Εικόνα από την Arzu Geybullayeva

Ειδοποίηση περιεχομένου: Αυτό το άρθρο περιέχει γλαφυρές περιγραφές βασανιστηρίων, βιασμού και κακοποίησης.

Η κακομεταχείριση και τα βασανιστήρια στις φυλακές του Αζερμπαϊτζάν δεν είναι ασυνήθιστα. Περιστατικά κακομεταχείρισης έχουν επανειλημμένα καταγραφεί από ντόπιους/ες δημοσιογράφους, καθώς και από την Επιτροπή του Συμβουλίου της Ευρώπης για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων και της Απάνθρωπης ή Ταπεινωτικής Μεταχείρισης ή Τιμωρίας (CPT ), η οποία εξέδωσε δήλωση τον Ιούλιο του 2024 εκφράζοντας την ανησυχία της για τη μεταχείριση των ατόμων, που κρατούνται από τις υπηρεσίες επιβολής του νόμου. Παρά ταύτα, η πρακτική παραμένει τακτική.

Γυμνές φωτογραφίες

Τον Νοέμβριο του 2023, πολυάριθμοι/ες δημοσιογράφοι και συντάκτ(ρι)ες της ανεξάρτητης πλατφόρμας ερευνητικής δημοσιογραφίας Abzas Media συνελήφθησαν με ψευδείς κατηγορίες, αφού διερεύνησαν υποθέσεις διαφθοράς στην κυβέρνηση του Αζερμπαϊτζάν. Ένας από αυτούς, ο δημοσιογράφος και διευθυντής της Abzas,  Ulvi Hasanli, έγραψε ένα άρθρο από το κέντρο προφυλάκισης όπου κρατείται κοινοποιώντας την εμπειρία του ως κρατούμενος.

Αποκάλυψε ότι ο Elnur Ismailov, επικεφαλής του Κέντρου Κράτησης του Μπακού, τραβάει γυμνές φωτογραφίες όλων των νεοαφιχθέντων κρατουμένων, συμπεριλαμβανομένων των τρανς κρατουμένων:

Τι είδους φαντασίωση, νόμος και ηθική το επιτρέπουν αυτό; Αυτός ο άνθρωπος είναι κυβερνητικός αξιωματούχος. Δεν είναι απλώς κάποιος χαμηλόβαθμος υπάλληλος. Είναι συνταγματάρχης. Διοικεί τη μεγαλύτερη φυλακή της χώρας εδώ και οκτώ χρόνια. Χρησιμοποιεί επίσης αυτές τις γυμνές φωτογραφίες ως μέσο εκβιασμού εναντίον των κρατουμένων. Ποιος ξέρει με ποιους άλλους τρόπουςχρησιμοποιεί αυτές τις φωτογραφίες;

Η παρατήρηση του Hasanli προσθέτει περισσότερα στοιχεία στις κατηγορίες ότι το κράτος έχει μοτίβο κακομεταχείρισης τρανς κρατουμένων.

Τον Νοέμβριο του 2024, το Meydan TV, ένα ανεξάρτητο ειδησεογραφικό πρακτορείο που καλύπτει το Αζερμπαϊτζάν, δημοσίευσε μια συνέντευξη με την πρώην τρανς κρατούμενη Anna Taghiyeva, η οποία μίλησε για την εμπειρία της στη φυλακή. Η Taghiyeva δήλωσε στο Meydan TV ότι τους αποκαλούσαν «αυτούς με γυναικεία σώματα». Η Taghiyeva θυμήθηκε πώς ο Elnur Ismailov χρησιμοποίησε τρανς κρατούμενους για να εκβιάσει άλλους κρατούμενους.

Έφερναν τους κρατούμενους σε ένα δωμάτιο και τους έγδυναν. Στη συνέχεια, τους ξυλοκοπούσαν και τους ανάγκαζαν να ομολογήσουν. Όταν αυτό δεν λειτουργούσε, μας διέταζαν να γδυθούμε κι εμείς και μας χρησιμοποιούσαν για να απειλούμε τους κρατούμενους. Επειδή, σύμφωνα με τους άγραφους κανόνες της φυλακής, αν αγγίζαμε έναν κρατούμενο, σήμαινε ότι είχε μολυνθεί, και έτσι τον απειλούσαν.

Η διοίκηση των φυλακών υπερηφανευόταν που χρησιμοποιούσε τρανς κρατούμενους ως μέρος της «στρατηγικής» της, είπε η Taghiyeva στη συνέντευξη.
«Κάποτε μας παρέλασαν μπροστά σε μια νέα ομάδα προσληφθέντων, όλοι ντυμένοι με ρούχα που μας είχε επιλέξει η διοίκηση των φυλακών. Στάθηκα στο κέντρο της αίθουσας και έτσι μας παρουσίασαν στη νέα ομάδα του πρόσφατα προσληφθέντος προσωπικού των φυλακών».

