Κατεστραμμένα σπίτια κατοίκων της περιοχής. H εικόνα είναι ευγενική προσφορά της συντάκτριας.

Το 2020, η Αρμενία και το Αζερμπαϊτζάν πολέμησαν τον Β’ Πόλεμο του Καραμπάχ. Ο πόλεμος κράτησε 44 ημέρες και άλλαξε το καθεστώς της περιοχής. Το Αζερμπαϊτζάν ανέκτησε τον έλεγχο σε πολλές από τις προηγουμένως κατεχόμενες περιοχές και κατέλαβε το ένα τρίτο του ίδιου του Καραμπάχ. Αμέσως μετά τον πόλεμο, ο Πρόεδρος του Αζερμπαϊτζάν Ιλχάμ Αλίγιεφ πήρε αποφάσεις σχετικά με την ανοικοδόμηση και την ανάπτυξη των εδαφών, που κατέλαβε ο στρατός του Αζερμπαϊτζάν. Αυτές οι αποφάσεις επηρέασαν αρνητικά τις ζωές των ανθρώπων που ζουν στην περιοχή.

Η περιοχή του Ναγκόρνο-Καραμπάχ βρίσκεται υπό τον έλεγχο του αρμενικού πληθυσμού της ως αυτοαποκαλούμενο κράτος από τον πόλεμο που διεξήχθη στις αρχές της δεκαετίας του '90, ο οποίος έληξε με κατάπαυση του πυρός και στρατιωτική νίκη των Αρμενίων το 1994. Μετά τον πρώτο πόλεμο, ιδρύθηκε μια νέα, διεθνώς μη αναγνωρισμένη, de facto Δημοκρατία του Ναγκόρνο-Καραμπάχ. Επτά παρακείμενες περιοχές καταλήφθηκαν από τις αρμενικές δυνάμεις. Ως αποτέλεσμα αυτού του πολέμου, «περισσότεροι από ένα εκατομμύριο άνθρωποι είχαν αναγκαστεί να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους: Αζέροι εγκατέλειψαν την Αρμενία, το Ναγκόρνο-Καραμπάχ και τις γειτονικές περιοχές, ενώ Αρμένιοι εγκατέλειψαν τα σπίτια τους στο Αζερμπαϊτζάν», σύμφωνα με τη Διεθνή Ομάδα Κρίσεων.

Ανοικοδόμηση

Ένα από τα έργα που ξεκίνησαν ως μέρος του σχεδίου ανοικοδόμησης και ανάπτυξης ήταν η κατασκευή ενός νέου δρόμου προς την περιοχή Καλμπαζάρ, ένα από τα προηγούμενα κατεχόμενα εδάφη. Η κατασκευή του αυτοκινητόδρομου Τογάναλι-Καλμπαζάρ-Ίστισου μήκους 81 χιλιομέτρων ξεκίνησε στις 23 Ιουλίου 2021.

Ο αυτοκινητόδρομος ξεκινά από το χωριό Τογάναλι, στην περιοχή Γκέιγκελ, περνώντας από την κορυφογραμμή Μούροβνταγ μέσω μιας κατασκευής σήραγγας. Ωστόσο, η κατασκευή του αυτοκινητόδρομου, ενώ έγινε αποδεκτή από τις αρχές, οδήγησε στην κατεδάφιση κατοικιών στο χωριό Τογάναλι. Οι κάτοικοι αντιτάχθηκαν στις κατεδαφίσεις, επικαλούμενοι άδικες αποζημιώσεις και παραμένουν αβέβαιοι για το τι θα συμβεί στα σπίτια τους. Σε συνεντεύξεις, οι ιδιοκτήτες σπιτιών είπαν ότι έχουν προειδοποιηθεί ότι τα σπίτια τους θα κατεδαφιστούν, αλλά δεν είναι σαφές πότε θα ξεκινήσει αυτή η διαδικασία ή πόση αποζημίωση θα λάβουν.

Η Saida Verdiyavna είναι μεταξύ των κατοίκων που έχουν μείνει σε αδιέξοδο. Η Verdiyevna είπε στο Global Voices τον Φεβρουάριο του 2025 ότι δεν έχει λάβει πληροφορίες για το μέλλον του σπιτιού της τον περασμένο χρόνο. «Κάποια στιγμή, εκπρόσωποι της κυβέρνησης ήρθαν στο σπίτι μας και πρόσφεραν 40.000 μανάτ (25.000 δολάρια) στην αρχή, μετά 50.000 μανάτ (30.000 δολάρια). Αλλά δεν έχουμε λάβει ούτε έχουμε μιλήσει με κανέναν από τότε», εξήγησε.

