Στιγμιότυπο οθόνης από τον ιστότοπο L'écologiste.
Η Aïssatou Fofana, Ιβοριανή δημοσιογράφος που ειδικεύεται στην ερευνητική δημοσιογραφία για το περιβάλλον, μιλά στο Global Voices για την αγάπη για το επάγγελμά της καθώς και για τους κινδύνους που αυτό συνεπάγεται.
Η Ακτή Ελεφαντοστού κατατάσσεται στην 54η θέση μεταξύ 180 χωρών στον Παγκόσμιο Δείκτη Ελευθερίας του Τύπου 2023 των Δημοσιογράφων Χωρίς Σύνορα (RSF). Πρόκειται για μια πτώση 17 θέσεων σε σχέση με το 2022, όταν η χώρα κατείχε την 37η θέση. Στη χώρα του Alassane Dramane Ouattara, προέδρου της Ακτής Ελεφαντοστού από το 2011, η ελευθερία του Τύπου δέχεται σοβαρές πιέσεις.
Συγκεκριμένα, οι δημοσιογράφοι της Ακτής Ελεφαντοστού συχνά καλούνται από τις αρχές για κατάθεση και ορισμένοι υποχρεούνται να εμφανιστούν ενώπιον της δικαιοσύνης. Ιδιαίτερα ευάλωτοι είναι ιι ερευνητές δημοσιογράφοι, οι οποίοι συχνά πέφτουν θύματα εκφοβισμού, απειλών ή ακόμη και συλλήψεων κατά την εκτέλεση των καθηκόντων τους. Για παράδειγμα, τον Ιούλιο του 2022, ο Noël Konan συνελήφθη για συκοφαντική δυσφήμιση και στη συνέχεια του επιβλήθηκε πρόστιμο 4.600 δολαρίων για μια ανάρτησή του στο Twitter.
Παρά τους κινδύνους, η Aïssatou Fofana επιμένει στην ερευνητική δημοσιογραφία. Ως δημοσιογράφος με εξειδίκευση σε περιβαλλοντικά ζητήματα, διαθέτει ένα ευρύ φάσμα δεξιοτήτων. Είναι ιδρύτρια του «L'écologiste», ενός θεματικού ΜΜΕ, το οποίο εστιάζει στην βελτίωση της περιβαλλοντικής πληροφόρησης, ενώ το 2022 έλαβε υποτροφία από την Αφρικανική Ένωση μέσα από ένα δίκτυο δημοσιογράφων και ειδικών από όλη την ήπειρο. Παράλληλα, η Aïssatou εργάζεται ως βοηθός σύνταξης στο Παγκόσμιο Δίκτυο Ερευνητικής Δημοσιογραφίας (GIJN Αφρική).
Κατά τη διάρκεια μιας συνάντησης στην Λομέ με το Global Voices, η ίδια μοιράζεται το ταξίδι της. Η συνέντευξη έχει υποστεί επεξεργασία ως προς το ύφος και την έκτασή της.
Η Aïssatou Fofana σε εκπαιδευτική επίσκεψη στο Γιοχάνεσμπουργκ, Οκτώβριος 2022, Φωτογραφία του Phil Kabuje για την African Union και το GIZ
Jean Sovon (JS): Πώς προέκυψε αυτή η αγάπη για την δημοσιογραφία;
Aïssatou Fofana (AF) : J’ai été bien orientée quand j'ai commencé le métier de journaliste en 2014. Au cours de la couverture d’un évènement, il y a un devancier (quelqu'un qui a commencé le métier avant moi et a beaucoup d'années d’expérience) qui m’a parlé d’une association de journalistes et de professionnels de médias qui sont dans une organisation qui traite des questions de l’eau, de l’assainissement et de l’environnement. J'ai donc décidé d’intégrer ce réseau à travers lequel j’ai eu la possibilité d’écrire sur les questions liées à l’environnement. J'ai participé à des activités de sensibilisation, ce qui m'a donné de la matière pour écrire. Dans la foulée, j’ai pu aussi créer mon blog sur l’environnement sur lequel j’ai continué d’écrire, et aujourd'hui je suis devenue spécialiste de ces questions là.