Σε μια άλλη ανάμνηση, η Taghiyeva είπε ότι κλήθηκε στο κτίριο όπου ο Ismaylov είχε συνάντηση με άλλους διευθυντές φυλακών. «Υποθέτω ότι βαριόντουσαν, οπότε μας έφεραν μέσα και μας ζήτησαν να γδυθούμε δίνοντάς μας οδηγίες να γυρίσουμε εκθέτοντας το σώμα μας και κάνοντας υποτιμητικά σχόλια». Πρόσθεσε:

Έχω δει πολλά πράγματα στη ζωή μου. Αλλά αυτό που πέρασα στη φυλακή δεν μοιάζει με τίποτα που έχω ξαναδεί. Αμφισβήτησα την ανθρώπινη φύση τους. Κάποτε ρώτησα «δεν φοβάστε τον Θεό» και οι δεσμοφύλακες γέλασαν λέγοντας με τη σειρά τους: «Υπάρχει Θεός;»

Η Taghiyeva ανέφερε επίσης πόσο συχνά πωλούνται τρανς κρατούμενοι μετά τη σύλληψή τους. «Μου είπαν ότι θα με πουλούσαν σε έναν άλλο πλούσιο κρατούμενο», είπε η Taghiyeva. Και υπάρχουν και άλλοι που εμπλέκονται στη διαδικασία. Η Taghiyeva εξήγησε ότι, όταν οι τρανς κρατούμενοι πωλούνται σε άλλους κρατούμενους, υπάρχει ένα τρίτο άτομο, που βρίσκεται σε ένα κελί, όταν ο αγοραστής «ικανοποιεί τις ανάγκες του», για να επιβεβαιώσει ότι δεν υπήρξε άγγιγμα.

Η τιμή ξεκινά από 600 μανάτ (350 δολάρια). Παρόμοια περιστατικά αναφέρθηκαν και από άλλα πρώην τρανς κρατούμενα άτομα. Το 2022, το JamNews έγραψε για μια τρανς γυναίκα, την Aidan Pashayeva, η οποία εξέτιε ποινή σε σωφρονιστικό ίδρυμα και πουλήθηκε για 500 μανάτ.

«Είχαμε ήδη κουραστεί να ζούμε. Και μας βασάνισαν τόσο πολύ που θέλαμε απλώς να αυτοκτονήσουμε. Με πούλησαν σε διάφορα τμήματα και με βίασαν. Και όταν δεν συμφωνήσαμε, μας κλείδωσαν σε ένα κελί τιμωρίας», θυμήθηκε η Pashayeva στη συνέντευξή της στο JamNews.

Δεν υπάρχουν στοιχεία που να τεκμηριώνουν τον αριθμό των τρανς κρατουμένων στις φυλακές του Αζερμπαϊτζάν. Η ισχύουσα νομοθεσία δεν προσφέρει κανένα νομικό μέσο για να αναζητήσουν αποζημίωση για την κακοποίηση που υπέστησαν. Σύμφωνα με έκθεση του Δανικού Ινστιτούτου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, το Αζερμπαϊτζάν δεν διαθέτει εθνικές πολιτικές που να προστατεύουν τα δικαιώματα των ατόμων ΛΟΑΤΚΙ+. Επίσης, δεν υπάρχουν συγκεκριμένοι θεσμοί που να καταπολεμούν τις διακρίσεις λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού ή ταυτότητας φύλου.

Σύμφωνα με την ILGA Europe , μια διεθνή μη κυβερνητική οργάνωση που υποστηρίζει τα δικαιώματα και τις ελευθερίες της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας, το Αζερμπαϊτζάν καταλαμβάνει την προτελευταία θέση μεταξύ 49 χωρών στον Δείκτη Ουράνιου Τόξου του οργανισμού, ακριβώς πίσω από τη Ρωσία.

Μεταχείριση των ατόμων ΛΟΑΤΚΙ+ 

Τα τελευταία χρόνια, η κυβέρνηση του Αζερμπαϊτζάν έχει εντείνει τις καταστολές κατά των ατόμων ΛΟΑΤΚΙ+. Το 2017, τουλάχιστον 83 άτομα συνελήφθησαν από την αστυνομία, επειδή ήταν ομοφυλόφιλα ή τρανς. Οι κρατούμενοι ανέφεραν ότι βασανίστηκαν και εκβιάστηκαν. Την ίδια χρονιά, τουλάχιστον τέσσερις πολίτες του Αζερμπαϊτζάν, που αυτοπροσδιορίζονταν ως ΛΟΑΤΚΙ+, αυτοκτόνησαν.

Το 2018, η ισραηλινή εφημερίδα Haaretz ανέφερε ότι η κυβέρνηση του Αζερμπαϊτζάν χρησιμοποιούσε τον εξοπλισμό και το λογισμικό παρακολούθησης Verint Systems του Ισραήλ για να εντοπίσει τον σεξουαλικό προσανατολισμό των πολιτών μέσω του Facebook.

Πάνω από δώδεκα άτομα ΛΟΑΤΚΙ+ συνελήφθησαν το 2019, τα περισσότερα εκ των οποίων ήταν τρανς εργαζόμενα του σεξ, που προσήχθησαν και στη συνέχεια συνελήφθησαν, σύμφωνα με ρεπορτάζ του Meydan TV και του Minority Magazine.

