Στιγμιότυπο από τη σελίδα του άρθρου του Russia Post. Με την άδεια του Russia Post.

Ο ιστορικός Rustam Alexander αναλύει την αυξανόμενη ομοφοβία στη Ρωσία, η οποία εκδηλώνεται με όλο και πιο συχνές και βίαιες επιδρομές σε ρωσικά γκέι κλαμπ, με τους επισκέπτες και τους υπαλλήλους των κλαμπ να κατηγορούνται ενίοτε για ποινικά αδικήματα. Το άρθρο είχε αρχικά δημοσιευτεί από τo Russia Post στις 6 Δεκεμβρίου 2024. Μια επεξεργασμένη έκδοση αναδημοσιεύεται από τo Global Voices με την άδειά του.

Στις 30 Νοεμβρίου, η αστυνομία της Μόσχας έκανε έφοδο σε διάφορα γκέι κλαμπ της Μόσχας. Μόλις μια εβδομάδα πριν, στις 23 Νοεμβρίου, η αστυνομία έκανε έφοδο στο κλαμπ Zebra, στην πόλη Βορόνεζ, όπου γινόταν ένα ιδιωτικό πάρτι ΛΟΑΤΚΙ+. Τα συμμετέχοντα άτομα στο πάρτι ρίφθηκαν στο έδαφος από ένστολους άνδρες με μάσκες, προτού μεταφερθούν σε τοπικό αστυνομικό τμήμα, όπου τους έγιναν «προληπτικές συνομιλίες», όπως τις χαρακτήρισαν στη συνέχεια οι Αρχές.

Μεταξύ των συλληφθέντων ήταν και ένας διάσημος drag performer, ο Zaza Napoli (το πραγματικό του όνομα είναι Vladim Kazantsev). Οι διοργανωτές της εκδήλωσης αντιμετωπίζουν τώρα ποινική τιμωρία έως και δέκα χρόνια φυλάκισης με την κατηγορία του «εξτρεμισμού ΛΟΑΤΚΙ+».

Η επίθεση του Κρεμλίνου εναντίον ενός ανύπαρκτου κινήματος

Δεν είναι οι πρώτες τέτοιες επιδρομές. Εβδομάδες νωρίτερα, στα τέλη Οκτωβρίου, η ρωσική αστυνομία έκανε έφοδο σε μια νυχτερινή drag παράσταση στο μπαρ Dark House στο Γιαροσλάβλ. Οι καλλιτέχνες οδηγήθηκαν ομοίως στο αστυνομικό τμήμα και ανακρίθηκαν για πιθανή εμπλοκή σε εξτρεμιστικές οργανώσεις και χρήση ναρκωτικών. Στη συνέχεια, κατηγορήθηκαν για διάδοση «προπαγάνδας ΛΟΑΤΚΙ+», ένα πολύ λιγότερο σοβαρό αδίκημα από τον «εξτρεμισμό ΛΟΑΤΚΙ+». Στην πραγματικότητα, η Novaya Gazeta Evropa αποκάλυψε ότι, μετά την ολοκληρωτική εισβολή στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022, η ρωσική αστυνομία έκανε έφοδο σε έως και 59 εκδηλώσεις στο πλαίσιο της επίθεσής της κατά του λεγόμενου «κινήματος ΛΟΑΤΚΙ+».

Τέτοιες επιδρομές σε γκέι κλαμπ της Ρωσίας έχουν γίνει ολοένα και πιο βάναυσες και πολύ πιο συχνές από τότε που το Ανώτατο Δικαστήριο της Ρωσίας χαρακτήρισε το ανύπαρκτο κίνημα ΛΟΑΤΚΙ+ ως εξτρεμιστική οργάνωση στις 30 Νοεμβρίου 2023. Λιγότερο από 48 ώρες μετά τη λήψη της απόφασης, στις 2 Δεκεμβρίου 2023, η αστυνομία της Μόσχας πραγματοποίησε έφοδο σε τρία γκέι κλαμπ της Μόσχας παρενοχλώντας πελάτες και βγάζοντας φωτογραφίες των διαβατηρίων τους.

