Δημιουργία εικόνας μέσω Canva Pro από Oiwan Lam.

Η καταστολή της ελευθερίας του Τύπου μετά την ψήφιση του νόμου περί εθνικής ασφαλείας (NSL) στο Χονγκ Κονγκ το 2020 οδήγησε σε έξοδο εκατοντάδων εργαζομένων των ΜΜΕ. Πολλοί έχουν ιδρύσει ανεξάρτητα ΜΜΕ στο εξωτερικό για να καλύπτουν πολιτικά ευαίσθητες ειδήσεις και να συνδέουν τις σκορπισμένες κοινότητες της διασποράς. Ενώ αυτά τα εξόριστα ΜΜΕ έχουν την ελευθερία να ενισχύουν τις επικριτικές φωνές, εξακολουθούν να απειλούνται από διεθνική πολιτική παρενόχληση.

Έξοδος των εργαζομένων των ΜΜΕ του Χονγκ Κονγκ

Ένα χρόνο αφότου το Πεκίνο επέβαλε τον Νόμο περί Εθνικής Ασφάλειας στο Χονγκ Κονγκ στις 30 Ιουνίου 2020, τα φιλοδημοκρατικά ΜΜΕ Apple Daily και Stand News κατηγορήθηκαν για ξένη συνωμοσία και εξέγερση και εξαναγκάστηκαν να κλείσουν. Περισσότερα από δώδεκα ανεξάρτητα ΜΜΕ ανακοίνωσαν τη διάλυσή τους.  

Σύμφωνα με την έρευνα του 2023 «Δημοσιογράφοι στην εξορία – Έρευνα για τους εργαζομένους στα μέσα ενημέρωσης στη διασπορά του Χονγκ Κονγκ», που διεξήχθη από την Ένωση Επαγγελματιών ΜΜΕ του υπερπόντιου Χονγκ Κονγκ, εκατοντάδες δημοσιογράφοι και εργαζόμενοι στα ΜΜΕ του Χονγκ Κονγκ έχουν εγκαταλείψει την πόλη από το 2020. Κυρίως λόγω των γλωσσικών εμποδίων στις νέες τους πατρίδες, τα δύο τρίτα των εξόριστων δημοσιογράφων εγκατέλειψαν εντελώς τον κλάδο των ΜΜΕ. 

Όσοι συνεχίζουν να εργάζονται στον τομέα των ΜΜΕ τείνουν να έχουν ισχυρή δέσμευση για την κάλυψη του κενού στις πολύ περιορισμένες ροές πληροφοριών στο Χονγκ Κονγκ στο πλαίσιο του καθεστώτος εθνικής ασφάλειας, το οποίο έχει ποινικοποιήσει την πολιτική κριτική ως «υποκίνηση ανατροπής» σύμφωνα με τον Nόμο Περί Εθνικής Ασφάλειας ή ως «εξέγερση» σύμφωνα με το άρθρο 23 του νόμου περί εγχώριας εσφάλειας. Όσον αφορά τους δημοσιογράφους της διασποράς, περισσότερα από τα μισά άτομα κατέφυγαν σε τοπικά ΜΜΕ και ορισμένα συνέχισαν την καριέρα τους σε διαδικτυακά ΜΜΕ,  που ιδρύθηκαν και χρηματοδοτήθηκαν από τη διασπορά του Χονγκ Κονγκ.

Πολλά από αυτά τα εξόριστα ΜΜΕ λειτουργούν σε πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης δημοσιεύοντας πολιτικά σχόλια πιθανό να χαρακτηριστούν ως εξεγερτικά στο Χονγκ Κονγκ, καθώς ασκούν κριτική τόσο στην κυβέρνηση του Χονγκ Κονγκ όσο και στην κυβέρνηση της ηπειρωτικής Κίνας. Ορισμένα από αυτά έχουν υιοθετήσει το οργανωτικό μοντέλο των ανεξάρτητων ΜΜΕ καλύπτοντας ευαίσθητες ειδήσεις, που καταστέλλονται στο Χονγκ Κονγκ λόγω πολιτικής και αυτολογοκρισίας. 

Παρά το γεγονός ότι οι δημοσιογράφοι της διασποράς απολαμβάνουν ελευθερία του Τύπου μακριά από το Χονγκ Κονγκ, το δημοσιογραφικό τους έργο δεν είναι ακίνδυνο, καθώς τα υπερπόντια ΜΜΕ και οι δημοσιογράφοι, που εκφράζουν την άποψή τους, αποτελούν επίσης στόχους της διεθνικής καταστολής της Κίνας. 