Aïssatou Fofana (AF): Είχα καλή καθοδήγηση, όταν ξεκίνησα την σταδιοδρομία μου στη δημοσιογραφία το 2014. Κατά τη διάρκεια της κάλυψης ενός γεγονότος, ένας προκάτοχός μου (κάποιος που ήταν στο επάγγελμα πριν από εμένα με πολυετή εμπειρία) μου μίλησε για μια ένωση δημοσιογράφων και επαγγελματιών ΜΜΕ, που επικεντρώνεται σε θέματα ύδρευσης, αποχέτευσης και περιβάλλοντος. Αποφάσισα να συμμετάσχω σε αυτό το δίκτυο, το οποίο μου έδωσε την ευκαιρία να γράψω για περιβαλλοντικά θέματα. Συμμετείχα σε δραστηριότητες ευαισθητοποίησης, οι οποίες μου παρείχαν πολύτιμο υλικό για τη γραφή μου. Στην πορεία, δημιούργησα επίσης το δικό μου περιβαλλοντικό ιστολόγιο, το οποίο συνεχίζω να γράφω, και σήμερα ειδικεύομαι σε αυτούς τους τομείς.
JS: Είστε μία από τις λίγες γυναίκες δημοσιογράφους αφοσιωμένες στο περιβαλλοντικό ρεπορτάζ στη χώρα σας. Τι πυροδότησε αυτή τη δέσμευση; Υπήρξε κάποια καθοριστική στιγμή;
AF : Ce n’est pas un fait marquant mais plutôt un constat: cela va faire bientôt dix ans que je suis dans le milieu. Durant ces années, je n’ai pas vu de média spécialisé sur ces questions en Côte d’Ivoire. Les médias existants traitent de ces questions uniquement s’il y a un grand évènement comme la Conférences des Parties (COP)ou un évènement lié à la biodiversité. Ils ne traitent pas des questions liées à l’environnement parce que, selon eux, ça ne paye pas. Mon constat est parti de là et je me suis dit, pourquoi ne pas me spécialiser et mieux informer le public sur ces questions. Avec un collègue qui est spécialisé sur ces questions, nous avons décidé de créer le média “L'écologiste” pour justement améliorer l’information environnementale, et pour lui donner plus de poids, d'envergure, et d’audience.
AF: Δεν ήταν μια καθοριστική στιγμή, αλλά μάλλον μια παρατήρηση: θα έχουν περάσει σχεδόν δέκα χρόνια από τότε που μπήκα στον χώρο. Κατά τη διάρκεια αυτών των ετών, δεν είδα κανένα ΜΜΕ στην Ακτή Ελεφαντοστού, που να ειδικεύεται σε περιβαλλοντικά ζητήματα. Τα υπάρχοντα ΜΜΕ καλύπτουν αυτά τα θέματα, μόνο όταν υπάρχει κάποιο σημαντικό γεγονός όπως η Διάσκεψη των Μερών (COP) ή κάποιο γεγονός, που σχετίζεται με τη βιοποικιλότητα. Δεν επικεντρώνονται σε περιβαλλοντικά ζητήματα, επειδή, κατά την άποψή τους, δεν αξίζει τον κόπο οικονομικά. Η συνειδητοποίησή μου προέκυψε από αυτή την κατάσταση και σκέφτηκα, γιατί να μην εξειδικευτούμε σε αυτόν τον τομέα και να ενημερώσουμε καλύτερα το κοινό για αυτά τα ζητήματα; Μαζί με έναν συνάδελφο που μοιράζεται την εμπειρία του σε αυτά τα θέματα, αποφασίσαμε να δημιουργήσουμε το «L'ecologiste», μια πλατφόρμα ΜΜΕ, που στοχεύει στην ενίσχυση της περιβαλλοντικής δημοσιογραφίας, δίνοντάς της μεγαλύτερο βάρος, μεγαλύτερο πεδίο εφαρμογής και ένα ευρύτερο κοινό.
JS: Πώς τα πάει η πλατφόρμα πολυμέσων σας αυτό το διάστημα;
AF : Le média existe depuis avril 2022, il est donc encore tout jeune. Mais on peut dire qu’il suscite déjà assez d’intérêt puisque L'éecologiste a été sélectionné pour participer au programme Terra Africa de Cfi Média et développement, un programme qui s’étend sur deux ans et qui donne la possibilité à deux journalistes d’être formé sur les questions liées à l’environnement. C’est une grande opportunité pour nous. Comme nous nous spécialisons sur le fact-checking, le journalisme de solution et le journalisme d’investigation, nous ne cherchons pas forcément à traiter des questions factuelles mais nous insistons plutôt sur la qualité de nos articles. C'est-à-dire qu’on ne va pas publier plusieurs articles par mois juste pour créer du contenu. On veut vraiment que nos articles reflètent vraiment ce que l’on veut véhiculer comme message. On y va à petits pas mais sûrement!
