H πόλη Πιραπόρα ντο Μπομ Χεσούς είναι ένας θρησκευτικός χώρος και έχει 18.000 κατοίκους. Φωτογραφία του Léu Britto/Agência Mural, χρησιμοποιήθηκε με άδεια.

Η Πιραπόρα ντο Μπομ Χεσούς, ένας από τους φτωχότερους δήμους στην μητροπολιτική περιοχή του Σάο Πάολο, εμφανίζεται στη μελέτη. Η ομάδα της Agência Mural πέρασε πέντε ημέρες εκεί για να κατανοήσει πώς διακινούνται οι πληροφορίες σε ένα τέτοιο μέρος.

Ιστορικό κέντρο της Πιραπόρα ντο Μπομ Χεσούς. Φωτογραφία του Léu Britto/Agência Mural, χρησιμοποιήθηκε με άδεια

«Είναι δύσκολο να παραμείνεις ενημερωμένος, επειδή η πόλη δεν έχει τη δική της εφημερίδα. Αν δεν πηγαίνεις στην εκκλησία ή στις συνεδριάσεις του Δημοτικού Συμβουλίου, δεν ενημερώνεσαι. Έχουμε πρόσβαση σε πληροφορίες μόνο μέσω της εκκλησίας και του Δημαρχείου», δήλωσε ο Αντόνιο Χουάρες ντε Ολιβέιρα, ένας ντόπιος επιχειρηματίας.

Η Πιραπόρα ντο Μπομ Χεσούς ιδρύθηκε μετά από αναφορές για θαύματα. Έγινε θρησκευτικός προορισμός και έχει ιστορική και πολιτιστική κληρονομιά. Το 1725, μια εικόνα του Ιησού βρέθηκε σε ένα ποτάμι της περιοχής από δύο σκλάβους. Έγινε τοπικός προστάτης άγιος, αλλά ο δήμος θα γινόταν ανεξάρτητη οντότητα μόλις το 1959.

Σήμερα, η πόλη εξακολουθεί να αντιμετωπίζει κοινωνικοοικονομικές προκλήσεις, με χαμηλό ποσοστό επίσημης απασχόλησης, ενώ τα ιερά της χρειάζονται αποκατάσταση.

Εκτός από τις άτυπες πηγές πληροφοριών, όπως το WhatsApp, η άμεση επαφή με γνωστούς ή οι ειδοποιήσεις σε εκκλησίες, τα κανάλια επικοινωνίας με τους δημοτικούς συμβούλους χρησιμεύουν ως μέσο για καταγγελίες και έρευνες.

Υπάρχει μόνο μία γυναίκα μεταξύ των εννέα συμβούλων στο Δημοτικό Συμβούλιο. Αντίπαλοι του δημάρχου Ντάνι Γουίλιαν Φορέστι (PSD) είναι οι Χέλτον Μπανανίνια (Ρεπουμπλικάνοι), Ελίας Αράουχο (Ρεπουμπλικάνοι) και Ρόχε Μπαουντιχόν (Ένωση), υποψήφιος για αντιδήμαρχος στις εκλογές του 2024 και γνωστός ως «επιθεωρητής του λαού».

Με το «κινητό ντουλάπι» του, ταξιδεύει στην πόλη καταγράφοντας βίντεο καταγγέλλοντας την έλλειψη φαρμάκων και τα προβλήματα υγιεινής και ιατρικής περίθαλψης, καθώς και δημοσιοποιώντας τις δικές του κοινωνικές δραστηριότητες.

Δημοτικοί Σύμβουλοι Πιραπόρα ντο Μπομ Χεσούς. Φωτογραφία του Léu Britto/Agência Mural, χρησιμοποιήθηκε με άδεια

«Ακούμε τα πάντα στην πόλη από το στόμα ενός δημοτικού συμβούλου. Δεν λαμβάνουμε νέα, που δεν προέρχονται από πολιτικό», θρήνησε ο Ζάντερσον Γκόμες ντος Σάντος, εργάτης οικοδομών και κάτοικος της γειτονιάς Πάρκε Παγιόλ, της πιο πυκνοκατοικημένης στην Πιραπόρα.

Αυτό ενοχλεί ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού. Ο σχεδιαστής και κάτοικος Μάριο Ροντρίγκες δήλωσε: «Παρατηρώ ότι στις γειτονικές πόλεις οι άνθρωποι έχουν πιο ενεργή φωνή για να ασκήσουν πιέσεις στη δημόσια διοίκηση· νομίζω επειδή έχουν μεγαλύτερη πρόσβαση στην πληροφόρηση».

