κατηγορία ότι σχεδίαζε να ανατρέψει την κυβέρνηση και να δολοφονήσει τον Γκέρι, αλλά στις 8 Φεβρουαρίου αφέθηκε ελεύθερος με εγγύηση. Ο Μπίσοπ δεν απελευθέρωσε ποτέ την πίεση που ασκούσε η διοίκηση του Γκέρι. Απλώς άλλαξε ταλέντο, εξελέγη βουλευτής το 1976. Κατείχε επίσης τη θέση του ηγέτη της αντιπολίτευσης στη Βουλή των Αντιπροσώπων μέχρι το 1979, όταν ηγήθηκε της επανάστασης που τελικά έδιωξε τον Γκέρι. Τέσσερα χρόνια αργότερα, ο Μπίσοπ ήταν νεκρός.

Μια τέτοια τραυματική πολιτική ιστορία άφησε το στίγμα της όχι μόνο στη Γρενάδα, αλλά σύμφωνα με την ακτιβίστρια από το Τρινιδάδ, Tillah Willah, «ήρθαν όλα πάνω κάτω σε αυτό το αρχιπέλαγος», όταν «η Επανάσταση της Γρενάδας έφτασε σε ένα συγκλονιστικό και βίαιο τέλος»:

Αυτό που έμαθα ήταν ότι υπήρχαν άνθρωποι στην περιοχή που συμμετείχαν, επένδυσαν στην υπόσχεση της Επανάστασης και αυτή η γενιά πεθαίνει ή ξεχνά ή σιωπά με αναμνήσεις, που δεν έχουν θέση σε μια περιοχή, που δεν θέλει να θυμηθεί τι συνέβη πριν από 5 χρόνια, πολύ λιγότερο για πριν από 40 χρόνια.

Συνέχισε:

Ρωτάω τι προσπάθειες κάνουμε για να ανακαλέσουμε και να μην επαναλάβουμε αυτά τα μοιραία λάθη. Τι μάθαμε από τότε για την ηγεσία και τον τρόπο λειτουργίας των χωρών μας. Η κλιματική κρίση πλησιάζει και το έγκλημα πληρώνει και οι περιφερειακές συζητήσεις αφορούν κυρίως κοτόπουλο κάρι εναντίον κάρυ κοτόπουλου. Τόσα πράγματα πέθαναν εκείνη τη μέρα. Όχι μόνο τα φυσικά σώματα περισσότερων από 100 ανθρώπων. Τόσα πολλά πράγματα πέθαναν και ακόμα δεν έχουμε καταλάβει τι είναι και πώς να τα θρηνήσουμε.

Ο ακαδημαϊκός Ρίτσαρντ Ντρέιτον, εν τω μεταξύ, θυμήθηκε:

Στις 16 Οκτωβρίου, πριν από 40 χρόνια, το 1983, η φατρία Μπέρναρντ Κορντ του Κινήματος New Jewel έθεσε τον Μορίς Μπίσοπ σε κατ’ οίκον περιορισμό. Τρεις μέρες αργότερα θα δολοφονούσαν τον Μπίσοπ και πολλούς άλλους […] Εννέα μέρες αργότερα εισέβαλαν οι Ηνωμένες Πολιτείες. Ενώ οι υπαίτιοι στις 16 Οκτωβρίου και 19 Οκτωβρίου έχουν επιτραπεί να ζήσουν αρκετά για να τους συγχωρέσουν οι περισσότεροι, δεν ξεχνώ και δεν τους συγχωρώ.

Σε απάντηση στην αντίληψη ότι «ότι ο ιμπεριαλισμός και οι ΗΠΑ ήταν υπεύθυνοι», ο Ντρέιτον απάντησε:

Οι ΗΠΑ κλπ ήταν απλώς γύπες, που λυμαίνονταν ένα σώμα ήδη νεκρό. Δεν μπορούμε να εκτοπίσουμε την ευθύνη για την τραγωδία, ήρθε από μέσα. […]

Το NJM, το οποίο είχε βγει από την de facto αναρχική ιδέα του CLR James για τις συνελεύσεις του λαού, ένα μαζικό κόμμα στην κίνησή του, μετατράπηκε από τον Κορντ —με την ανοχή και τη βοήθεια του Μπίσοπ πρέπει να ειπωθεί— σε ένα κόμμα στελεχών. Το 1983, τέσσερα χρόνια μετά την επανάσταση, υπήρχαν μόνο περίπου 100 πλήρη μέλη του κόμματος σε ένα νησί περίπου 100.000 κατοίκων. Ο Κορντ, για τον οποίο ο Snowball στη Φάρμα των Ζώων μπορεί να ήταν πρότυπο, ήταν αποφασισμένος μέσω των υποστηρικτών του να αποσπάσει το κόμμα από τον Μπίσοπ, που απορρίφθηκε ως μικροαστός και λαϊκιστής.