AF: Το L'ecologiste υπάρχει από τον Απρίλιο του 2022, επομένως είναι ακόμα αρκετά νέο. Ωστόσο, έχει ήδη προσελκύσει σημαντικό ενδιαφέρον, καθώς επιλέχθηκε να συμμετάσχει στο πρόγραμμα Terra Africa από το CFI Media and Development. Αυτό το διετές πρόγραμμα προσφέρει σε δύο δημοσιογράφους την ευκαιρία να εκπαιδευτούν σε περιβαλλοντικά ζητήματα. Είναι μια σημαντική ευκαιρία για εμάς. Καθώς ειδικευόμαστε στην επαλήθευση γεγονότων, στη δημοσιογραφία που εστιάζει σε λύσεις και στην ερευνητική δημοσιογραφία, η κύρια εστίασή μας δεν είναι να δημοσιεύουμε άρθρα με πραγματικά γεγονότα σε μεγάλες ποσότητες, αλλά να τονίζουμε την ποιότητα του περιεχομένου μας. Θέλουμε τα άρθρα μας να αντικατοπτρίζουν πραγματικά το μήνυμα που θέλουμε να μεταφέρουμε. Κάνουμε μικρά βήματα, αργά αλλά σταθερά!
JS: Ποιες είναι οι προκλήσεις που αντιμετωπίζετε ως γυναίκα περιβαλλοντική δημοσιογράφος;
AF: Généralement, les journalistes sont plus axés sur la politique, le sport ou la culture. Mais rarement sur l’environnement. Mon défi est de donner plus de visibilité aux questions d’environnement parce que c’est quelque chose de réel que tout le monde vit. Les médias et les journalistes ont leur part de responsabilité dans cette lutte contre le changement climatique et pour la protection de l’environnement.
Il faut savoir évoluer avec le temps, j’ai toujours gardé cela en tête. J’aurais pu me contenter d’être simple journaliste papier mais après je me suis tournée vers le journalisme web, et par la suite, je me suis encore formée pour devenir journaliste d’investigation parce que je veux toujours évoluer dans mon domaine, acquérir plus d'expériences et de compétences. Avec le journalisme d’investigation, je me suis dis que je pouvais donner plus de poids et plus de sens à mes écrits. Utiliser les études scientifiques pour étayer mes propos.
AF: Γενικά, οι δημοσιογράφοι τείνουν να επικεντρώνονται περισσότερο στην πολιτική, τον αθλητισμό ή τον πολιτισμό παρά στο περιβάλλον. Η πρόκληση που αντιμετωπίζω είναι να προβάλω περισσότερο τα περιβαλλοντικά ζητήματα, επειδή είναι κάτι που επηρεάζει τη ζωή όλων. Τα ΜΜΕ και οι δημοσιογράφοι φέρουν ευθύνη στην καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής και στην προστασία του περιβάλλοντος.
Η προθυμία να εξελίσσομαι με την πάροδο του χρόνου είναι ζωτικής σημασίας και πάντα είχα κατά νου αυτήν την αρχή. Θα μπορούσα να είχα συμβιβαστεί με το να γίνω δημοσιογράφος στον έντυπο Τύπο, αλλά αργότερα στράφηκα στη διαδικτυακή δημοσιογραφία. Στη συνέχεια, εκπαιδεύτηκα για να γίνω ερευνητική δημοσιογράφος, επειδή πάντα ήθελα να προχωρήσω περισσότερο στον τομέα μου, να αποκτήσω περισσότερη εμπειρία και πρόσθετες δεξιότητες. Με την ερευνητική δημοσιογραφία, ένιωσα ότι μπορούσα να δώσω μεγαλύτερο βάρος και νόημα στο γράψιμό μου και να χρησιμοποιήσω επιστημονικές μελέτες για να υποστηρίξω τα επιχειρήματά μου.
JS: Ποιες δυσκολίες αντιμετωπίζετε ως ερευνήτρια δημοσιογράφος; Εκφοβισμό; Απειλές; Δυσφήμιση;
AF : Je n’ai pas été menacée ni diffamée, les difficultés se trouvent plutôt dans la quête des informations. Quand on enquête, des fois on fait face à des acteurs qui ne veulent pas forcément répondre. Cela peut s'étaler sur plusieurs mois. Des fois, jusqu’à ce qu’on publie les articles sur l’enquête, on n’obtient pas gain de cause.
