Ο Mohammed στον χώρο του κατεστραμμένου εργαστηρίου του τον Μάιο του 2021. Βομβαρδίστηκε από ισραηλινή επιδρομή καταστρέφοντας μαζί του τα χρόνια υπομονετικής εργασίας του σε ιατρικές καινοτομίες. Φωτογραφία που παρέχεται από τον Mohammed, χρησιμοποιείται με άδεια.

Γνώρισα τον Mohammed το 2018, ενώ έκανα πρακτική άσκηση σε ένα εργαστήριο ψηφιακής κατασκευής στο Αμμάν της Ιορδανίας. Ήταν αργά το απόγευμα και το εργαστήριο ήταν σχεδόν άδειο. Δύο άντρες πειραματίζονταν με το κοπτικό λέιζερ προσπαθώντας να καταλάβουν πώς λειτουργεί, ενώ παράλληλα μοιράζονταν μια στιγμή διασκέδασης.

Γεμάτη περιέργεια, τους πλησίασα για να δω αν χρειάζονταν βοήθεια για να το καταλάβουν. Φάνηκαν να έχουν εξοικειωθεί με το εργαλείο, οπότε αρχίσαμε να συζητάμε. 

Δεν μπορούσα παρά να κοιτάξω ένα πορτοκαλί πλαστικό αντικείμενο μπροστά τους. Είχε ένα κεντρικό εξάρτημα σε σχήμα Υ με έναν διαφανή, εύκαμπτο σωλήνα να κρέμεται από την ουρά του και ένα κυκλικό πλαστικό κομμάτι προσαρτημένο σε αυτό. Μου έδωσαν δύο λαστιχένια ακουστικά για να τα στερεώσω σε κάθε άκρο του κομματιού σε σχήμα Υ: ήταν ένα στηθοσκόπιο, με κάποια μέρη τρισδιάστατα εκτυπωμένα και άλλα αγορασμένα και συναρμολογημένα.

Ο Mohammed και ο φίλος του βρίσκονταν στο Αμμάν αναμένοντας καναδική βίζα. Η ομάδα τους προσκλήθηκε να παρακολουθήσει ένα συνέδριο για να παρουσιάσει το έργο τους σχετικά με την κατασκευή ιατρικού υλικού ανοιχτού κώδικα στη Γάζα. Δυστυχώς, τους αρνήθηκαν την έκδοση βίζας για τον Καναδά και έτσι επέστρεψαν στην πατρίδα τους.

Αποκλεισμός ιατρικών προμηθειών στη Γάζα

«Γιατί να μην αγοράσουμε απλώς στηθοσκόπια;» ρώτησα. Ο Mohammed εξήγησε ότι, πρώτον, η μεταφορά στηθοσκοπίων στη Γάζα ήταν συχνά αδύνατη, επειδή η ισραηλινή κατοχή περιορίζει αυθαίρετα την είσοδο της βοήθειας ισχυριζόμενη ότι πρόκειται για αγαθά διπλής χρήσης. Δεύτερον, η αγορά στηθοσκοπίων σε μεγάλες ποσότητες δεν ήταν εφικτή, καθώς είναι ακριβά.

Για να το τονίσουμε, η ισραηλινή κατοχή απαγορεύει πολλά απαραίτητα και ζωτικά ιατρικά μηχανήματα βάσει του ισχυρισμού περί αγαθών διπλής χρήσης. Αυτοί οι περιορισμοί ξεκίνησαν με τον αποκλεισμό της Γάζας από ξηρά, αέρα και θάλασσα το 2007 .

Την είσοδο κάθε ατόμου στη Γάζα τη διαχειρίζεται ο Συντονιστής Κυβερνητικών Δραστηριοτήτων στα Εδάφη (COGAT), μιας μονάδας εντός του Ισραηλινού Υπουργείου Άμυνας, που «εφαρμόζει πολιτική μη στρατιωτική» εντός των υπόλοιπων παλαιστινιακών εδαφών.

