Αυτό το σενάριο εκτυλίσσεται στην κάλυψη της Γάζας από τα ΜΜΕ μετά την επίθεση της Χαμάς στο Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου, η οποία είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο 1.400 Ισραηλινών, τον τραυματισμό πάνω από 5.400 και την απαγωγή 220 ομήρων. Στη συνέχεια, το Ισραήλ κήρυξε πόλεμο οδηγώντας στην ισοπέδωση τμημάτων της Γάζας, τον θάνατο πάνω από 7.000 Παλαιστινίων και τον τραυματισμό πάνω από 16.000 άλλων. Αυτή η κλιμάκωση της βίας επηρέασε επίσης τους Παλαιστίνιους στη Δυτική Όχθη και το Ισραήλ οδηγώντας σε επιπλέον 1.100 θανάτους Παλαιστινίων.

Σε περιόδους συγκρούσεων και αναταραχών, η ταχεία εισροή πληροφοριών από διάφορες πηγές μπορεί να καταστεί δύσκολο να αξιολογηθεί και να επαληθευτεί. Επιπλέον, η παραπληροφόρηση μπορεί να αυξηθεί, θέτοντας μοναδικές απειλές για τους πολίτες και τις περιθωριοποιημένες ομάδες. Στις εξελισσόμενες ειδήσεις σχετικά με την Παλαιστίνη και το Ισραήλ, πολλά ψευδή γεγονότα έχουν κατακλύσει τις πλατφόρμες πληροφόρησης, συμπεριλαμβανομένων ισχυρισμών για τη μαύρη σημαία του Ιράν, την επέμβαση της Τουρκίας, την οπλική υποστήριξη της Ουκρανίας, τον Ισραηλινό στρατηγό, τους Αιγύπτιους αλεξιπτωτιστές και την προειδοποίηση του Πούτιν, μεταξύ άλλων.

Η περίπτωση των «αποκεφαλισμένων μωρών» 

Μία από τις πιο κραυγαλέες περιπτώσεις παραπληροφόρησης από τις 7 Οκτωβρίου αφορά ψευδείς πληροφορίες σχετικά με αποκεφαλισμένα μωρά. Η παραπληροφόρηση σχετικά με τα αποκεφαλισμένα μωρά ξεκίνησε με τη Nicole Zedek, ανταποκρίτρια του ιδιωτικού ισραηλινού i24News, η οποία ανέφερε «ότι Ισραηλινοί στρατιώτες της είπαν ότι βρήκαν μωρά, των οποίων τα κεφάλια ήταν κομμένα». Ωστόσο, ο εκπρόσωπος των ισραηλινών δυνάμεων Doron Spielman δεν μπόρεσε να επιβεβαιώσει αυτήν την πληροφορία, σύμφωνα με το NBC News.

Ενώ 28 ισραηλινά παιδιά έχουν επιβεβαιωθεί ως θύματα, δεν υπάρχουν φωτογραφικά ή επαληθεύσιμα τεκμηριωμένα στοιχεία, που να υποστηρίζουν τον ισχυρισμό για αποκεφαλισμένα μωρά.

Στη συνέχεια, η Daily Mail δημοσίευσε ένα άρθρο, που διαιώνιζε περαιτέρω τη φήμη, αλλά δεν επέδειξε την δέουσα επιμέλεια για έλεγχο των γεγονότων ή αναζήτηση επαληθεύσιμων πηγών. Ο ισχυρισμός παρουσιάστηκε στον τίτλο και επαναλήφθηκε σε όλο το άρθρο, χωρίς να υπάρχουν υποστηρικτικά στοιχεία ή καταθέσεις αυτόπτων μαρτύρων.

Μεταξύ 10 και 11 Οκτωβρίου, ο ισχυρισμός έγινε viral σε πολλά μεγάλα ΜΜΕ και πρακτορεία ειδήσεων παγκοσμίως, συμπεριλαμβανομένων των BBC, CNN, CBS, Sky News, Metro News, Fox News και Business Insider. Αξίζει να σημειωθεί ότι παρέμεινε ατεκμηρίωτος, μη επαληθευμένος και ανεξέλεγκτος κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου. 

Στιγμιότυπο οθόνης της αρχικής σελίδας του CNN στις 11 Οκτωβρίου στις 07:27, προσβάσιμο μέσω του Διαδικτυακού Αρχείου. Δίκαιη χρήση.

Στις 11 Οκτωβρίου, κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου στον Λευκό Οίκο, ο Πρόεδρος Μπάιντεν επανέλαβε τον ισχυρισμό υπονοώντας ότι  είχε δει αποδεικτικά στοιχεία, αν και δεν τα είχε δει. Δήλωσε: «Εννοώ, εγώ… το κάνω αυτό εδώ και πολύ καιρό. Ποτέ δεν πίστευα ότι θα έβλεπα και θα είχα επιβεβαιώσει φωτογραφίες τρομοκρατών να αποκεφαλίζουν παιδιά. Ποτέ δεν πίστευα ότι θα το έκανα ποτέ — τουλάχιστον».

