Ένας δάσκαλος διδάσκει έναν τυφλό μαθητή. Φωτογραφία από τον Chris Del Santo, μέσω Pexels (Ελεύθερη χρήση).

Των Wasiu Akintunde, Imoleayo Oritse-tsemaye Daramola και Saheed Akintunde

Σε ολόκληρη την αφρικανική ήπειρο, οι μαθητές με αναπηρία αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα στις ακαδημαϊκές αξιολογήσεις εξαιτίας των ανεπαρκών υποδομών, της αδύναμης επιβολής της πολιτικής και της έλλειψης δομημένων υπηρεσιών υποστήριξης των ατόμων με αναπηρία (SDS). Σε δημοσίευμα της εφημερίδας Guardian τη Δευτέρα 2024 Οκτωβρίου, περιγράφεται λεπτομερώς η εμπειρία της Νιγηριανής καλλιτέχνιδας, Joy Eseoghene Odiete, το παιδί της οποίας γεννήθηκε με εγκεφαλική παράλυση, με αποτέλεσμα να αισθάνεται παραμελημένη.

Η ιστορία της αποτυπώνει τις δυσκολίες, που αντιμετωπίζουν χιλιάδες γονείς σε ολόκληρη την αφρικανική ήπειρο στην προσπάθειά τους να βρουν σχολεία χωρίς αποκλεισμούς, ιατρική περίθαλψη και οικονομική βοήθεια για την εκπαίδευση των παιδιών τους. Αν και πολλά αφρικανικά κράτη έχουν θεσπίσει νόμους για την αναπηρία, η επιβολή τους εξακολουθεί να είναι αδύναμη με τις οικογένειες να αντιμετωπίζουν αυτές τις προκλήσεις μόνες τους. Τα παιδιά με αναπηρία θα συνεχίσουν να συναντούν συστημικά εμπόδια που εμποδίζουν την ακαδημαϊκή τους πρόοδο και τις μελλοντικές τους ευκαιρίες.

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, περισσότερα από 1,3 δισεκατομμύρια άτομα, περίπου το 16% του παγκόσμιου πληθυσμού, πάσχουν από κάποιο είδος αναπηρίας. Είναι πιθανό ότι έως και ένα στα πέντε από αυτά τα άτομα μπορεί να παρουσιάσει σημαντικές διαταραχές. Επίσης, κατά μέσο όρο, τα άτομα με αναπηρίες είναι φτωχότερα από εκείνους που προέρχονται από οικογένειες χωρίς αναπηρίες. Συχνά έχουν χαμηλότερα επίπεδα απασχόλησης και εισοδήματος, καθώς και μεγαλύτερα ποσοστά φτώχειας και η υγεία τους είναι συνήθως χειρότερη. Η συχνότητα εμφάνισης αναπηρίας και οι τρόποι, με τους οποίους επηρεάζει μια ευρεία ποικιλία αναπτυξιακών αποτελεσμάτων, είναι συχνά πιο διαδεδομένοι στις φτωχότερες χώρες.

Ως υποστηρικτές του  στόχου βιώσιμης ανάπτυξης 4 του ΟΗΕ, της δέσμευσης για παγκοσμίως προσβάσιμη εκπαίδευση για όλους, ανησυχούμε για αυτές τις αποκλίσεις και για το πώς θα μπορούσαν να επηρεάσουν γενιές μικρών παιδιών. Πώς μπορούμε να περιμένουμε από αυτά τα μικρά παιδιά να ευδοκιμήσουν, όταν οι μοναδικές τους ταυτότητες αντιμετωπίζονται με προκαταλήψεις και αποκλεισμό; Θα νιώσουν ποτέ πραγματικά αποδεκτά και υποστηριζόμενα στην τάξη ή θα αφεθούν να πλοηγηθούν σε ένα σύστημα που δεν σχεδιάστηκε ποτέ με γνώμονα τις ανάγκες τους; Είμαστε έτοιμοι να επενδύσουμε στη δημιουργία περιβαλλόντων χωρίς αποκλεισμούς ή θα συνεχίσουμε να παραβλέπουμε τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν;

