Αυτό το άρθρο δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά  στο Abzas Media. Μια επεξεργασμένη έκδοση αναδημοσιεύεται εδώ βάσει συμφωνίας συνεργασίας περιεχομένου.

Το 1993, μετά την κατοχή του Τζαμπραγίλ κατά τη διάρκεια του Α’ Πολέμου του Ναγκόρνο-Καραμπάχ, ο Σατάρ Βεϊσάλοφ έφυγε από το σπίτι του και μετακόμισε στο Μπακού, όπου προσπάθησε να αναδημιουργήσει τον κήπο που είχε στο Τζαμπραγίλ. Μετά τη νίκη του Αζερμπαϊτζάν στον Β’ Πόλεμο, ο Βεϊσάλοφ, πλέον 86 ετών, θέλει να επιστρέψει στο πρώην σπίτι του και να αποκαταστήσει τον αρχικό κήπο που άφησε πριν από 27 χρόνια, ανεξάρτητα από τον χρόνο ή τους πόρους που μπορεί να του χρειαστούν για να το κάνει αυτό. Υπάρχουν και άλλοι όπως ο Βεϊσάλοφ, που επιθυμούν να επιστρέψουν στα σπίτια τους και να εργαστούν στη γη που κάποτε ήταν το σπίτι τους. Αυτό, ωστόσο, εξαρτάται από το αν τα συμφέροντα του κράτους θα σταθούν εμπόδιο σε εσωτερικά εκτοπισμένους όπως ο Βεϊσάλοφ.

Ενώ ο Βεϊσάλοφ και άλλοι δεν έχουν ακόμη δει κάποιο σχέδιο για την αναδιανομή της γης, αρκετές εταιρείες ασχολούνται με τη γεωργία στα εδάφη που ανέκτησε το Αζερμπαϊτζάν μετά τον Β’ Πόλεμο του Καραμπάχ.

Μιλώντας στην Ημέρα Νεολαίας στις 2 Φεβρουαρίου 2023, ο Πρόεδρος Ιλχάμ Αλίγιεφ αναφέρθηκε στο γεωργικό έργο, που έχει πραγματοποιηθεί μέχρι στιγμής στα ανακτηθέντα εδάφη:

Τώρα, διάφορα γεωργικά έργα υλοποιούνται στις απελευθερωμένες περιοχές. Μπορώ να πω ότι φέτος προβλέπεται να φυτευτούν 40.000-50.000 εκτάρια. Αυτό θα διασφαλίσει την επισιτιστική μας ασφάλεια. Οι περισσότεροι από τους ανθρώπους που εργάζονται εκεί είναι νέοι. Γι’ αυτό οι νέοι σίγουρα θα διαδραματίσουν ηγετικό ρόλο σε αυτές τις υποθέσεις και θα πρέπει να επιδείξουν τη δική τους πρωτοβουλία.

Γη της επαγγελίας

Η περιοχή του Ναγκόρνο-Καραμπάχ βρίσκεται υπό τον έλεγχο του αρμενικού πληθυσμού της ως αυτοανακηρυχθέν κράτος από τον πόλεμο που διεξήχθη στις αρχές της δεκαετίας του '90, ο οποίος έληξε με κατάπαυση του πυρός και στρατιωτική νίκη της Αρμενίας το 1994. Μετά τον πρώτο πόλεμο, ιδρύθηκε μια νέα, διεθνώς μη αναγνωρισμένη, de facto Δημοκρατία του Ναγκόρνο-Καραμπάχ. Επτά γειτονικές περιοχές καταλήφθηκαν από τις αρμενικές δυνάμεις. Ως αποτέλεσμα αυτού του πολέμου, «περισσότεροι από ένα εκατομμύριο άνθρωποι είχαν αναγκαστεί να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους: οι Αζέροι εγκατέλειψαν την Αρμενία, το Ναγκόρνο-Καραμπάχ και τα γειτονικά εδάφη, ενώ οι Αρμένιοι εγκατέλειψαν τα σπίτια τους στο Αζερμπαϊτζάν», σύμφωνα με την Διεθνή Ομάδα Κρίσεων, ανεξάρτητο οργανισμό που εργάζεται για την πρόληψη πολέμων και τη διαμόρφωση πολιτικών.

Μετά τον Β’ Πόλεμο του Καραμπάχ το 2020, το Αζερμπαϊτζάν ανέκτησε τον έλεγχο πολλών από τις προηγουμένως κατεχόμενες επτά περιοχές. Το Αζερμπαϊτζάν κατέλαβε επίσης το ένα τρίτο του ίδιου του Καραμπάχ κατά τη διάρκεια του πολέμου.