Ο Ντούμπες Σόνεγκο, ερευνητής στον Atlas, επισημαίνει ότι, όταν οι άνθρωποι ζουν σε μια έρημο πληροφοριών, αρχίζουν να εγκαταλείπουν την αναζήτηση της «πραγματικής αλήθειας» και επιλέγουν να εμπιστεύονται ό,τι βλέπουν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

«Δεν έχεις μια πηγή δημοσιογραφικής πληροφόρησης, που να κάνει διάκριση μεταξύ του τι είναι γεγονός και του τι είναι γνώμη, και αυτό αποδυναμώνει την πόλη και ευνοεί τη διάδοση ψευδών ειδήσεων», εξήγησε.

Μια ειδησεογραφική έρημος εν μέσω εκλογών

Όταν κάποιος ρωτάει για τη δημοσιογραφία στην Πιραπόρα, ένα από τα μέσα που αναφέρουν είναι το Radio Pirapora FM, ένα κοινοτικό ραδιόφωνο.

Σύμφωνα με το νόμο, όπως εξήγησε ο Agert (Ένωση Ραδιοφωνικών και Τηλεοπτικών Οργανισμών του Ρίο Γκράντε ντο Σουλ), αυτός ο τύπος υπηρεσίας μπορεί να λειτουργεί μόνο από «μη κερδοσκοπικούς κοινοτικούς συλλόγους και ιδρύματα, με έδρα την περιοχή». Τα ραδιόφωνα «πρέπει να έχουν πλουραλιστικό πρόγραμμα, χωρίς κανενός είδους λογοκρισία, και πρέπει να είναι ανοιχτά στις φωνές όλων των κατοίκων της περιοχής που εξυπηρετούνται».

Παρά ταύτα, στην Πιραπόρα, ο τοπικός ραδιοτηλεοπτικός φορέας φαίνεται να στερείται αμεροληψίας και λειτουργεί υπό την επωνυμία ενός συλλόγου με πρόεδρο τη μητέρα ενός πρώην δημάρχου, ο οποίος κυβέρνησε την πόλη για δύο θητείες.

Είναι ο Γκρεγκόριο Μάγκλιο (MDB), ένας πολιτικός που σκοπεύει να θέσει ξανά υποψηφιότητα για τη θέση φέτος. Ο Μάγκλιο έχει μια ραδιοφωνική εκπομπή, στην οποία παίρνει συνεντεύξεις από συμμάχους του, που σκοπεύουν να θέσουν υποψηφιότητα για δημόσια αξιώματα. Παρά ταύτα, ισχυρίζεται ότι η εκπομπή είναι μια συζήτηση για την καθημερινή ζωή της πόλης.

Ιερό Μπομ Χεσούς ντε Πιραπόρα. Φωτογραφία του Léu Britto/Agência Mural, χρησιμοποιήθηκε με άδεια.

Μια διαιρεμένη πόλη

Η Πιραπόρα είναι μια μικρή πόλη, αλλά είναι διαιρεμένη. Οι κάτοικοι του Πάρκε Παγιόλ, στα περίχωρα, αντιμετωπίζουν περισσότερες δυσκολίες στην εύρεση πληροφοριών από ό,τι οι κάτοικοι άλλων γειτονιών. Συχνά πρέπει να πάνε στο κέντρο της πόλης, τέσσερα χιλιόμετρα μακριά, για να επιβεβαιώσουν πληροφορίες σχετικά με εκστρατείες εμβολιασμού ή εξωσχολικές δραστηριότητες για παιδιά.

Οι δημόσιες συγκοινωνίες περιορίζονται σε γραμμές υπεραστικών λεωφορείων, οι οποίες συνδέουν την Πιραπόρα με άλλες πόλεις και μόνο μία γραμμή περνάει από την Παγιόλ. Η γειτονιά έχει πολυσύχναστο τοπικό εμπόριο, τον μεγαλύτερο αριθμό ψηφοφόρων και αντιμετωπίζει επίσης τα κύρια κοινωνικοοικονομικά προβλήματα.

«Η κόρη μου συμμετείχε στο Projovem (Εθνικό Πρόγραμμα Ένταξης Νέων), βρήκε την πρώτη της δουλειά, σπούδασε και τώρα βρίσκεται στην Πορτογαλία», εξήγησε η Μαρία ντε Φάτιμα, κάτοικος της κεντρικής γειτονιάς.