Ο Mohammed και η ομάδα του έπρεπε να βρουν έναν τρόπο να παρακάμψουν τον αποκλεισμό, γι’ αυτό και στράφηκαν στην τοπική κατασκευή εστιάζοντας στην τρισδιάστατη εκτύπωση ανοιχτού κώδικα.

Η σειρά των τρισδιάστατων εκτυπωτών που δημιούργησε ο Mohammed με την ομάδα του. Φωτογραφία που παρέχεται από τον Mohammed, χρησιμοποιείται με άδεια.

Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι οι τρισδιάστατοι εκτυπωτές βρίσκονται επίσης στη λίστα με τα αντικείμενα, που απαγορεύεται να εισέλθουν στη Γάζα. Δεδομένου ότι δεν μπορούσε απλώς να μεταφέρει εκτυπωτές, ο Mohammed άρχισε να υπολογίζει ποια εξαρτήματα χρειάζονταν για να συναρμολογήσει έναν εκτυπωτή από την αρχή. Συνεργάστηκε με έναν συνάδελφο με έδρα εκτός Γάζας, ο οποίος μπορούσε να φέρει μικρά εξαρτήματα εκτυπωτή, όταν ταξίδευε στη Γάζα. Στη συνέχεια, ο Mohammed αγόραζε τηλεοράσεις, τις αποσυναρμολογούσε και έβγαζε τσιπ για να τα χρησιμοποιήσει ξανά για τον εκτυπωτή. 

Ο Mohammed αναμειγνύει πλαστικό για τον τρισδιάστατο εκτυπωτή του. Φωτογραφία που παρέχεται από τον Mohammed, χρησιμοποιείται με άδεια.

Με την πρώτη μηχανή σχεδόν ολοκληρωμένη, ο Mohammed χρειαζόταν πλαστικό νήμα, το οποίο αποτελεί το μελάνι τρισδιάστατης εκτύπωσης. Αγόρασε μικρά πλαστικά σφαιρίδια από ένα τοπικό εργοστάσιο, τα οποία έλιωσε και μετέτρεψε σε λείο νήμα 3 χιλιοστών χρησιμοποιώντας μια ακόμη αυτοσχέδια μηχανή.

Ο Mohammed χρησιμοποίησε έναν εκτυπωτή για να εκτυπώσει άλλους τρισδιάστατους εκτυπωτές, μέχρι που δημιούργησε ένα πλέγμα μηχανών, που λειτουργούσαν από κοινού. Χρησιμοποιώντας αυτό το δίκτυο, η ομάδα του κατάφερε να εκτυπώσει ένα στηθοσκόπιο αξίας 3 δολαρίων, το οποίο είχε σχεδόν την ίδια απόδοση με ένα όργανο αξίας 200 δολαρίων. Εκτύπωσαν χιλιάδες και τα διένειμαν σε νοσοκομεία στη Γάζα.

Δημιουργικές λύσεις για την αντιμετώπιση περίπλοκων ιατρικών προβλημάτων

Ο Mohammed σύντομα συνειδητοποίησε ότι η εκτύπωση στηθοσκοπίων από μόνη της δεν επαρκούσε για να αντιμετωπίσει την κλίμακα βίας, που αντιμετώπιζαν οι κάτοικοι της Γάζας από την ισραηλινή κατοχή.

Μελέτησε προσεκτικά τις στρατηγικές του στρατού κατοχής εστιάζοντας στα τραύματα που προκαλούσαν. Σημείωσε ότι οι Ισραηλινοί στρατιώτες κατοχής συχνά σημάδευαν και πυροβολούσαν άκρα αντί για άμεσες βολές στο κεφάλι. Υποστήριξε ότι ο στόχος τους ήταν να αφήσουν κάποιον να αιμορραγεί αργά και να υποφέρει πριν αφήσει την τελευταία του πνοή.