Μετά τη συνέντευξη Τύπου, το CNN εξέδωσε διευκρίνιση δηλώνοντας «Μετά τις δηλώσεις του Προέδρου Μπάιντεν νωρίτερα σήμερα, ένας αξιωματούχος της κυβέρνησης δήλωσε στο CNN ότι ούτε ο Μπάιντεν ούτε η κυβέρνηση έχουν δει φωτογραφίες ή επιβεβαιωμένα ρεπορτάζ για παιδιά ή βρέφη, που αποκεφαλίστηκαν από τη Χαμάς». 

Το Εθνικό Ίδρυμα για τη Δημοκρατία ανέφερε το 2020 ότι οι πληροφορίες, που προκαλούν συναισθήματα όπως φόβο, αηδία, δέος και θυμό, τείνουν να γίνονται viral, ακόμη και όταν είναι εντελώς κατασκευασμένες. Όσοι διέδιδαν αβάσιμους ισχυρισμούς για τα 40 αποκεφαλισμένα μωρά μπορεί να έχουν συγκεντρώσει την προσοχή, τα κλικ, τα likes και τις κοινοποιήσεις, αλλά επίσης αγνόησαν συλλογικά την δέουσα δημοσιογραφική επιμέλεια κοινοποιώντας ειδεχθείς ισχυρισμούς χωρίς επαλήθευση. 

«Αν δεν προσέξεις, οι ειδήσεις θα σε κάνουν να μισήσεις τον καταπιεσμένο και να λατρέψεις τον καταπιεστή». Πινακίδα σε μια ειρηνική φιλοπαλαιστινιακή διαμαρτυρία στο Βερολίνο. 21 Οκτωβρίου 2023. Φωτογραφία: Wael Eskandar. Χρησιμοποιείται με άδεια.

Η ζημιά έχει γίνει

Οι συνέπειες της διάδοσης τέτοιας παραπληροφόρησης μπορεί να είναι επικίνδυνες. Σύμφωνα με το Intercept, «τα ρεπορτάζ για εγκλήματα της Χαμάς εναντίον αμάχων τροφοδότησαν οργή στο κοινό, αιρετούς αξιωματούχους και υπεύθυνους χάραξης πολιτικής».

Η Marwa Fatafta, υπεύθυνη περιφερειακής πολιτικής για την μη κερδοσκοπική ομάδα ψηφιακών ανθρωπίνων δικαιωμάτων Access Now, δήλωσε στην Washington Post ότι:

Υπάρχουν πολλές πληροφορίες που κοινοποιούνται, οι οποίες δεν έχουν επαληθευτεί, πολλές εκκλήσεις για βία και απανθρωποποίηση. Και όλα αυτά υποδαυλίζουν τις φλόγες για περαιτέρω σφαγές [Παλαιστινίων].

Μια τέτοια περίπτωση είναι το περιστατικό στο Ιλινόις, όπου ένα εξάχρονο αγόρι από την Παλαιστίνη, ο Wadea Al-Fayoume, μαχαιρώθηκε θανάσιμα από τον 75χρονο σπιτονοικοκύρη του, αφήνοντας τη μητέρα του σοβαρά τραυματισμένη. Ο δράστης φώναξε: «Εσείς οι Μουσουλμάνοι πρέπει να πεθάνετε! Σκοτώνετε τα παιδιά μας στο Ισραήλ. Εσείς οι Παλαιστίνιοι δεν αξίζετε να ζείτε».  

Το Ινστιτούτο Lemkin για την Πρόληψη Γενοκτονιών επεσήμανε τη χρήση γενοκτονικής γλώσσας σε αυτή την περίπτωση και κατηγόρησε την κυβέρνηση Μπάιντεν και τα αμερικανικά ΜΜΕ ως υπεύθυνα για «υποκίνηση αντιπαλαιστινιακών και αντιμουσουλμανικών αισθημάτων στις ΗΠΑ κατά την πρώτη εβδομάδα αυτής της φρικτής κρίσης στο Ισραήλ/Παλαιστίνη».

Αυτό το μεμονωμένο περιστατικό αποτελεί παράδειγμα των πραγματικών συνεπειών της διάδοσης παραπληροφόρησης, όπως η είδηση περί αποκεφαλισμένων μωρών. Έχει τροφοδοτήσει ισλαμοφοβία, έχει απανθρωποποιήσει τους Παλαιστίνιους και έχει εκμεταλλευτεί αντιμουσουλμανικά στερεότυπα, ιδιαίτερα εναντίον μουσουλμάνων ανδρών, ενώ παράλληλα τονίζει την επικίνδυνη ταύτιση των μουσουλμάνων με τρομοκράτες. 