Ένα ακαδημαϊκό εξεταστικό κέντρο είναι ένας καθορισμένος χώρος, στον οποίο οι μαθητές, ιδίως όσοι έχουν αναπηρίες, μπορούν να δώσουν εξετάσεις σε ένα υποστηρικτικό και φιλόξενο περιβάλλον. Ορισμένες χώρες, όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες, δημιουργούν ακαδημαϊκά εξεταστικά κέντρα για να συμμορφώνονται με τους νόμους και τις πολιτικές που προστατεύουν τα δικαιώματα των μαθητών με αναπηρίες, όπως ο  Νόμος περί Αμερικανών με Αναπηρίες (ADA). Υπάρχουν σημαντικές διαφορές στη διαθεσιμότητα αυτών των εγκαταστάσεων στην Αφρική.

Ορισμένες φοιτητικές ενώσεις από τη Νιγηρία και τη Γκάνα στο Πανεπιστήμιο Texas Tech στις Ηνωμένες Πολιτείες μοιράστηκαν τις απόψεις τους σχετικά με αυτές τις ανισότητες: h απάντηση δείχνει ότι μόνο ένα μικρό κλάσμα των αφρικανικών ιδρυμάτων διαθέτει εκπαιδευτική υποδομή χωρίς αποκλεισμούς για την υποδοχή φοιτητών με αναπηρίες. Το μεγαλύτερο μέρος του μικρού κλάσματος προέρχεται από ιδιωτικά ιδρύματα. Λέγεται πλέον ότι τα ιδιωτικά ιδρύματα χρηματοδοτούνται καλύτερα από τα κυβερνητικά ιδρύματα ή διαθέτουν περισσότερους πόρους από την κυβέρνηση.

Γιατί η Αφρική δυσκολεύεται να παρέχει ακαδημαϊκά κέντρα χωρίς αποκλεισμούς

Παρόλο που τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία κατοχυρώνονται από το νόμο σε μεγάλο μέρος της Αφρικής, η εφαρμογή αυτών των νόμων είναι εμφανώς αδύναμη. Μια μελέτη του African Disability Rights Yearbook του 2022 διαπίστωσε ότι το 90% των εξεταστικών κέντρων δεν διαθέτουν ράμπες για αναπηρικά αμαξίδια, ανελκυστήρες ή αυτόματες πόρτες.

Η  Σύμβαση για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρίες (UNCRPD) απαιτεί από τα κράτη να παρέχουν συμπεριληπτική εκπαίδευση σε όλα τα επίπεδα. Ωστόσο, τα αφρικανικά κράτη συχνά δεν συμμορφώνονται με αυτό.

Ενώ ο Νόμος περί Βασικής Εκπαίδευσης της Κένυας (2013) επιβάλλει την συμπεριληπτική εκπαίδευση, παρόλ’ αυτά, το 2022, το 78% των παιδιών με δυσλεξία, ΔΕΠΥ και άλλες διαταραχές έδωσαν εξετάσεις χωρίς επιπλέον χρόνο ή βοήθεια επηρεάζοντας αρνητικά την ακαδημαϊκή τους επίδοση.

Μια έκθεση της UNICEF δείχνει ότι οι κυβερνήσεις και οι χρηματοδοτικοί οργανισμοί δυσκολεύονται να προσεγγίσουν τα παιδιά με αναπηρίες λόγω έλλειψης ακριβών δεδομένων. Χωρίς εξωτερική βοήθεια, οι περισσότερες οικογένειες στην Περιοχή της Ανατολικής και Νότιας Αφρικής (ESAR) δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα να αγοράσουν βοηθητικές συσκευές πέρα ​​από τα βασικά βοηθήματα κινητικότητας λόγω οικονομικών περιορισμών στην υγειονομική περίθαλψη και την εκπαίδευση.

Επιπλέον, πολλά εκπαιδευτικά ιδρύματα δεν διαθέτουν ράμπες, ανελκυστήρες, προσβάσιμες τουαλέτες και παροχή υποστηρικτικών τεχνολογιών για μαθητικο κοινό με αναπηρίες. Η ανεπάρκεια υποδομών μπορεί να χαρακτηριστεί ως πτυχή της φτώχειας, καθώς οι μαθητές με αναπηρίες χρειάζονται εξειδικευμένες εγκαταστάσεις.