Όταν οι διασώστες επειγόντων περιστατικών μπορούσαν να φτάσουν στους ασθενείς , χρησιμοποιούσαν κανονικούς επιδέσμους για να τυλίγουν την τραυματισμένη περιοχή και να την σφίγγουν όσο περισσότερο μπορούσαν για να προσπαθήσουν να σταματήσουν την αποστράγγιση του αίματος. Ωστόσο, δεν ήταν αποτελεσματικοί.

Το πλαστικό αιμοστατικό που δημιούργησαν ο Mohammed και η ομάδα του για να σταματήσουν την αιμορραγία, που προκαλείται από τραύματα από ισραηλινές σφαίρες. Φωτογραφία που παρέχεται από τον Mohammed, χρησιμοποιείται με άδεια.

Ο Mohammed και η ομάδα του σχεδίασαν ένα πλαστικό αιμοστατικό στερεωμένο σε μια χοντρή ζώνη. Το πλαστικό κομμάτι χρησιμοποιήθηκε για να ασφαλίσει τη ζώνη στη θέση της. Εκτύπωσαν όσο περισσότερα μπορούσαν με το περιορισμένο υλικό που είχαν και τα μοίρασαν μέσα στα ασθενοφόρα της Γάζας.

Σε ένα εργαστήριο στο Αμμάν το 2018, ο Mohammed ανέφερε ότι, μια μέρα, η ισραηλινή κατοχή στόχευσε μια τετραμελή οικογένεια. Όταν έφτασε το ασθενοφόρο, είχαν μόνο δύο πλαστικούς αιμοστατικούς επίδεσμους διαθέσιμους. Παρά την περίθαλψη και των τεσσάρων μελών της οικογένειας, μόνο οι δύο που είχαν λάβει τους τριδιάστατα εκτυπωμένους αιμοστατικούς επίδεσμους επέζησαν. Σταμάτησε και σκέφτηκε: «Δεν ήξερα αν έπρεπε να νιώσω χαρά ή λύπη. Χαρούμενος επειδή τα κομμάτια που εκτυπώσαμε έσωσαν δύο ψυχές, αλλά λυπημένος, επειδή απλά δεν μπορούσαμε να εκτυπώσουμε αρκετά».

Κλιμάκωση κινδύνων και αναζήτηση καταφυγίου

Κατά τη διάρκεια των ημερών, των μηνών και των ετών, με τον Mohammed καθόμασταν και μιλούσαμε αυτοπροσώπως, όταν μπορούσαμε, και τηλεφωνικά, όταν δεν μπορούσε να φύγει από τη Γάζα. Μοιραζόταν περισσότερα για τη ζωή του στη Γάζα, τις σκέψεις του για το έργο του και σε τι συνέβαλε αυτό.

Ένα χρόνο πριν από τις 7 Οκτωβρίου, ο Mohammed μου τηλεφώνησε για να  μου πει για δύο νέα εγχειρήματα, που ανυπομονούσε να ξεκινήσει. Το ένα αφορούσε την τρισδιάστατη εκτύπωση ειδικά προσαρμοσμένων στηρίξεων πλάτης για ασθενείς με προβλήματα στη σπονδυλική στήλη και το άλλο την επαναφορά της κατασκευής ιατρικής γάζας στη Γάζα.

Στη συζήτησή μας, μοιράστηκε μια ενδιαφέρουσα πληροφορία: ορισμένοι γλωσσολόγοι πιστεύουν ότι η λέξη «γάζα» μπορεί να προέρχεται από το τοπωνύμιο «Γάζα». Αυτή η αποκάλυψη άγγιξε την καρδιά του Mohammed, καθώς είχε επικοινωνήσει με τους απογόνους του πρώτου εργοστασίου γάζας της Γάζας. Ένιωθε ότι τα έργα του ήταν ένας τρόπος να διατηρηθεί η κληρονομιά της Γάζας στην ιατρική εφευρετικότητα, η οποία θα μπορούσε να συμβάλει στην αντίσταση στον αποκλεισμό.