Λίγους μήνες αργότερα, τον Μάρτιο του 2024, η αστυνομία έκανε έφοδο σε ένα άλλο γκέι κλαμπ, το Pose, στο Όρενμπουργκ, μια πόλη 1.450 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά της Μόσχας. Αυτή τη φορά η αστυνομία όχι μόνο παρενόχλησε τους πελάτες, αλλά συνέλαβε και τον διευθυντή και τον καλλιτεχνικό διευθυντή του κλαμπ. Ήταν τα πρώτα άτομα στη Ρωσία που αντιμετώπισαν ποινικές κατηγορίες για εξτρεμισμό ΛΟΑΤΚΙ+, επειδή διαχειρίζονταν ένα γκέι μπαρ.

Πρώιμη μετασοβιετική χαλάρωση

Τα πρώτα «επίσημα» γκέι κλαμπ στη Ρωσία άρχισαν να εμφανίζονται το 1993, λίγο αφότου ο Μπόρις Γέλτσιν κατάργησε τους νόμους, που ποινικοποιούσαν τον συναινετικό σοδομισμό. Ενώ αυτή ήταν μια τεράστια νίκη για την ομοφυλοφιλική κοινότητα της Ρωσίας, η απόφαση του Γέλτσιν αντιμετωπίστηκε με αντίσταση από τη ρωσική αστυνομία. Απογοητευμένοι από την κατάργηση των νόμων περί σοδομισμού και την αυξανόμενη ορατότητα της ομοφυλοφιλικής κουλτούρας στις πόλεις της Ρωσίας, κορυφαίοι αξιωματούχοι των Αρχών επιβολής του νόμου εξέφρασαν την απογοήτευσή τους στον Τύπο.

Ένας από αυτούς, ο Βλαντιμίρ Προν, αξιωματικός που υπηρετούσε σε ένα τμήμα ποινικών ερευνών της Μόσχας, σχολίασε τον Απρίλιο του 1993: «Η κοινωνία λαχταρούσε την ακολασία και τώρα πήρε αυτό που ήθελε. Προς το παρόν, η αστυνομία δεν έχει κανένα δικαίωμα να ελέγχει τους ομοφυλόφιλους με κανέναν τρόπο. Ακόμα κι αν γνωρίζουμε για ένα «γκέι άντρο», δεν έχουμε ακόμα κανένα δικαίωμα να υποβάλουμε καταγγελίες εναντίον τους, καθώς αυτά τα μέρη έχουν συχνά νομιμοποιηθεί ως κλαμπ».

Ωστόσο, η ρωσική αστυνομία έκανε περιστασιακές επιδρομές σε γκέι κλαμπ, με το πρόσχημα των ληγμένων αδειών πώλησης οινοπνευματωδών ποτών και των ισχυρισμών ότι οι πελάτες τους έκαναν χρήση ναρκωτικών. Γενικά, μετά την κράτηση, οι πελάτες αφηνόταν ελεύθεροι το ίδιο βράδυ, ενώ οι ιδιοκτήτες κλαμπ τιμωρούνταν με πρόστιμο, εάν οι άδειες πώλησης οινοπνευματωδών ποτών είχαν όντως λήξει. Οι ποινικές κατηγορίες ήταν πολύ σπάνιες σε αυτές τις επιδρομές, σε αντίθεση με τη σημερινή Ρωσία, όπου η ποινική καταδίκη για τη διαχείριση ή την παρακολούθηση ενός γκέι κλαμπ έχει γίνει μια πολύ πιθανή καταγγελία.