Η Αφρικανική Τράπεζα Ανάπτυξης εκτιμά ότι η Αφρική έχει ετήσιο έλλειμμα χρηματοδότησης υποδομών ύψους 108 έως 130 δισεκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ. Αυτή η έλλειψη έχει επεκταθεί στα εκπαιδευτικά ιδρύματα, όπου ο ανεπαρκής σχεδιασμός έχει οδηγήσει σε ανεπαρκώς εξοπλισμένες εγκαταστάσεις για την υποδοχή μαθητών με αναπηρίες.

Περαιτέρω επιδείνωση του προβλήματος αποτελούν οι μύθοι και οι πολιτισμικές ιδέες στην αφρικανική κοινωνία που προωθούν μεροληπτικές συμπεριφορές απέναντι στους μαθητές με αναπηρίες.

Ο δρόμος προς ένα πιο συμπεριληπτικό μέλλον

Λαμβάνοντας υπόψη την εμπειρία μας από την μη βέλτιστη εκτέλεση προτάσεων πολιτικής στην Αφρική, θα κατηγοριοποιήσουμε τις λύσεις σε δύο κύριες ομάδες: λύσεις με περιορισμένη χρηματοδότηση και λύσεις με επαρκή χρηματοδότηση.

Οι Αφρικανοί δεν αποτελούν μια μονολιθική ομάδα. Προέρχονται από διαφορετικά υπόβαθρα, πολιτισμούς, γλώσσες, θρησκείες και κοινωνικοοικονομικές καταστάσεις. Αυτά τα ποικίλα χαρακτηριστικά και ταυτότητες δεν υπάρχουν μεμονωμένα. Αντίθετα, τέμνονται και συνδυάζονται με μοναδικούς τρόπους, διαμορφώνοντας τη συνολική εμπειρία ενός ατόμου. Στο περιβάλλον της τάξης, αυτές οι τέμνουσες ταυτότητες μπορούν να οδηγήσουν σε ξεχωριστές προκλήσεις και προκαταλήψεις, που μπορεί να επηρεάσουν τους μαθητές με αναπηρίες.

Οι μαθητές στην Αφρική εδώ και καιρό αποκλείονται ή αντιμετωπίζουν προκαταλήψεις για ένα ευρύ φάσμα χαρακτηριστικών, όπως η κοινωνικοοικονομική τους θέση, το φύλο, η φυλετική/εθνοτική καταγωγή, η γλώσσα, το ιστορικό μετανάστευσης ή εκτοπισμού, η οροθετικότητα, η ταυτότητα φύλου και ο σεξουαλικός προσανατολισμός. Θα χρειαστεί κάτι περισσότερο από το να υπάρχουν απλώς αρκετά σχολεία και εγκαταστάσεις για να διασφαλιστεί ότι οι μαθητές με αναπηρίες έχουν ίσες εκπαιδευτικές ευκαιρίες. Η συνεργασία με τα σχολεία και τις κοινότητες για την αντιμετώπιση του εκφοβισμού, του στιγματισμού και των διακρίσεων είναι απαραίτητη, όπως και η διασφάλιση της συμμετοχής τους στην εκπαίδευση και η πρόοδος της χώρας στο σύνολό της.

Ένας τρόπος για να γίνει αυτό θα ήταν η δημιουργία ακαδημαϊκών κέντρων χωρίς αποκλεισμούς για φοιτητές με αναπηρίες στην Αφρική. Οι φοιτητές θα μπορούσαν να έχουν πρόσβαση σε μέτρα όπως επιπλέον λήψη σημειώσεων, παρατεταμένο χρόνο για εργασίες στην τάξη και καθορισμένες αίθουσες εξετάσεων σε τέτοιες εγκαταστάσεις.

Επιπλέον, χρειάζονται δημόσιες εκστρατείες για την αλλαγή των πολιτισμικών στάσεων και απόψεων γύρω από τις αναπηρίες.

Ενώ αυτή μπορεί να φαίνεται μια απλή απάντηση, απαιτείται μεγάλη προσπάθεια για να δημιουργηθεί ένα ευνοϊκό περιβάλλον για φοιτητές με επιπλέον προκλήσεις. Αυτό, κατά κάποιο τρόπο, θα αποτελέσει μια επένδυση στο μέλλον, καθώς, εκτός από το ότι θα βοηθήσει τους φοιτητές να μάθουν, δημιουργεί επίσης πολλές βιώσιμες ευκαιρίες σταδιοδρομίας για επαγγελματίες του κλάδου.