Επί του παρόντος, μεταξύ των 19 ατόμων που καταζητούνται για υποθέσεις εθνικής ασφάλειας, που σχετίζονται με την απόσχιση και την ανατροπή, αρκετοί ασχολούνται με τα ΜΜΕ, συμπεριλαμβανομένου του αρθρογράφου πολιτικών ειδήσεων Chung Kim-wah και του βετεράνου δημοσιογράφου Victor Ho Leung-mau. Λόγω του πολιτικού τους έργου, οι οικογένειές τους στο Χονγκ Κονγκ κινδυνεύουν να εμπλακούν σε αστυνομικές έρευνες.

Τον προηγούμενο μήνα, ο Γραμματέας Ασφαλείας της πόλης, Chris Tang, κατηγόρησε ξανά τον Chung Kim-wah και τον YouTuber ειδήσεων Stephen Shiu Yeuk-yuen για υποκίνηση «ήπιας αντίστασης» στους σχολιασμούς τους. 

Ωστόσο, παρά τη συνεχιζόμενη πολιτική παρενόχληση, η δημοσιογραφική διασπορά του Χονγκ Κονγκ συνεχίζει να δεσμεύεται στο καθήκον της να ενισχύει τις καταπιεσμένες φωνές. Ενόψει της Παγκόσμιας Ημέρας Ελευθερίας του Τύπου στις 3 Μαΐου, το Global Voices παρουσιάζει τρία υπερπόντια ανεξάρτητα ΜΜΕ του Χονγκ Κονγκ για να βοηθήσει τους αναγνώστες μας να κατανοήσουν καλύτερα την ανθεκτικότητα της δημοσιογραφικής διασποράς στον αγώνα της για την ελευθερία του Τύπου.

The Chaser News (追新聞)

Το Chaser News είναι ένα κινεζικό ειδησεογραφικό μέσο, που ιδρύθηκε τον Μάρτιο του 2022 από εξόριστους δημοσιογράφους του Χονγκ Κονγκ που ζουν στο Ηνωμένο Βασίλειο. Το πλαίσιο της ίδρυσής του αναφέρεται στον ιστότοπό του:

今日的香港，當記者被成為「罪犯」，報道新聞會觸犯國安法「重罪」，傳媒要履行第四權的天職，變得越來越危險。記者報道時擔心被亂扣「假新聞」的帽子，評論當權者的施政更隨時面臨惡法清算。

Στο σημερινό Χονγκ Κονγκ, οι δημοσιογράφοι έχουν μετατραπεί σε «εγκληματίες», επειδή η δημοσιογραφία έχει γίνει «κακούργημα» βάσει του νόμου περί εθνικής ασφαλείας. Έχει γίνει όλο και πιο επικίνδυνο για τα μέσα ενημέρωσης να εκπληρώσουν την αποστολή τους ως τέταρτη εξουσία. Οι δημοσιογράφοι ανησυχούν ότι οι ειδήσεις τους θα χαρακτηριστούν ως «ψεύτικες ειδήσεις» και ότι ο σχολιασμός της άρχουσας τάξης θα οδηγήσει σε αντίποινα από τον δρακόντειο νόμο.

Περιγραφή των στόχων τους:

《追新聞》有三大目標，包括維護新聞自由、捍衞民主人權、維繫全球港人。我們會為香港人提供最真實、不設紅線、不會經官方審查的深度報道.

Το Chaser News έχει τρεις στόχους: την προάσπιση της ελευθερίας του Τύπου, την υπεράσπιση της δημοκρατίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και τη σύνδεση των κατοίκων του Χονγκ Κονγκ παγκοσμίως. Θα παρέχουμε στους κατοίκους του Χονγκ Κονγκ τις πιο ειλικρινείς και εμπεριστατωμένες αναφορές, χωρίς εμπόδια ή κυβερνητική λογοκρισία. 

Εκτός από την παρακολούθηση ειδήσεων που σχετίζονται με το Χονγκ Κονγκ, ο ανεξάρτητος ειδησεογραφικός ιστότοπος καλύπτει επίσης την πολιτική του Ηνωμένου Βασιλείου έναντι του Χονγκ Κονγκ και της Κίνας, διεξάγει συνεντεύξεις με κατοίκους του Χονγκ Κονγκ και δημοσιεύει τακτικά σχολιασμούς σχετικά με την πολιτική του Χονγκ Κονγκ και της Κίνας από αντιφρονούντες στο εξωτερικό, όπως ο Chung Kim-wah. 