Παρά τις συνεχείς επιδρομές σε γκέι κλαμπ — μερικές φορές πιο συχνές, μερικές φορές λιγότερο — δεν υπήρξε κάποια στιγμή παρόμοια με την εξέγερση του Στόουνγουολ για τα κουήρ άτομα της Ρωσίας. Αν και ο νόμος περί σοδομισμού καταργήθηκε το 1993, οι ομοφοβικές συμπεριφορές μεταξύ πολλών Ρώσων συνέχισαν να επικρατούν. Έρευνες που διεξήγαγε το Levada Center δείχνουν ότι έχουν αυξηθεί τα τελευταία χρόνια: το 62% των Ρώσων δήλωσαν ότι διαφωνούν, εν μέρει ή πλήρως, ότι οι ομοφυλόφιλοι και οι λεσβίες πρέπει να έχουν τα ίδια δικαιώματα με τους άλλους πολίτες, έναντι 35% το 2005 και 40% το 2010. Παρόλα αυτά, τα άτομα ΛΟΑΤΚΙ+ στη Ρωσία ήταν ακόμη σε θέση να έχουν σχετικά ικανοποιητική ζωή, απαλλαγμένα από διώξεις, ιατρικοποίηση και αποκλεισμό. Σε αυτό το πλαίσιο, τα γκέι κλαμπ προσέφεραν ασφάλεια και ένα αίσθημα κοινότητας.

Το ολοένα και πιο καταπιεστικό περιβάλλον

Λίγο μετά την ολοκληρωτική εισβολή στην Ουκρανία, το Tinder, μια δημοφιλής εφαρμογή γνωριμιών τόσο για ετεροφυλόφιλα όσο και για άτομα ΛΟΑΤΚΙ+, εγκατέλειψε τη Ρωσία. Ενώ το Grindr και άλλες παρόμοιες «εφαρμογές γνωριμιών» παρέμειναν, ήταν λιγότερο ασφαλείς από το Tinder, το οποίο γενικά θεωρούνταν εφαρμογή γνωριμιών. Ακόμα και πριν από τον πόλεμο, ρωσικές αντι-ομοφυλοφιλικές ομάδες χρησιμοποιούσαν το Grindr και άλλες παρόμοιες εφαρμογές για να στοχεύουν, να επιτίθενται, ακόμη και να σκοτώνουν χρήστες, με τις ρωσικές Αρχές να μην προσφέρουν καμία προστασία στα θύματα. Δεδομένης της ραγδαίας επιδείνωσης της κατάστασης για τα άτομα ΛΟΑΤΚΙ+ στη Ρωσία, είναι πιθανό ότι αυτή η τάση θα ενταθεί. Σε αυτό το πλαίσιο, το αίσθημα κοινότητας που παρέχουν τα γκέι κλαμπ έγινε ακόμη πιο σημαντικό.

Ομοίως, τα γκέι κλαμπ ήταν συχνά οι μόνοι χώροι, όπου τα αστέρια της ποπ κουλτούρας μπορούσαν να δείξουν ανοιχτά την υποστήριξή τους στα δικαιώματα των ΛΟΑΤΚΙ+. Ενώ η κρατικά χρηματοδοτούμενη τηλεόραση στη Ρωσία κυριαρχείται από ρητορική σχετικά με τις «παραδοσιακές αξίες» και την εχθρότητα προς τα άτομα ΛΟΑΤΚΙ+, με πολλές διασημότητες είτε να ασκούν κριτική είτε να σιωπούν, καλλιτέχνες όπως η Lolita και η Olga Buzova δεν δίστασαν να δώσουν συναυλίες σε γκέι κλαμπ της Μόσχας.

Στις 2 Δεκεμβρίου 2023, όταν η αστυνομία της Μόσχας έκανε έφοδο στο γκέι κλαμπ Mono, η Buzova είχε προγραμματίσει να εμφανιστεί εκεί. Μόλις έμαθε για την έφοδο, ακύρωσε την εμφάνισή της την τελευταία στιγμή. Σήμερα, οι διασημότητες είναι πιθανό να το σκέφτονται περισσότερο, πριν εμφανιστούν σε τέτοιους χώρους, ειδικά υπό το φως των αντιδράσεων γύρω από το αμφιλεγόμενο πάρτι της Nastya Ivleeva στα τέλη του 2023 (δείτε την κάλυψη του Russia.Post εδώ).