Τον Μάρτιο του 2021, το περιοδικό Minority Magazine ανέφερε ένα νέο κίνημα, που αυτοαποκαλούνταν «Καθαρό Αίμα», το οποίο κινητοποιούνταν μέσω Telegram για να στοχεύσει τα άτομα ΛΟΑΤΚΙ+ στο Αζερμπαϊτζάν.

Στη συνέχεια, το καλοκαίρι του 2021, κατά τη διάρκεια του μήνα Pride, το περιοδικό Minority Magazine κατέγραψε περισσότερες επιθέσεις εναντίον ατόμων ΛΟΑΤΚΙ+.

Για πολλά άτομα ΛΟΑΤΚΙ+ που αντιμετωπίζουν διακρίσεις και βία, υπάρχουν ελάχιστες δυνατότητες προσφυγής μέσω της αστυνομίας ή οποιασδήποτε επίσημης δικαστικής οδού.

Το πιο κραυγαλέο παράδειγμα της απροθυμίας του κράτους να βοηθήσει την κουήρ κοινότητα ήταν όταν η δημοφιλής blogger Sevinc Huseynova έκανε ανοιχτές εκκλήσεις για βία κατά της κοινότητας ΛΟΑΤΚ+ σε πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης. Δεν επιπλήχθηκε ποτέ για τις πράξεις της, παρά τα άφθονα στοιχεία που αποδεικνύουν ότι ενθαρρύνει ανθρώπους να διαπράττουν βίαια εγκλήματα κατά κουήρ ατόμων. Σε ένα από τα βίντεό της, η Huseynova ζήτησε από τις τοπικές Αρχές επιβολής του νόμου να κάνουν τα «στραβά μάτια» σε υποθέσεις, που αφορούν εγκλήματα μίσους. «Ένα σημάδι είναι αρκετό για εμάς, απλώς πείτε μας, και εμείς, ο λαός, θα τους διώξουμε σιγά σιγά», είπε η blogger. Σε ένα άλλο βίντεο, κάλεσε τους άνδρες του Αζερμπαϊτζάν να σκοτώσουν τρανς γυναίκες. Εκείνη την εποχή, το Υπουργείο Εσωτερικών δήλωσε ότι γνώριζε τα βίντεο και διερευνούσε. Αλλά δεν ελήφθησαν μέτρα.

Ωστόσο, η Huseynova δεν αποτελεί μεμονωμένο παράδειγμα. Η αντι-ΛΟΑΤΚΙ+ αφήγηση στο Αζερμπαϊτζάν είναι διάχυτη μεταξύ πολιτικών, διασημοτήτων, δημόσιων προσώπων, ακόμη και ακτιβιστ(ρι)ών της αντιπολίτευσης. Το ίδιο ισχύει και για τους εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών της χώρας, οι οποίοι προτιμούν να σιωπούν, όταν πρόκειται για την υπεράσπιση των δικαιωμάτων της κοινότητας ΛΟΑΤΚΙ+. Στο παρελθόν, οι νομοθέτες του Αζερμπαϊτζάν εξέφρασαν επίσης την υποστήριξή τους για την υιοθέτηση ενός ομοφοβικού νόμου παρόμοιου με αυτόν που υιοθετήθηκε στη Ρωσία τον Δεκέμβριο του 2022 και το ρωσικό νομοσχέδιο για την αντι-ομοφυλοφιλική προπαγάνδα  του 2012 .

Πίσω στις φυλακές και τα κέντρα κράτησης, τα βασανιστήρια συνεχίζονται. «Αρχικά άκουγα μόνο τον ήχο των βασανιστηρίων – χαστούκι, κλωτσιά, γροθιά, χτύπημα με γκλομπ, προσβολή, βρισιές. Έπειτα, άρχισα να γίνομαι μάρτυρας από πρώτο χέρι κακομεταχείρισης και βασανιστηρίων – ξυλοδαρμό, κρατούμενους δεμένους με χειροπέδες στα κάγκελα των κελιών [με χειροπέδες στην κορυφή του κάγκελου του κελιού, το άλλο στο κάτω μέρος], το ένα χέρι δεμένο στην κορυφή του κρεβατιού, το άλλο χέρι δεμένο στο πόδι και κρατούμενους έτσι για δώδεκα ώρες, χτυπώντας με γκλομπ ενώ ο κρατούμενος ήταν δεμένος με χειροπέδες στα κάγκελα του κελιού», έγραψε ο Ulvi Hasanli, προσθέτοντας άλλα παραδείγματα κακομεταχείρισης και βασανιστηρίων που έχει δει από τη σύλληψή του τον Νοέμβριο του 2023.

Εν τω μεταξύ, χιλιάδες διεθνείς ενδιαφερόμενοι βρίσκονται αυτή τη στιγμή στην πρωτεύουσα Μπακού, για να παρακολουθήσουν την COP29. Χιλιόμετρα μακριά από την προστατευόμενη από τον ΟΗΕ «μπλε ζώνη», τα βασανιστήρια και η κακομεταχείριση συνεχίζονται σιωπηλά, παρά τα διεθνή φώτα της δημοσιότητας.