Από την άλλη πλευρά, η Χοσιάνε Ρόχα ντος Σάντος, κάτοικος του Παγιόλ, θρήνησε: «Ο γιος μου δεν εγγράφηκε στο πρόγραμμα, επειδή οι θέσεις εξαντλήθηκαν πριν καν καταλάβω ότι ήταν διαθέσιμες».

Αυτή η ασυμφωνία στην πρόσβαση στην πληροφόρηση δεν αποτελεί εξαίρεση σε μια ειδησεογραφική έρημο. Υπάρχουν και άλλες δυσκολίες. Η κυβέρνηση έχει την υποχρέωση να διασφαλίζει τη διαφάνεια, σύμφωνα με τον Νόμο περί Πρόσβασης στην Πληροφόρηση. Στην Πιραπόρα, τόσο η πύλη διαφάνειας του Δημαρχείου όσο και του Δημοτικού Συμβουλίου παρουσιάζουν ελλείψεις.

Μέχρι τη δημοσίευση αυτού του άρθρου, οι πιο πρόσφατες οικονομικές καταστάσεις και οι εκθέσεις δημοσιονομικής διαχείρισης που ήταν διαθέσιμες ήταν από το 2022 και ο τελευταίος ισολογισμός της εκτελεστικής εξουσίας που ήταν διαθέσιμος για δημόσια διαβούλευση στον ιστότοπο ήταν από το 2018 .

Ένας άγιος στην εφημερίδα

Παρά το γεγονός ότι δεν υπάρχει τοπική εφημερίδα, η ιστορία της Πιραπόρα έχει επηρεαστεί από τη δημοσιογραφία. Το 1884, μια εφημερίδα του Σάο Πάολο ανέφερε την εικόνα του Μπομ Χεσούς που βρέθηκε εκεί και ότι έκανε θαύματα μετατρέποντας την πόλη σε έναν από τους κύριους θρησκευτικούς χώρους της πολιτείας. 

Αυτό προσέλκυσε πλήθη και μετέτρεψε την πόλη σε σημείο συνάντησης για τις κοινότητες της σάμπα, του τζόνγκο (αφρικανικός χορός) και των τυμπάνων, δίνοντας στην περιοχή την ιδιότητα του λίκνου της σάμπα Παουλίστα.

«Αυτός είναι ο λόγος που υπάρχει αυτό το μέρος και σταμάτησε να είναι αγρόκτημα, το οποίο αποκτήθηκε από την πόλη Σαντάνα ντε Παρναΐμπα, για να γίνει η πόλη που έχουμε σήμερα», δήλωσε ο πατέρας Μαρσέλο Μαγαλιάες, εφημέριος του ιερού του Μπομ Χεσούς ντε Πιραπόρα.

Από τη δεκαετία του '80, ο τουρισμός έχει μειωθεί. Επί του παρόντος, μόνο το 15,52% των κατοίκων έχουν επίσημη απασχόληση. Η διοίκηση του καταφυγίου εργάζεται για την άντληση κεφαλαίων και την αποκατάσταση του χώρου και των έργων τέχνης του. Η εφημερίδα O Anhanguera της κοντινής Σαντάνα ντο Παρναΐμπα, καλύπτει ουσιαστικά την Πιραπόρα.

«Εξαρτάται από εμάς να ακολουθούμε τους δημοτικούς συμβούλους για να γνωρίζουμε τα προβλήματα της πόλης και τι γίνεται. Οι τοπικές Αρχές δεν μας ενημερώνουν για όλα όσα συμβαίνουν», παραπονέθηκε ο Γκόμες ντος Σάντος.

Ο Εουγκένιο Μπούτσι, καθηγητής στη Σχολή Επικοινωνίας και Τεχνών του Πανεπιστημίου του Σάο Πάολο, εξήγησε ότι η δημοσιογραφία μπορεί να αποτελέσει ένα βήμα προς την επίλυση προβλημάτων, αλλά δεν τα λύνει πλήρως.

«Η δημοσιογραφία δεν κυβερνά, δεν νομοθετεί, δεν κρίνει, δεν ασκεί δικαστική εξουσία. Είναι απλώς ένας κοινωνικός θεσμός που συμβάλλει στη διαμεσολάβηση του δημόσιου διαλόγου και στον έλεγχο της εξουσίας», είπε. «Εάν η δημοσιογραφία παρέχει ποιοτικές πληροφορίες, βοηθάει ήδη πολύ».