AF: Δεν έχω αντιμετωπίσει απειλές ή δυσφήμιση. Οι δυσκολίες έγκεινται περισσότερο στην απόκτηση πληροφοριών. Κατά τη διάρκεια των ερευνών, μερικές φορές συναντάμε ενδιαφερόμενους που δεν είναι πρόθυμοι να συνεργαστούν και αυτή η απροθυμία μπορεί να διαρκέσει αρκετούς μήνες. Μερικές φορές, δεν καταφέρνουμε να λάβουμε τις πληροφορίες μέχρι να δημοσιεύσουμε τα άρθρα της έρευνας.
JS: Πώς ξεπερνάτε αυτές τις καταστάσεις, που εμποδίζουν την εργασία σας;
AF : Généralement ici en Côte d’Ivoire, il y a la Commission d'Accès à l'Information d'Intérêt Public et aux Documents Publics (CAIDP), une organisation qui aide les journalistes et tous les citoyens qui souhaitent obtenir certaines informations mais qui font face à des refus ou des obstacles. Cette organisation peut vous aider à les obtenir. Mais dans la pratique, ce n’est pas toujours avéré parce que dans certains cas, les informations sont accessibles mais dans d’autres cas, elles ne le sont pas. Dans ce cas de figure, nous mentionnons dans l’article “ qu’en faisant l’enquête, nous avons eu à envoyer des mails ou à contacter tels acteurs mais qui n’ont pas réagi ”. Et on laisse le soin aux lecteurs d’en juger par eux-mêmes.
AF: Γενικά, εδώ στην Ακτή Ελεφαντοστού, υπάρχει η Επιτροπή Πρόσβασης σε Δημόσιες Πληροφορίες και Δημόσια Έγγραφα (CAIDP), ένας οργανισμός που βοηθά δημοσιογράφους και όλους τους πολίτες, που αναζητούν συγκεκριμένες πληροφορίες αλλά αντιμετωπίζουν αρνήσεις ή εμπόδια. Μπορούν να βοηθήσουν στην απόκτηση των πληροφοριών. Ωστόσο, στην πράξη, δεν έχει λειτουργήσει πάντα, επειδή, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις, οι πληροφορίες είναι προσβάσιμες, σε άλλες όχι. Σε τέτοιες περιπτώσεις, αναφέρουμε στο άρθρο ότι «κατά τη διάρκεια της έρευνας, στείλαμε email ή επικοινωνήσαμε με ορισμένα ενδιαφερόμενα μέρη που δεν απάντησαν» και αφήνουμε τους αναγνώστες να κρίνουν μόνοι τους.
JS: Τι θα λέγατε στις νέες γυναίκες, που σας βλέπουν ως πρότυπο;
AF : Mon conseil aux jeunes femmes, c’est de se fixer des objectifs et de s'y tenir. Travailler à réaliser ces objectifs et persévérer parce qu’il va arriver des moments où ça sera vraiment difficile. On sera même tenté de renoncer ou de changer carrément de trajectoire et de métier. Mais quand on est passionnée et qu'on a une idée claire de ce qu’on recherche, on fonce tête baissée. C’est ce qui me permet d’avancer malgré toutes les difficultés.
AF: Δούλεψε για την επίτευξη αυτών των στόχων και επίμενε, καθώς θα υπάρξουν στιγμές που θα γίνει πραγματικά δύσκολο. Μπορεί ακόμη και να μπεις στον πειρασμό να τα παρατήσεις ή να αλλάξεις εντελώς κατεύθυνση και επαγγελματική πορεία. Αλλά όταν είσαι παθιασμένος και έχεις μια σαφή ιδέα για το τι επιδιώκεις, απλά συνεχίζεις, με όλα τα όπλα. Αυτό είναι που με κρατάει σε εγρήγορση παρά τις δυσκολίες.
JS: Σε ποια νέα εγχειρήματα εργάζεστε;
AF : Je continue toujours de me perfectionner. Je ne pense pas être une spécialiste des questions. Il me reste beaucoup à apprendre. Sur le long terme, je compte positionner “ L'écologiste ” comme un média entièrement consacré à l'environnement et reconnu au niveau national et international.
AF: Εργάζομαι συνεχώς για τη βελτίωσή μου. Δεν θεωρώ τον εαυτό μου ειδικό σε αυτά τα ζητήματα. Έχω ακόμα πολλά να μάθω. Μακροπρόθεσμα, στοχεύω να καταστήσω το L'ecologiste μια πλατφόρμα ΜΜΕ πλήρως αφιερωμένη στο περιβάλλον και αναγνωρισμένη τόσο σε εθνικό όσο και σε διεθνές επίπεδο.