Οι 17 της Γρενάδας, όπως έγινε γνωστή η ομάδα πολιτικών, στρατιωτικών και πολιτικών προσωπικοτήτων που ήταν υπεύθυνες για την ανατροπή του Μπίσοπ το 1983 — και τη δολοφονία του στη συνέχεια — δικάστηκαν στο Ανώτατο Δικαστήριο της Γρενάδας. Σε δεκατέσσερις από αυτούς, συμπεριλαμβανομένου του Κορντ, επιβλήθηκαν θανατικές ποινές (αργότερα μετατράπηκαν σε ποινές φυλάκισης). Οι άλλοι τρεις, που κρίθηκαν ένοχοι για ανθρωποκτονία από πρόθεση, έλαβαν ποινές φυλάκισης 30-45 ετών.

Τον Οκτώβριο του 2003, η Διεθνής Αμνηστία δημοσίευσε μια έκθεση δηλώνοντας ότι κατά την εκτίμησή της, η σύλληψη και η δίκη των 17 της Γρενάδας ήταν μια δικαστική πλάνη. Η έκθεση υποστήριξε, μεταξύ άλλων, ότι «ο Κορντ και δέκα άλλοι ισχυρίστηκαν ότι βασανίστηκαν από δυνάμεις κράτησης» για να προτρέψουν τις ομολογίες, ότι «πριν από τη δίκη, συχνά τους απαγορευόταν να συναντηθούν με τον νομικό τους σύμβουλο», ότι «η υπόθεση της εισαγγελίας στηρίχθηκε σε μεγάλο βαθμό στην αμφισβητήσιμη κατάθεση ενός μάρτυρα» και ότι για τα πρώτα οκτώ χρόνια της φυλάκισής τους, οι κρατούμενοι κρατούνταν υπό θανατική ποινή, όπου οι συνθήκες «συνιστούν σκληρή, απάνθρωπη και εξευτελιστική τιμωρία κατά παράβαση του διεθνούς δικαίου των ανθρωπίνων δικαιωμάτων». Μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2009, οι τελευταίοι από τους 17 αποφυλακίστηκαν.

Ο σημερινός ηγέτης της αντιπολίτευσης της Γρενάδας, Κιθ Μίτσελ, επέκρινε την απόφαση της κυβέρνησης να γιορτάσει την 50ή επέτειο της Ανεξαρτησίας του νησιού την ίδια ημερομηνία που η χώρα θα γιορτάσει την 40ή επέτειο από τον θάνατο του Μπίσοπ, λέγοντας ότι «θα μπορούσε να είναι πολύ δύσκολο για πολλούς ανθρώπους σε αυτή τη χώρα»:

Βλέπω ανθρώπους να σπάνε και να κλαίνε ακόμα για τα αγαπημένα τους πρόσωπα που είχαν χαθεί εκείνη τη μοιραία μέρα.

Ωστόσο, ο πρωθυπουργός Ντίκον Μίτσελ υπερασπίστηκε την κίνηση λέγοντας:

Νομίζω ότι πολύ συχνά οι άνθρωποι υποθέτουν ότι η αργία σημαίνει μια εορταστική ή εορταστική εκδήλωση. Μη επισήμανση της 19ης Οκτωβρίου ως αργίας είναι για εμάς να αναγνωρίσουμε τη ζοφερή φύση, την τραγική φύση αυτού που συνέβη και να αναλογιστούμε και να καταλάβουμε γιατί.

Τα πτώματα του Μπίσοπ και πολλών από τους ομότιμούς του δεν βρέθηκαν ποτέ, αλλά η Γρενάδα σχεδιάζει να υποβάλει επίσημο αίτημα τόσο στο Ηνωμένο Βασίλειο όσο και στις Ηνωμένες Πολιτείες για να παράσχουν πληροφορίες σχετικά με την τοποθεσία των λειψάνων τους.

Οι κάτοικοι της Γρενάδας από την πλευρά τους θυμήθηκαν και απέτισαν φόρο τιμής στην εναρκτήρια Ημέρα Εθνικών Ηρώων. Στο Instagram, η Vintage Caribbean υπενθύμισε στους οπαδούς της τα πολλά κέρδη που είχε γνωρίσει η χώρα υπό την ηγεσία του Μπίσοπ, συμπεριλαμβανομένης της εισαγωγής δωρεάν δημόσιας υγειονομικής περίθαλψης, ίσης αμοιβής και άδειας μητρότητας για τις γυναίκες και βελτιωμένα ποσοστά απασχόλησης και αλφαβητισμού, ενώ η Pure Grenada δημοσίευσε :

Η διαρκής κληρονομιά του Μορίς Μπίσοπ ζει μέσα από τα παιδιά του, τα μετασχηματιστικά έργα και τη συνεχή πίστη στα ιδανικά του.

Το επαναστατικό του πνεύμα παραμένει πηγή έμπνευσης για τους Γρεναδούς όλων των γενεών. Μορίς Μπίσοπ: ένας λαϊκός επαναστάτης, του οποίου το όραμα ζει.🙏🇬🇩