Στις 19 Σεπτεμβρίου 2023, το Αζερμπαϊτζάν εξαπέλυσε στρατιωτική επίθεση στην πρώην αμφισβητούμενη περιοχή Ναγκόρνο-Καραμπάχ, με στόχο την «αποκατάσταση της συνταγματικής τάξης» και την «αναγκαστική διάλυση της κυβέρνησης» στην πρωτεύουσα Χανκέντι (Στεπανακέρτ στα αρμενικά). Ως αποτέλεσμα της 24ωρης επιχείρησης, την οποία ο Στρατός Άμυνας του Αζερμπαϊτζάν χαρακτήρισε «τοπική αντιτρομοκρατική επιχείρηση», η κυβέρνηση του Στεπανακέρτ/Χανκέντι παραδόθηκε, αποδεχόμενη τη συμφωνία εκεχειρίας που σκιαγράφησαν το Αζερμπαϊτζάν και η Ρωσία στις 20 Σεπτεμβρίου. Το Αζερμπαϊτζάν χαιρέτισε την επίθεση χαρακτηρίζοντάς την ως μια επιτυχημένη κίνηση για την αποκατάσταση της κυριαρχίας της χώρας, διαβεβαιώνοντας τους Αρμένιους του Καραμπάχ ότι τα δικαιώματά τους θα προστατεύονται και θα διατηρούνται. Στις 28 Σεπτεμβρίου, η κυβέρνηση του Ναγκόρνο-Καραμπάχ ανακοίνωσε ότι θα αυτοδιαλυθεί έως το 2024.

Μετά τον Α’ Πόλεμο του Καραμπάχ, το κράτος δεσμεύτηκε να αναδιανείμει δωρεάν την περιουσία και τη γη των συλλογικών αγροκτημάτων και των κρατικών αγροκτημάτων στους χωρικούς. Αυτό αντικατοπτρίστηκε στον νόμο για την Αγροτική Μεταρρύθμιση που ψηφίστηκε το 1996, και συγκεκριμένα στο Άρθρο 24 του νόμου, το οποίο ανέφερε ότι η μεταβίβαση γης στους εσωτερικά εκτοπισμένους, η αγροτική μεταρρύθμιση και η αποκατάσταση της οικονομίας θα πραγματοποιούνταν, μόλις το Αζερμπαϊτζάν ανακτούσε τα εδάφη.

Ωστόσο, δεν υπάρχουν ακόμη δημόσια διαθέσιμες πληροφορίες σχετικά με την προγραμματισμένη αγροτική μεταρρύθμιση ή σχετικά με το κρατικό πρόγραμμα, παρόλο που έρευνες της Abzas Media δείχνουν ότι οι εργασίες σε μέρος της γης έχουν ήδη ξεκινήσει.

Σε μια προσπάθεια να βρει απαντήσεις σε αυτά και άλλα επίκαιρα ερωτήματα, η Abzas Media επικοινώνησε με τον Νατίγκ Χασάνοφ, τον πρώτο αναπληρωτή πρόεδρο του Διοικητικού Συμβουλίου του Οργανισμού Ανάπτυξης Μικρών και Μεσαίων Επιχειρήσεων. Παρόλο που ο Χασάνοφ δήλωσε στην Abzas Media ότι ο οργανισμός έλαβε περίπου 180 αιτήσεις για την έναρξη γεωργικών εργασιών σε εδάφη που ανακτήθηκαν κατά τη διάρκεια του δεύτερου πολέμου του Καραμπάχ, δεν διευκρίνισε ποια έργα είχαν εγκριθεί, τους εκτελεστές τους και τις επενδυτικές ανάγκες των έργων.

Το ερώτημα της Abzas Media προς τον Οργανισμό Ανάπτυξης Οικονομικών Ζωνών, ο οποίος παρέχει κρατική υποστήριξη για τη δημιουργία αγροπάρκων, επίσης δεν απαντήθηκε.

Ομοίως, το Υπουργείο Γεωργίας, το οποίο μισθώνει γη για την παραγωγή και μεταποίηση γεωργικών προϊόντων στο Καραμπάχ, δεν παρείχε πληροφορίες σχετικά με το σε ποιες εταιρείες μισθώθηκε η γη στο Καραμπάχ και υπό ποιους όρους.

Περαιτέρω έρευνες σχετικά με τις εταιρείες στις οποίες έχουν χορηγηθεί δικαιώματα και άδειες για γεωργικές δραστηριότητες οδήγησαν την Abzas Media στις κόρες του Προέδρου Ιλχάμ Αλίγιεφ, Αρζού και Λεϊλά. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα αρχεία, η Agro Dairy LLC, η οποία ασχολείται με τη φύτευση και τη συγκομιδή στο Καραμπάχ, διοικείται από τον όμιλο Pasha Holding. Προηγούμενες έρευνες για την κυβερνώσα οικογένεια του Αζερμπαϊτζάν δείχνουν ότι «οι τελικοί μέτοχοι  της Pasha Holding είναι οι κόρες του Προέδρου Αλίγιεφ, Λεϊλά και Αρζού, και ο Αρίφ Πασάγιεφ, ο πατέρας της πρώτης κυρίας Μεχριμπάν Αλίγιεβα».