Το Τογάναλι είναι ένας μικρός οικισμός στα βορειοανατολικά του Αζερμπαϊτζάν. Σύμφωνα με τοπική πηγή, που θέλησε να διατηρήσει την ανωνυμία της από φόβο αντιποίνων, υπάρχουν 300 σπίτια και 600 κάτοικοι. Αυτό το χωριό είναι ένα δημοφιλές καλοκαιρινό θέρετρο, με τον τουρισμό ως μια από τις κύριες πηγές εισοδήματος για τους ανθρώπους που ζουν εδώ. Κερδίζουν εποχιακό εισόδημα το καλοκαίρι νοικιάζοντας τα σπίτια τους και χρησιμοποιώντας αυτά τα χρήματα για να προετοιμαστούν για το χειμώνα.

Ωστόσο, η κατασκευή ενός νέου αυτοκινητόδρομου στερεί από ορισμένα νοικοκυριά αυτό το εισόδημα.

Ο Ogtay Hajiyev είπε στο Global Voices τον Φεβρουάριο του 2025 ότι το ακίνητό τους βρίσκεται στην άκρη του κεντρικού δρόμου και το νοίκιαζαν κατά τους καλοκαιρινούς μήνες. Ωστόσο, από τότε που ξεκίνησε η κατασκευή του νέου δρόμου, μεγάλα κατασκευαστικά οχήματα μπαινοβγαίνουν τακτικά στο χωριό προκαλώντας αρκετή σκόνη. Ο δρόμος μέσα από το χωριό δεν είναι ακόμα στρωμένος και η σκόνη απλώνεται, όταν κινούνται πάνω του αυτοκίνητα.

Σύμφωνα με τοπική πηγή, από τα 300 σπίτια που είναι εγγεγραμμένα στο χωριό, τα 30 βρίσκονται στον κατάλογο κατεδάφισης. Μέχρι στιγμής έχουν κατεδαφιστεί επτά.

Ένας άλλος κάτοικος, ο Hidayat Hasanov, είπε στο Meydan TV σε συνέντευξή του τον Σεπτέμβριο του 2023 ότι το κυβερνητικό προσωπικό τον ενημέρωσε ότι το σπίτι του περιλαμβανόταν στο σχέδιο και του πρόσφερε 39.000 μανάτ (23.000 δολάρια) για αυτό. Ο Hasanov δεν αποδέχτηκε την πρόταση. Ο αγρότης εξήγησε ότι είχε οπωροφόρα δέντρα στον κήπο του, τα οποία το κυβερνητικό προσωπικό παρέβλεψε και δεν πρόσφερε καμία αποζημίωση. Έτσι, αντιτάχθηκε στην κατεδάφιση του σπιτιού του και δεν συμφώνησε με την πρόταση. Ο Hasanov είχε 75 οπωροφόρα δέντρα, με το καθένα να του αποφέρει εισόδημα από 50 έως 100 μανάτ (29 έως 59 δολάρια) από την πώληση των καρπών.

Το 2024, ο Πρόεδρος Ιλχάμ Αλίγιεφ μετέβη στην περιοχή για να μάθει περισσότερα για την πρόοδο που σημειώθηκε σε αυτόν τον δρόμο. Το σπίτι του Hasanov κατεδαφίστηκε μια μέρα πριν από την άφιξη του προέδρου.

«Όταν επέστρεψα σπίτι από τη δουλειά, παρατήρησα ότι υπήρχε ταραχή και ότι είχε μαζευτεί κόσμος γύρω από το σπίτι μας. Παρατήρησα ότι το σπίτι μας κατεδαφιζόταν. Έφερα αντίρρηση λέγοντας ότι δεν είχα υπογράψει κανένα έγγραφο και δεν είχα αποζημιωθεί. Ρώτησα ποιος ήταν ο λόγος για την κατεδάφιση του σπιτιού μου. Μου είπαν ότι υπήρχε εντολή προέδρου να γίνει έτσι», δήλωσε ο Hasanov σε συνέντευξη στο Meydan TV.

Μεταξύ των κατοίκων της περιοχής που αποδέχθηκαν την αποζημίωση και των οποίων τα σπίτια έχουν τώρα κατεδαφιστεί, πολλοί είπαν ότι δεν μπορούσαν να αγοράσουν νέα σπίτια με τα χρήματα που έλαβαν.

Η Selimnaz Verdiyeva ζούσε με τον σύζυγό της σε ένα κοινό σπίτι με τις οικογένειες των δύο γιων της. Και οι δύο γιοι είχαν πολεμήσει στον Β’ Πόλεμο του Καραμπάχ. Ο σύζυγός της είναι βετεράνος του Α’  Πολέμου του Καραμπάχ. Η οικογένεια έβγαζε το μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματός της από την κτηνοτροφία. Η κατεδάφιση τούς κόστισε τον αχυρώνα τους και η οικογένεια δεν μπορεί πλέον να ασχοληθεί με την κτηνοτροφία, είπε η Verdiyeva στο Meydan TV σε συνέντευξή της το 2024.

