Παιδιά ιθαγενών στην Τανζανία χρησιμοποιούν φορητό υπολογιστή. Εικόνα από Kureng Workx, από Pexels (Δωρεάν χρήση).

Ο τεχνολογικός γίγαντας Google ανακοίνωσε ότι 15 ακόμη αφρικανικές γλώσσες θα προστεθούν στη Φωνητική Αναζήτηση , στο Gboard Talk-to-Type και στην Υπαγόρευση Μετάφρασης στις 28 Οκτωβρίου 2024. Οι συμπεριληφθείσες γλώσσες είναι οι τσιτσέουα, χάουσα, ίγκμπο, κικούγιου, ορόμο, ρούντι, σόνα, σομαλικά, νότια ντεμπέλε, σουάτι, τιγκρίνια, τουί, τσουάνα, νιγηριανά πιτζίν και γιορούμπα.

Αυτό το σημαντικό ορόσημο θα επιτρέψει σε 300 εκατομμύρια περισσότερους Αφρικανούς να αλληλεπιδρούν με το διαδίκτυο χρησιμοποιώντας τη φωνή τους, αλλά παράλληλα ρίχνει φως στον τεράστιο απαιτούμενο όγκο εργασίας για να γεφυρωθεί το ψηφιακό χάσμα μεταξύ της Αφρικής και του υπόλοιπου κόσμου. 

Η αφρικανική ήπειρος είναι η δεύτερη πιο πολυπληθής ήπειρος στον κόσμο, με πληθυσμό άνω των 1,34 δισεκατομμυρίων ανθρώπων. Μια μελέτη που δημοσιεύθηκε από την Statista τον Ιούλιο του 2024 έδειξε ότι η Αφρική είναι η πιο πολυγλωσσική ήπειρος στον κόσμο, καθώς υπάρχουν περίπου 2.158 ζωντανές γλώσσες στην ήπειρο. Ενώ περίπου το 25% (520) αυτών των γλωσσών ομιλείται στη Νιγηρία, 277 και 214 γλώσσες ομιλούνται στο Καμερούν και τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, αντίστοιχα. Η λιγότερο γλωσσικά ποικιλόμορφη χώρα στην Αφρική είναι οι Σεϋχέλλες, όπου ομιλούνται μόνο τέσσερις γλώσσες.

Μετά την ανακοίνωση, ο Alamazan Jak, ένας χρήστης από την Μπουσόγκα της Ουγκάντα, έγραψε το ακόλουθο σχόλιο ως απάντηση στην ανακοίνωση στην κοινότητα μετάφρασης της Google:

Συγχαρητήρια για την συναρπαστική ανακοίνωση! Η επέκταση της υπαγόρευσης σε 13 αφρικανικές γλώσσες αποτελεί ένα σημαντικό ορόσημο. Η αφοσίωσή σας στην ένταξη και την ποικιλομορφία είναι πραγματικά αξιέπαινη.

Ωστόσο, δεν μπορούσα παρά να παρατηρήσω ότι η λουσόγκα, μια βασική γλώσσα που ομιλείται στην Ανατολική Ουγκάντα, δεν περιλαμβάνεται στις γλώσσες που αναφέρονται. Ως περήφανος ομιλητής της λουσόγκα, περιμένω με ανυπομονησία τη συμπερίληψή της.

Θα μπορούσατε να μοιραστείτε τυχόν σχέδια ή χρονοδιαγράμματα για την προσθήκη της λουσόγκα στις υποστηριζόμενες γλώσσες του Google Translate; Η εκτίμησή σας θα σήμαινε πολλά για την κοινότητα των ομιλητών της λουσόγκα.

Σας ευχαριστώ για τις ακούραστες προσπάθειές σας να σπάσετε τα γλωσσικά εμπόδια. Ανυπομονώ για την απάντησή σας. 