Κατά την αξιολόγηση των πιθανών συνεπειών της παραπληροφόρησης χρησιμοποιώντας το Digital Enquirer Kit, ένα ερευνητικό εργαλείο, είναι πρακτικό να μετράται η κλίμακα της βλάβης από «χαμηλή» σε «υψηλή». Σε αυτό το πλαίσιο, η «χαμηλή» αναφέρεται σε παραπλανητικές πληροφορίες, που μπορεί να προκαλέσουν σύγχυση, ενώ η «υψηλή» βλάβη υποδηλώνει «μακροχρόνια, σοβαρή ή μη αναστρέψιμη σωματική βλάβη ή ψυχολογική δυσφορία». Η τελευταία εκτυλίσσεται στη Γάζα λόγω παραπληροφόρησης.

Επιπλέον, όταν ψευδείς πληροφορίες δημοσιοποιούνται στη δημόσια σφαίρα, είτε διαδικτυακά είτε μέσω ΜΜΕ, η ζημιά είναι συχνά μη αναστρέψιμη. Ακόμα και αν εκδοθούν γρήγορες ανακλήσεις ή διορθώσεις, συχνά αυτές τραβούν λιγότερη προσοχή και υπάρχει αβεβαιότητα σχετικά με το αν οι άνθρωποι θα θυμηθούν ή θα εσωτερικεύσουν τις ακριβείς πληροφορίες. 

Η βασική γνωστική ψυχολογία και η διαδικασία της ανάκλησης μνήμης παίζουν επίσης ρόλο σε αυτό, όπως επισημαίνεται από το First Draft News: 

Υπάρχει ομοφωνία ότι, από τη στιγμή που θα εκτεθείς σε παραπληροφόρηση, είναι πολύ, πολύ δύσκολο να την αποσπάσεις από τον εγκέφαλό σου. Οι διορθώσεις συχνά αποτυγχάνουν, επειδή η παραπληροφόρηση, ακόμη και όταν εξηγείται στο πλαίσιο μιας απομυθοποίησης, μπορεί αργότερα να ανακληθεί ως γεγονός.

Η κατάσταση στη Γάζα

Σύμφωνα με στατιστικά στοιχεία του Γραφείου Συντονισμού Ανθρωπιστικών Υποθέσεων των Ηνωμένων Εθνών (OCHA) στις 26 Οκτωβρίου, σε διάστημα μόλις δύο εβδομάδων, 7.028 Παλαιστίνιοι σκοτώθηκαν και 18.482 άλλοι τραυματίστηκαν στη Γάζα. Ένα εντυπωσιακό 68% των θυμάτων των Παλαιστινίων είναι παιδιά και γυναίκες. Επιδεινώνοντας αυτή την τραγωδία, περισσότεροι από 1.550 άνθρωποι στη Γάζα, εκ των οποίων το 56% είναι παιδιά, αγνοούνται και υπάρχει φόβος ότι έχουν παγιδευτεί κάτω από τα ερείπια. 

Η έκθεση του OCHA αποκαλύπτει επίσης ότι το 45% των οικιστικών μονάδων της Γάζας έχουν καταστραφεί ή υποστεί ζημιές, με 1,4 εκατομμύρια εσωτερικά εκτοπισμένα άτομα, γεγονός που υπογραμμίζει τη σοβαρότητα της ανθρωπιστικής κρίσης. Οι σοβαρές ελλείψεις σε καύσιμα, νερό, στέγη, εγκαταστάσεις υγιεινής και τρόφιμα επιδεινώνουν τη σοβαρότητα της δεινής κατάστασης. 

Παράλληλα με την καταστροφή στη Γάζα, η Δυτική Όχθη έχει γίνει μάρτυρας θυμάτων, τραυματισμών, φυλακίσεων και καταστροφής παλαιστινιακών περιουσιών τις τελευταίες δύο εβδομάδες, όπως αναφέρει το OCHA. Η Διεθνής Αμνηστία κατέγραψε ισραηλινά εγκλήματα πολέμου, συμπεριλαμβανομένης της εξόντωσης ολόκληρων οικογενειών στη Γάζα. Επιπλέον, το Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων επιβεβαίωσε τη χρήση λευκού φωσφόρου από το Ισραήλ στη Γάζα και τον Λίβανο, μια σαφή παραβίαση του διεθνούς δικαίου.  Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Γκουτέρες καταδίκασε τη συλλογική τιμωρία. 

Σε μια συνέντευξη με την κριτικό ΜΜΕ Sana Saeed, που πραγματοποιήθηκε στο The Intercept στις 11 Οκτωβρίου, αναφερόμενη σε ζητήματα παραπληροφόρησης και βίας, σχολίασε: 

Έχουν περάσει περίπου τέσσερις ημέρες από αυτή την απίστευτη και τραγική κλιμάκωση της βίας και το επίπεδο παραπληροφόρησης φαίνεται σχεδόν πρωτοφανές […]. Έχουμε δει δημοσιογράφους, ιδίως, να διαδίδουν μη επαληθευμένες πληροφορίες, που χρησιμοποιούνται για να δικαιολογήσουν τις ισραηλινές, ακόμη και αμερικανικές, εκκλήσεις και ενέργειες για την εξόντωση ενός ολόκληρου πληθυσμού.