Επιπλέον, πρέπει να παρέχονται στους μαθητές με αναπηρίες χρηματοδοτικά προγράμματα, που θα ενθαρρύνουν την εγγραφή τους σε εκπαιδευτικά ιδρύματα χωρίς αποκλεισμούς.

Οι παρατηρήσεις μας δείχνουν ότι ένας αυξανόμενος αριθμός μαθητών με αναπηρίες στην Αφρική πέφτει θύμα εκμετάλλευσης ως επαίτες, κάτι που είναι πολύ οδυνηρό για τους γονείς: να βλέπουν τα παιδιά τους να καταλήγουν σε μια τέτοια μοίρα από την αρχή της ζωής τους.

Συνεπώς, εάν μπορούν να τους χορηγηθούν υποτροφίες, είναι απαραίτητο να διατηρούνται ολοκληρωμένα δεδομένα που να παρακολουθούν όλα τα παιδιά με αναπηρίες, καθώς αυτή είναι μια ακόμη ανεπάρκεια που περιπλέκει την κατανομή των υποτροφιών σε όλα τα επιλέξιμα παιδιά με αναπηρίες.

Οι δημόσιες εκστρατείες είναι απαραίτητες για τον μετασχηματισμό των κοινωνικών στάσεων και αντιλήψεων σχετικά με την αναπηρία. Για την προώθηση της ποικιλομορφίας, τα εκπαιδευτικά ιδρύματα πρέπει να προσφέρουν εκπαίδευση και προγράμματα ευαισθητοποίησης στους εκπαιδευτικούς και τους διοικητικούς υπαλλήλους τους. Για να διασφαλιστεί ότι οι μαθητές με αναπηρίες αισθάνονται ενσωματωμένοι στο σύστημα, οι αφρικανικές κυβερνήσεις πρέπει να δώσουν προτεραιότητα στα ειδικά δικαιώματα διατυπώνοντας και επιδιώκοντας κοινωνικούς στόχους, καθώς και λαμβάνοντας υπόψη όλα τα αξιώματα και τις υποθέσεις που είναι εγγενείς στα ειδικά δικαιώματα.

Συμπερασματικά, ένα σημαντικό στοιχείο ενός συμπεριληπτικού ακαδημαϊκού συστήματος είναι η αξιοποίηση προηγμένης τεχνολογίας. Οι αναγνώστες οθόνης, τα πληκτρολόγια Μπράιγ και το λογισμικό μετατροπής ομιλίας σε κείμενο συγκαταλέγονται στις υποστηρικτικές τεχνολογίες, που μπορούν να βελτιώσουν σημαντικά την προσβασιμότητα του γραπτού περιεχομένου για μαθητές με αναπηρίες. Οι προφορικές εξετάσεις μπορεί να είναι απαραίτητες για τις γραπτές εξετάσεις, καθώς δεν μπορούν όλα τα άτομα να γράψουν.

Αυτή είναι μια έκκληση για δράση προς τις αφρικανικές κυβερνήσεις, τους νομοθέτες, τους εκπαιδευτικούς και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη, οι οποίοι πρέπει να δεσμευτούν για τη δημιουργία κέντρων ακαδημαϊκών εξετάσεων χωρίς αποκλεισμούς, ώστε να διασφαλιστεί ότι τα παιδιά με αναπηρίες έχουν ίσες εκπαιδευτικές ευκαιρίες. Επομένως, ενεργώντας τώρα, μπορούμε να οικοδομήσουμε ένα εκπαιδευτικό σύστημα που δεν αφήνει κανένα παιδί πίσω, ανεξάρτητα από την αναπηρία. Αυτό περιλαμβάνει την επιβολή κανόνων φιλικών προς τα άτομα με αναπηρία, την αύξηση των χρημάτων για την υποστηρικτική τεχνολογία και την εκπαίδευση των εκπαιδευτικών για την εφαρμογή των απαραίτητων τροποποιήσεων.