Σήμερα, δεν υπάρχει καμία λειτουργική ιατρική υποδομή στη Γάζα. Η ισραηλινή κατοχή έχει στοχεύσει νοσοκομεία, ασθενοφόρα και δρόμους στην γενοκτονική της εκστρατεία στη Γάζα καταστρέφοντας το σύστημα υγειονομικής περίθαλψης.

Και μόλις πριν από μερικές εβδομάδες, ο Mohammed μου έγραψε ότι ένας από τους φίλους του σκοτώθηκε από ισραηλινή αεροπορική επιδρομή στο σπίτι του:

Είχαμε συναντηθεί τελευταία φορά πριν από τέσσερις ημέρες. Γιορτάσαμε την εικοστή επέτειο φιλίας μας. Συζητήσαμε για την κατάσταση, πώς θα μπορούσαμε να προσαρμοστούμε. Οραματιστήκαμε το μέλλον της σύγκρουσής μας με τον κατακτητή. Ο φίλος μου, έχοντας πρόσφατα επισκευάσει το σπίτι του και εγκατασταθεί, επικεντρώθηκε στην επισκευή ηλεκτρικών συσκευών και ηλιακών πάνελ, παρά το γεγονός ότι γνώριζε πως αυτή η εργασία ήταν επικίνδυνη, επειδή μια τέτοια δεξιότητα τον καθιστούσε στόχο. Μετέδωσε τη σκληρή πραγματικότητα ότι πρέπει να συμβιβαστούμε με τις συνθήκες, καθώς δεν έχουμε την πολυτέλεια της επιλογής.

Από την έναρξη της γενοκτονίας, ο Mohammed έχει απορρίψει την ιδέα να εγκαταλείψει τη Γάζα. Οι γονείς του είναι πρόσφυγες από τη Νάκμπα του 1948, όταν η ισραηλινή κατοχή τους ανάγκασε να εγκαταλείψουν το χωριό τους, Νιίλια, το οποίο τώρα αποτελεί μέρος της πόλης Ασκελόν (βόρεια της Γάζας). Ο Mohammed αρνήθηκε να ξαναγίνει πρόσφυγας, μια γενιά αργότερα, στα χέρια της ίδιας εποικιστικής-αποικιακής οντότητας. Μου είπε τον περασμένο Οκτώβριο: «Έχω μόνο μία ευχή, να ζήσει ο πατέρας μου μέχρι την ημέρα της απελευθέρωσης της Παλαιστίνης».

Έξι μήνες αργότερα, οι κίνδυνοι για τη ζωή του Mohammed είναι πολύ υψηλοί, καθώς το Ισραήλ στοχεύει άτομα με δεξιότητες, όπως δημοσιογράφους, γιατρούς και, πιο πρόσφατα, μηχανικούς και ειδικούς στην πληροφορική. Δεν μπορεί πλέον να διασφαλίσει την ασφάλεια της οικογένειάς του. Τελικά αποφάσισε να φύγει από τη Γάζα με τη σύζυγό του και τα τέσσερα παιδιά του, με την ελπίδα να τα σώσει και στη συνέχεια να επιστρέψει για να υπηρετήσει τη Γάζα και την Παλαιστίνη.

“Because of Us”

This morning I learned

The English word gauze
(finely woven medical cloth)
Comes from the Arabic word غزة Ghazza
Because Gazans have been skilled weavers for centuries

I wondered then

how many of our wounds
have been dressed
because of them

and how many of theirs
have been left open
because of us.

~ Em Berry

«Χάριν ημών»

Σήμερα το πρωί έμαθα

πως η λέξη γάζα
(λεπτώς υφασμένο ιατρικό ύφασμα)
προέρχεται από την αραβική λέξη غزة Ghazza
επειδή οι κάτοικοι της Γάζας ήταν επιδέξιοι υφαντές εδώ και αιώνες.

Αναρωτήθηκα τότε

πόσες από τις πληγές μας
έχουν επουλωθεί
χάριν αυτών

και πόσες δικές τους πληγές
έχουν μείνει ανοιχτές
χάριν ημών.

~ Em Berry