Αυτό το σχόλιο δείχνει ότι η λουσόγκα και χιλιάδες άλλες αφρικανικές γλώσσες εξακολουθούν να αποκλείονται, ακόμη και όταν οι χρήστες διψούν για μεγαλύτερη γλωσσική εκπροσώπηση. Η λουσόγκα (Soga) είναι μια γλώσσα, που ομιλείται από πάνω από 3 εκατομμύρια ανθρώπους στην Ουγκάντα.

Καθώς οι τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ) συνεχίζουν να αναπτύσσονται και να κερδίζουν έδαφος σε όλο τον κόσμο, ενσωματώνονται σε πολλά εργαλεία για την αυτοματοποίηση καθημερινών εργασιών, διευκολύνοντας σε πολλές περιπτώσεις τη ζωή και την εργασία των ανθρώπων. Παρόλο που η υιοθέτηση εργαλείων ΤΝ αυξάνεται καθημερινά στην Αφρική, πολλοί χρήστες δεν έχουν ακόμη πρόσβαση σε αυτά στις γλώσσες τους. Εάν γλώσσες όπως η λουσόγκα δεν συμπεριληφθούν στην ανάπτυξη αυτών των εργαλείων, εκατοντάδες εκατομμύρια Αφρικανοί ενδέχεται να μην επωφεληθούν από τις απεριόριστες ευκαιρίες που προσφέρει η ΤΝ. Αυτός ο αποκλεισμός θα επιδεινώσει περαιτέρω το τεχνολογικό χάσμα μεταξύ της Αφρικής και του υπόλοιπου κόσμου. 

Το ψηφιακό γλωσσικό φράγμα μπορεί να εμποδίσει την οικονομική ανάπτυξη πολλών αφρικανικών χωρών, εμποδίζοντας τους ομιλητές ιθαγενών γλωσσών να έχουν πρόσβαση σε ευκαιρίες εργασίας και διαδικτυακές αγορές. Ο αποκλεισμός των ιθαγενών γλωσσών της Αφρικής από την ανάπτυξη εργαλείων Τεχνητής Νοημοσύνης που χρησιμοποιούνται στα σχολεία θα μπορούσε να επηρεάσει αρνητικά τα εκπαιδευτικά συστήματα πολλών εθνών. Εν τω μεταξύ, η χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης στην εκπαίδευση σε ολόκληρη την ήπειρο παραμένει μόλις στο 12%.

Ευκαιρίες για γλωσσική ένταξη στην Αφρική

Η γεωργία αποτελεί τον πυλώνα της οικονομίας της Αφρικής. Ο γεωργικός τομέας συμβάλλει σημαντικά στο ΑΕΠ πολλών αφρικανικών χωρών. Πάνω από το 43% του οικονομικά ενεργού πληθυσμού της Αφρικής ζει από τη γεωργία σε απομακρυσμένες περιοχές. Ωστόσο, πολλοί Αφρικανοί μικροκαλλιεργητές αντιμετωπίζουν προκλήσεις όπως ο απρόβλεπτος καιρός, η ανασφάλεια των προϊόντων, η ανεπαρκής υλικοτεχνική υποδομή, η περιορισμένη πρόσβαση σε επίσημες χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, η περιορισμένη πρόσβαση σε ψηφιακές αγορές, η οικονομική ύφεση, ο αναλφαβητισμός πολλών αγροτών και άλλα. Η χρήση ψηφιακών τεχνολογιών με τεχνητή νοημοσύνη έχει αποδειχθεί αποτελεσματική στον μετριασμό αυτών των προκλήσεων. Ωστόσο, η πλειονότητα αυτών των εργαλείων δεν είναι προσβάσιμα στις τοπικές γλώσσες των αγροτών.

Η Αφρική διαθέτει πολλή πολιτιστική κληρονομιά και ποικίλες παραδόσεις. Η γλώσσα αποτελεί το θεμέλιο αυτής της πλούσιας κληρονομιάς και των παραδόσεων. Οι γλώσσες χρησιμεύουν ως δεξαμενές γνώσης και παραδόσεων, αλλά είναι επίσης το μέσο μέσω του οποίου η πολιτιστική κληρονομιά μιας ομάδας ανθρώπων διατηρείται και μεταδίδεται από γενιά σε γενιά.