Η Verdiyeva είπε ότι στην οικογένεια προσφέρθηκαν 83.000 μανάτ (49,00 δολάρια), ένα μικρό ποσό, αν διαιρεθεί για τρεις οικογένειες. Μια άλλη κάτοικος, η Rübaba Bayramova, δήλωσε ότι της είπαν επανειλημμένα να φύγει εκπρόσωποι του κράτους χωρίς καμία συζήτηση σχετικά με το πού έπρεπε να πάει ή την προσφερόμενη αποζημίωση.

«Δεν ξέρουμε πού πάμε. Το Τογαναλι είναι ένα από τα πιο όμορφα μέρη του Αζερμπαϊτζάν. Οι άνθρωποι έρχονταν εδώ για να χαλαρώσουν όλο το καλοκαίρι, επειδή ήταν δημοφιλής τουριστικός προορισμός. Κάποτε ζούσαμε εδώ πουλώντας χειροτεχνίες του χωριού και κερδίζοντας χρήματα από τους επισκέπτες», είπε η Bayramova στο Global Voices.

Ενώ οι αγρότες δεν έχουν λάβει δίκαιη αποζημίωση, ούτε η φυσική ομορφιά του χωριού γλίτωσε. Η οικολόγος Arzu Verdiyeva, η οποία ζει στο Τογάναλι, παρατήρησε πώς με την κατασκευή του δρόμου ήρθε η αποψίλωση των δασών. Η Verdiyeva επεσήμανε ότι αυτό ήταν αντίθετο με το νόμο της Δημοκρατίας του Αζερμπαϊτζάν, «για την προστασία του πρασίνου». Το Αζερμπαϊτζάν ήδη υστερεί όσον αφορά την προστασία του περιβάλλοντος. Σύμφωνα με το Παγκόσμιο Παρατηρητήριο Δασών, η χώρα έχασε συνολικά 8,16 χιλιάδες εκτάρια (20.000 στρέμματα) δενδροκάλυψης μεταξύ 2001-2023, μια μείωση 0,64% στη δασική έκταση. Αλλά η κατάσταση είναι πολύ πιο σοβαρή, σύμφωνα με τον περιβαλλοντικό ακτιβιστή Javid Gara. Σε μια συνέντευξη με το Chaikhana Gara, εξήγησε ότι ενώ το Παγκόσμιο Παρατηρητήριο Δασών βασίζεται σε δορυφορικές εικόνες για την παρακολούθηση της κλίμακας της αποψίλωσης των δασών, αυτό το είδος παρακολούθησης δεν παρακολουθεί την κλίμακα της αποψίλωσης των δασών στο 100% λόγω της τεχνολογίας που χρησιμοποιείται.

Σύμφωνα με έκθεση του Υπουργείου Οικολογίας και Φυσικών Πόρων του Αζερμπαϊτζάν, που εκπονήθηκε σε συνεργασία με το Περιφερειακό Περιβαλλοντικό Κέντρο για τον Καύκασο, η αποψίλωση των δασών είναι μια από τις πολλές απειλές για το οικοσύστημα της χώρας. Η έκθεση αναφέρει πώς «θεσμικές και νομικές πτυχές» εμποδίζουν τη χώρα να σχεδιάσει «αειφόρο διαχείριση στον δασικό τομέα».

Άλλα προβλήματα περιλαμβάνουν την οικονομική κατανομή για «επαρκή ικανότητα βελτίωσης της ξένης διακυβέρνησης», νομοθεσία που στερείται διατάξεων για «συμμετοχή του κοινού και της κοινότητας στη διακυβέρνηση των δασών» και  έλλειψη ικανότητας και ειδικευμένου προσωπικού ως εμπόδιο για τα τοπικά δασαρχεία «για την εξισορρόπηση οικονομικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών παραγόντων για βιώσιμη δασοκομία». Αυτό και οι νομικές αλλαγές του 2017, που παράτεινε τη διάρκεια των δασικών μισθώσεων από 10 σε 49 χρόνια, επιτάχυναν την αποψίλωση των δασών.

Πολλοί χωρικοί ανησυχούν για το μέλλον τους. Επισημαίνουν ότι, παρά το γεγονός ότι κάποια σπίτια κατεδαφίστηκαν στην αρχή, οι κατεδαφίσεις απλά αυξήθηκαν από την άφιξη του προέδρου το 2024.