Εκτός από εταιρείες που συνδέονται με την άρχουσα οικογένεια, το Abzas Media εντόπισε εταιρείες που ανήκαν στην οικογένεια του προέδρου της Υπηρεσίας Κρατικής Ασφάλειας, Αλί Ναγκίγιεφ, και του Μπαϊλάρ Αγιούμποφ, επικεφαλής της υπηρεσίας ασφαλείας του προέδρου Αλίγιεφ.

Το γεγονός ότι η Agro Dairy και άλλες κρατικές εταιρείες έχουν εμφανιστεί σε αυτές τις επενδύσεις δεν είναι τυχαίο. Άλλωστε, ο ίδιος ο Πρόεδρος Ιλχάμ Αλίγιεφ δήλωσε ότι προσωπικά «συμβούλεψε τα άτομα από τη διοίκηση της Agro Dairy και του αγροπάρκου Azersun να δημιουργήσουν παρόμοιες φάρμες στις απελευθερωμένες περιοχές, στο Καραμπάχ», κατά τη διάρκεια επίσκεψης πέρυσι σε μια άλλη περιοχή που ανακτήθηκε κατά τη διάρκεια του Β’ Πολέμου.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις, σχεδόν το ήμισυ της καλλιεργήσιμης γης στα απελευθερωμένα εδάφη κατανεμήθηκε σε διάφορες εταιρείες, που έχουν δεσμούς με την κυβέρνηση. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς που ανακοίνωσε το Υπουργείο Γεωργίας τον Οκτώβριο του 2021, η συνολική έκταση της καλλιεργήσιμης γης στις απελευθερωμένες περιοχές είναι περίπου 127 χιλιάδες εκτάρια. Πάνω από 2.000 εκτάρια από αυτήν είναι οπωρώνες, αμπελώνες και πολυετείς καλλιέργειες.

Δεν υπάρχουν ακόμη δημόσια διαθέσιμες πληροφορίες σχετικά με το εάν κάποιο από αυτά και άλλα έργα έχει εγκριθεί ή όχι. Οι εταιρείες που έχουν μεταφέρει τα γεωργικά μηχανήματα στα εδάφη που ανακτήθηκαν μετά τον πόλεμο δεν είναι επίσης πρόθυμες να μοιραστούν το έργο τους με τα ΜΜΕ. Ο Βουγκάρ Μπαχτιγιαρλί, διευθυντής της Agro Fresh LLC, αρχικά συμφώνησε να δώσει συνέντευξη στο «Abzas Media», αλλά αργότερα άλλαξε γνώμη.

Ο Βαχίντ Μαχαράμοφ, ειδικός σε θέματα γεωργίας και πρόεδρος του Δημόσιου Συνδέσμου για την Υποστήριξη των Αγροτικών Μεταρρυθμίσεων, πιστεύει ότι, αποφασίζοντας υπέρ των μεγάλων επιχειρηματιών και των μονοπωλίων στην κατανομή της καλλιεργήσιμης γης, η κυβέρνηση θέτει τα θεμέλια για προβλήματα που θα είναι δύσκολο να επιλυθούν στο μέλλον:

Αυτή τη στιγμή, η Pasha Holding και η Azersun αποκτούν καλλιεργήσιμη, υψηλής ποιότητας γη. Και είμαι βέβαιος ότι σύντομα, αυτές οι εταιρείες θα καταλάβουν πλήρως τις εύφορες εκτάσεις που βρίσκονται κοντά σε πηγές νερού και είναι πιθανό να χρησιμοποιηθούν και να συγκομιστούν με καλύτερο τρόπο. Έτσι, όταν οι χωρικοί, οι ντόπιοι που ζούσαν εκεί πριν από την κατοχή, θα δουν ότι οι εύφορες εκτάσεις έχουν κατασχεθεί, θα πρέπει να τους προσφερθούν μόνο, ας πούμε, ακαλλιέργητες εκτάσεις μόλις επιστρέψουν εκεί. Και το αποτέλεσμα; Θα αντιμετωπίσουν προβλήματα εκεί.

Εν τω μεταξύ, πρώην κάτοικοι, όπως ο 86χρονος Σατάρ Βεϊσάλοφ, συνεχίζουν να περιμένουν άδεια για να επισκεφθούν τη γη που κάποτε ήταν τα σπίτια τους.