Στις μέρες μας, οι μόνες διασημότητες που είναι πιθανό να κοσμήσουν τα γκέι κλαμπ με την παρουσία τους είναι προσωπικότητες όπως ο Zaza Napoli, ο οποίος, σε αντίθεση με την Buzova, είναι διάσημος κυρίως στο κοινό των γκέι κλαμπ. Ωστόσο, μετά την προαναφερθείσα κράτησή του στο Zebra, ο Zaza Napoli είναι πιθανό να είναι επίσης επιφυλακτικός.

Στο σημερινό ολοένα και πιο καταπιεστικό περιβάλλον, οι ιδιοκτήτες γκέι κλαμπ έχουν δοκιμάσει διάφορες στρατηγικές για να επιβιώσουν. Κάποιοι μάλιστα έχουν επιλέξει να δείξουν την αφοσίωσή τους στον Πούτιν και την στρατιωτική του επιθετικότητα εναντίον της Ουκρανίας.

Τον Απρίλιο του 2022, λίγο μετά την εισβολή, το γκέι κλαμπ Mono απαγόρευσε τα τραγούδια Ουκρανών καλλιτεχνών, συμπεριλαμβανομένων των Svetlana Loboda, Max Barskih, Okean Elzy, Ivan Dorn, Nadia Dorofeeva και αρκετών άλλων.

Ρώσοι καλλιτέχνες, που είχαν επικρίνει ανοιχτά την «ειδική στρατιωτική επιχείρηση» του Πούτιν, όπως οι Oxxxymiron, Valery Meladze και Noize MC (όλοι πολύ δημοφιλείς ετεροφυλόφιλοι τραγουδιστές), μπήκαν επίσης στη μαύρη λίστα του Mono. Απαγορεύτηκε η αναπαραγωγή των τραγουδιών τους στην πίστα του κλαμπ και αφαιρέθηκαν από τις λίστες αναπαραγωγής καραόκε. Ωστόσο, αυτή η επίδειξη πίστης δεν κατάφερε να προστατεύσει τον Mono από το να γίνει ο πρώτος στόχος ομοφυλοφιλικών επιδρομών της αστυνομίας τον Δεκέμβριο του 2023.

Ο Zaza Napoli έχει επίσης προσπαθήσει να κρατήσει αποστάσεις από την κοινότητα ΛΟΑΤΚ+ σε αρκετές περιπτώσεις. Σε κάποιο σημείο, ο drag performer αναφώνησε μάλιστα: «Γιατί να σέβομαι τα άτομα ΛΟΑΤΚ+; Θα έπρεπε να μάθουν πώς να συμπεριφέρονται». Τέτοιες άκομψες δηλώσεις, ωστόσο, δεν κατάφεραν να την προστατεύσουν από την αστυνομική επιδρομή στο Zebra.

Υπάρχουν ακόμη πολλά γκέι κλαμπ, που λειτουργούν σε όλη τη Ρωσία και η αστυνομία δεν θα μπορέσει να τα κλείσει όλα ταυτόχρονα. Ωστόσο, αυτό είναι θέμα χρόνου: η ρωσική αστυνομία έχει ένα καθιερωμένο ιστορικό στοχοποίησης αυτών των χώρων και δεν υπάρχει λόγος να πιστεύουμε ότι θα σταματήσουν τώρα.

Στις αρχές Δεκεμβρίου, ο Valery Fadeyev, ο οποίος προεδρεύει του συμβουλίου ανθρωπίνων δικαιωμάτων του Πούτιν, ρωτήθηκε εάν η αντι-ομοφυλοφιλική νομοθεσία που θεσπίστηκε τα τελευταία χρόνια θα μπορούσε να επηρεάσει αρνητικά τη ζωή των ατόμων ΛΟΑΤΚΙ+ στη Ρωσία. Η απάντησή του: «Όχι, δεν τους έχει επηρεάσει. Ελπίζω ότι όλα είναι ακόμα καλά με τους ομοφυλόφιλους».