Βλέποντας τον ανησυχητικό ρυθμό με τον οποίο πεθαίνουν οι γλώσσες, τα Ηνωμένα Έθνη (ΟΗΕ) ανακήρυξαν μια δεκαετία για την προστασία των απειλούμενων γλωσσών και τη διατήρηση της κοινής κληρονομιάς της ανθρωπότητας το 2022. Περίπου 523 από τις 3.000 γλώσσες που πεθαίνουν και απειλούνται με εξαφάνιση και θα εξαφανιστούν στον κόσμο μέχρι το τέλος του 21ου αιώνα ομιλούνται στην Αφρική. Ο αποκλεισμός αυτών των ευάλωτων γλωσσών από την ανάπτυξη των ψηφιακών τεχνολογιών θα επιταχύνει την απειλή που θέτει η εξαφάνιση. 

Πολλοί Αφρικανοί επιχειρηματίες, προγραμματιστές και ερευνητές έχουν ανταποκριθεί στις απαιτήσεις υλοποιώντας πρωτοβουλίες, που ενσωματώνουν αφρικανικές γλώσσες στις τεχνολογίες. Ένα καλό παράδειγμα είναι μια νεοσύστατη επιχείρηση στη Νιγηρία, η Awarri, η οποία εργάζεται για τη δημιουργία του πρώτου πολύγλωσσου Μεγάλου Γλωσσικού Μοντέλου (LLM) στη Νιγηρία. Μια νεοσύστατη επιχείρηση από την Κένυα, η Code Vast, χρησιμοποιεί επίσης την Τεχνητή Νοημοσύνη για να παρέχει γρήγορη καθοδήγηση στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης σε τοπικές γλώσσες της Κένυας, όπως σουαχίλι, μέρου, κικούγιου και λούο. Η Lelapa AI αναπτύσσει εργαλεία μηχανικής μάθησης σχεδιασμένα ειδικά για αφρικανικά περιβάλλοντα. Μια άλλη νιγηριανή νεοσύστατη επιχείρηση, η Crop2Cash, δημιούργησε μια αυτοματοποιημένη τεχνολογία τηλεφωνικού συστήματος ονόματι FarmAdvice. Η συσκευή, που τροφοδοτείται από την Τεχνητή Νοημοσύνη, επιτρέπει στους μικροκαλλιεργητές να έχουν πρόσβαση σε εξατομικευμένες γεωργικές γνώσεις και υπηρεσίες επέκτασης σε πραγματικό χρόνο στις τοπικές τους γλώσσες καλώντας έναν αριθμό χωρίς χρέωση σε οποιονδήποτε τύπο συσκευής, 24/7. 

Ενώ όλες αυτές οι προσπάθειες βρίσκονται σε εξέλιξη για τη γεφύρωση αυτού του γλωσσικού χάσματος, εξακολουθεί να υπάρχει ανάγκη ενσωμάτωσης περισσότερων γλωσσών, ιδίως εκείνων που ομιλούνται σε περιοχές όπου δεν υπάρχει συνεχής ή ελάχιστη προσπάθεια για τη γεφύρωση του ψηφιακού χάσματος. Τεχνολογικοί γίγαντες όπως η Meta, η Amazon, η Uber, η IBM, η AWS και άλλοι οργανισμοί, των οποίων οι τεχνολογίες χρησιμοποιούνται ευρέως στην Αφρική, πρέπει να συμμετάσχουν δίνοντας επίσης προτεραιότητα στην ενσωμάτωση των αφρικανικών γλωσσών των μειονοτήτων στην ανάπτυξη προϊόντων τους. Υπάρχει ανάγκη για συντονισμένες προσπάθειες μεταξύ των τοπικών νεοσύστατων επιχειρήσεων και των κυβερνητικών φορέων για τη δημιουργία τοπικών τεχνολογιών, προκειμένου να καλυφθούν οι περιοχές που δεν καλύπτουν οι ξένες εταιρείες.