Εικόνα από την Arzu Geybullayeva

Η κυβέρνηση του Αζερμπαϊτζάν ετοιμάζεται να φιλοξενήσει την COP29, τη μεγαλύτερη ετήσια διεθνή περιβαλλοντική διάσκεψη στον κόσμο, η οποία θα πραγματοποιηθεί στο Μπακού από τις 11 έως τις 22 Νοεμβρίου. Ωστόσο, η προετοιμασία τους δεν αφορά την εκπόνηση σχεδίων για την υποστήριξη μιας πράσινης οικονομίας ή τον περιορισμό της υπερθέρμανσης του πλανήτη κάτω από 1,5 βαθμό Κελσίου, σύμφωνα με τη Συμφωνία του Παρισιού του 2015. Αν μη τι άλλο, ο Πρόεδρος Ιλχάμ Αλίγιεφ ξεκαθάρισε ότι η χώρα δεν είχε τέτοια σχέδια και ότι θα συνέχιζε να επενδύει και να παράγει ορυκτά καύσιμα. Αντ’ αυτού, πριν από την COP29, οι αρχές του Αζερμπαϊτζάν επιτίθενται στις εναπομείνασες ανεξάρτητες φωνές, που ασκούν κριτική στο καθεστώς, συλλαμβάνοντας δεκάδες ακτιβιστές, πολιτικούς και ακαδημαϊκούς με ψευδείς κατηγορίες. Το Αζερμπαϊτζάν είχε ένα από τα χαμηλότερα διεθνή ιστορικά όσον αφορά τα δικαιώματα και τις ελευθερίες των πολιτών και ο Πρόεδρος Αλίγιεφ επέμεινε ότι οι διώξεις κατά της κοινωνίας των πολιτών είναι δικαιολογημένες. 

Το πιο πρόσφατο κύμα διώξεων περιλαμβάνει τη σύλληψη ενός νεαρού ακαδημαϊκού, του Μπαχρούζ Σαμαντόφ, ο οποίος έκανε διδακτορικό στο Πανεπιστήμιο του Καρόλου στην Τσεχία. Ο Σαμαντόφ συνελήφθη στις 21 Αυγούστου στο Μπακού και μεταφέρθηκε στην Υπηρεσία Κρατικής Ασφάλειας. Δύο ημέρες αργότερα, δικαστήριο στο Μπακού επέβαλε στον Σαμαντόφ τετράμηνη προφυλάκιση με την κατηγορία της προδοσίας. Ο Σαμαντόφ κατηγορείται για συνωμοσία κατά του κράτους μέσω επικοινωνίας με Αρμένιους υπηκόους μέσω WhatsApp. Ο Σαμαντόφ αρνείται τις κατηγορίες.

Ο Σαμαντόφ έχει γράψει μια σειρά από άρθρα γνώμης για το Αζερμπαϊτζάν σε διάφορα διεθνή και περιφερειακά ΜΜΕ τα τελευταία χρόνια. Ήταν επίσης μέλος της κοινότητας των ακτιβιστ(ρι)ών για την ειρήνη, που αντιτάχθηκαν σθεναρά στον Δεύτερο Πόλεμο του Καραμπάχ το 2020, για τον οποίο ο Σαμαντόφ και άλλοι έγιναν στόχος.

Σε μια συνέντευξη με το Global Voices, ένας φίλος του Σαμαντόφ, ο οποίος προτίμησε να παραμείνει ανώνυμος λόγω ανησυχιών για την ασφάλειά του, είπε ότι τα γραπτά του που οδήγησαν στη σύλληψή του.

Στα άρθρα του επέκρινε έντονα το αντιδημοκρατικό καθεστώς στο Αζερμπαϊτζάν. Ήταν μια από τις λίγες δημόσιες φωνές, που τάχθηκαν κατά των παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των δικαιωμάτων των Αρμενίων στο Καραμπάχ. Ο Μπαχρούζ έχει απειληθεί μερικές φορές λόγω των άρθρων του και των δραστηριοτήτων του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ήταν στόχος του κράτους λόγω των απόψεών του.

Εκτός από τον Σαμαντόφ, η αστυνομία συνέλαβε και καταδίκασε έναν άλλο νεαρό ερευνητή, τον Ιλγκάρ Αμπιλόφ, ο οποίος ερευνά εθνοτικές μειονότητες και ζει στη Λευκορωσία, σε τέσσερις μήνες προφυλάκισης τον Ιούλιο του 2024. Ο Αμπιλόφ κατηγορείται για προδοσία, διατύπωση κλήσεων κατά του κράτους βάσει εντολών ξένων παραγόντων και υποκίνηση εθνικού, φυλετικού, κοινωνικού ή θρησκευτικού μίσους και εχθρότητας.

Λίγο μετά τη σύλληψη του Σαμαντόφ, ένας άλλος ακτιβιστής για την ειρήνη, ο Σαμάντ Σικχί, συνελήφθη στο αεροδρόμιο και του απαγορεύτηκε η έξοδος από τη χώρα. Στη συνέχεια, ανακρίθηκε ως μάρτυρας σε έρευνα που ξεκίνησε εναντίον του Σαμαντόφ. Η πιο πρόσφατη κράτηση στο αεροδρόμιο περιλαμβάνει επίσης τον Τσαβίντ Αγά, έναν ανεξάρτητο ερευνητή που έφευγε από τη χώρα για να συνεχίσει τις σπουδές του.

In the dead heat of late August, Azerbaijan has enacted a new purge of young scholars and social media voices whose primary concern was peace. These aren’t practitioners in projects, programmes or organizations, but students + freelancers with independent + critical perspectives.

— Laurence Broers (@LaurenceBroers) 29 Αυγούστου 2024

Στην έξαρση των τελών Αυγούστου, το Αζερμπαϊτζάν έχει θεσπίσει μια νέα εκκαθάριση νέων ακαδημαϊκών και φωνών των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, που είχαν ως κύριο μέλημα την ειρήνη. Δεν πρόκειται για επαγγελματίες σε έργα, προγράμματα ή οργανισμούς, αλλά για φοιτητές και ελεύθερους επαγγελματίες με ανεξάρτητες και κριτικές απόψεις.

Μια ομάδα νέων ακαδημαϊκών, που εργάζονται στον Καύκασο και το Αζερμπαϊτζάν, εξέδωσε δήλωση καταδικάζοντας την καταστολή: «Η αυθαίρετη σύλληψη και κράτηση μελών της ακαδημαϊκής κοινότητας είναι ασυμβίβαστη με τις διεθνείς δεσμεύσεις του Αζερμπαϊτζάν και αποτελεί διαρκή κηλίδα στη φήμη της χώρας».

Το περασμένο καλοκαίρι, ένας άλλος διδακτορικός φοιτητής, ο Φαζίλ Γκασίμοφ, ο οποίος ήταν φοιτητής στο Πανεπιστήμιο της Κωνσταντινούπολης, απελάθηκε από την Τουρκία στο Αζερμπαϊτζάν, όπου κατηγορήθηκε για παραγωγή πλαστών νομισμάτων και καταδικάστηκε σε προφυλακιση. Ο Γκασίμοφ συνελήφθη στο πλαίσιο μιας άλλης έρευνας που ξεκίνησε εναντίον του βετεράνου πολιτικού, ακαδημαϊκού και ειδικού σε θέματα διαφθοράς, Γκουμπάντ Ιμπαντόγλου. Στις 30 Αυγούστου, κατά τη διάρκεια ακρόασης της υπόθεσής του, ο Γκασίμοφ περιέγραψε λεπτομερώς πώς κακοποιήθηκε και βασανίστηκε κατά την κράτησή του και αναγκάστηκε να καταθέσει εναντίον του Ιμπαντόγλου. Είπε επίσης ότι, παρά το γεγονός ότι βρίσκεται σε απεργία πείνας κατά της παράνομης και άδικης σύλληψής του, από τις 11 Ιουνίου, συνεχίζει να υφίσταται απάνθρωπη μεταχείριση. «Κάνω απεργία πείνας από τις 11 Ιουνίου. Ως αποτέλεσμα, έχω σοβαρά προβλήματα υγείας. Δεν μπορώ να κινηθώ σωστά. Κι όμως, κρατούμαι για ώρες ολόκληρες, με τα χέρια μου δεμένα πίσω από την πλάτη μου, σε ένα μικρό σκοτεινό κελί. Αυτή είναι συναισθηματική τρομοκρατία και πολιτική καταστολή», δήλωσε ο Γκασίμοφ.

Προς μεγάλη ανησυχία του κοινού, τον τελευταίο χρόνο, το κράτος έχει εντείνει την καταστολή και έχει συλλάβει δεκάδες  δημοσιογράφους, πολιτικούς και ακτιβιστές. Και η λίστα των κρατουμένων φαίνεται να μεγαλώνει.

Τον Απρίλιο, η αστυνομία συνέλαβε τον Ανάρ Μαμαντλί, πολιτικό ακτιβιστή, πρώην πολιτικό κρατούμενο και επικεφαλής μιας τοπικής φιλοδημοκρατικής ΜΚΟ, του Κέντρου Παρακολούθησης Εκλογών και Μελετών Δημοκρατίας (EMDC). Η αστυνομία συνέλαβε επίσης τον Ιμράν Αλίγιεφ, φιλοδημοκρατικό ακτιβιστή και ιδρυτή του meclis.info, ενός ιστότοπου που καταγράφει δηλώσεις βουλευτών του Αζερμπαϊτζάν. Και οι δύο κατηγορήθηκαν για ψευδείς κατηγορίες λαθρεμπορίου και καταδικάστηκαν σε προφυλάκιση, η οποία έχει παραταθεί αρκετές φορές.

Τον Αύγουστο του 2024, απαγγέλθηκαν πρόσθετες κατηγορίες εναντίον της ομάδας της Abzas Media, συνεργάτη περιεχομένου του Global Voices. Οι κρατούμενοι δημοσιογράφοι ενδέχεται να αντιμετωπίσουν ποινές φυλάκισης δώδεκα ετών.

«Δεν πρόκειται απλώς για άλλη μια συνηθισμένη φίμωση. Είναι μια υπολογισμένη επίθεση σε όποιον τολμά να αντισταθεί στην αυταρχική κυριαρχία του καθεστώτος», αναφέρει ένα δοκίμιο της Φεμινιστικής Ειρηνευτικής Συλλογικότητας.

Η κυβέρνηση έχει εφαρμόσει ευρείας κλίμακας μέτρα καταστολής στο παρελθόν και συλλαμβάνει τακτικά επικριτές της κυβέρνησης. Αυτός είναι ένας από τους παράγοντες, που βοήθησαν τον νυν πρόεδρο να εξασφαλίσει πρόσφατα τη νίκη σε πρόωρες προεδρικές εκλογές. Ως εκ τούτου, η πρόσφατη εξάλειψη της διαφωνίας των πολιτών πριν από την COP29 αποτελεί μια προσπάθεια βελτίωσης της θέσης της στη διεθνή σκηνή, αλλά και μια αποστολή εξάλειψης των επικριτών ενόψει των πρόωρων βουλευτικών εκλογών, που έχουν προγραμματιστεί για την 1η Σεπτεμβρίου.