Ωστόσο, οι περισσότεροι συντάκτες και δημοσιογράφοι, που εργάζονται για τον ειδησεογραφικό ιστότοπο, παραμένουν ανώνυμοι. Έχει 10.000 ακόλουθους στο Facebook και 107.000 στο YouTube.

Green Bean Media (綠豆）

Το Green Bean Media είναι επίσης ένα κινεζικό ειδησεογραφικό μέσο, που εδρεύει στο Ηνωμένο Βασίλειο. Ιδρύθηκε τον Ιούλιο του 2022 από μια ομάδα πρώην δημοσιογράφων του Radio Television Hong Kong (RTHK), του δημόσιου ραδιοτηλεοπτικού φορέα της πόλης, ο οποίος έχει μετατραπεί σε φερέφωνο της κυβέρνησης του Χονγκ Κονγκ μετά από πολλαπλές διοικητικές αναδιαρθρώσεις, αναθεωρήσεις του προγράμματος και επιπλήξεις του προσωπικού.

Ο στόχος του ανεξάρτητου ΜΜΕ είναι ενσωματωμένος στην ονομασία του:

取名《綠豆》，寓意即使大樹倒下，甚或被連根拔起，但種子仍會散落四周；只要有水和空氣，繼續拼命呼吸，種子就會再萌芽，茁壯成長。…我們希望透過影像、聲音、圖文等不同媒介，為這個流散的年代作一點記錄，讓身處世界不同角落的香港人，能夠看見彼此。

Το «Green Bean» (πράσινο φασόλι) είναι μια παραβολή, εξηγεί πώς, ακόμη και αν ένα δέντρο πέσει ή ξεριζωθεί, οι σπόροι του θα διασκορπιστούν παντού. Όσο υπάρχει νερό και αέρας, θα προσπαθούν να αναπνεύσουν, να βλαστήσουν και να δυναμώσουν. Ελπίζουμε ότι μέσα από διάφορες μορφές, όπως βίντεο, ήχος, εικόνα και κείμενο, μπορούμε να δημιουργήσουμε ένα αρχείο αυτής της εποχής της διασποράς, ώστε οι κάτοικοι του Χονγκ Κονγκ να μπορούν να συνδεθούν, ανεξάρτητα από το πού βρίσκονται στον κόσμο. 

Το ανεξάρτητο ΜΜΕ δεν καλύπτει μόνο ειδήσεις από το Χονγκ Κονγκ, αλλά ασχολείται και με τις ανησυχίες των κοινοτήτων της διασποράς. Αυτή τη στιγμή έχει 300.000 συνδρομητές στο YouTube.

Poton Media (光傳媒)

Το Poton Media ιδρύθηκε τον Απρίλιο του 2023 από μια ομάδα πρώην δημοσιογράφων του Apple Daily και του Stand News με έδρα την Ταϊβάν. Η συμβουλευτική της ομάδα αποτελείται από βετεράνους δημοσιογράφους, όπως οι Mark Clifford, Ching Cheong, Stephen Vines, Lousia Lim, και Josh Rogin. 

Τόσο το Apple Daily όσο και το Stand News αναγκάστηκαν να κλείσουν το 2021. Επτά ανώτεροι υπάλληλοι του Apple Daily κατηγορήθηκαν για ξένη συνομωσία στο πλαίσιο της εθνικής ασφάλειας και δύο υπάλληλοι του Stand News καταδικάστηκαν για εξέγερση στο πλαίσιο του ποινικού διατάγματος. 

Σε συνέντευξή της στον Jeremy Goldkorn από το China Project το 2023, η συνιδρύτρια και αρχισυντάκτρια του ανεξάρτητου ειδησεογραφικού μέσου με έδρα την Ταϊβάν, Shirley Leung, εξήγησε ότι η ειδησεογραφική πλατφόρμα θα επικεντρωθεί σε πολιτικές ειδήσεις και εξελίξεις στο Χονγκ Κονγκ, αλλά πρέπει να αντλεί ειδήσεις από την κυβέρνηση του Χονγκ Κονγκ, τοπικά εδρεύοντα και διεθνή ΜΜΕ ως πηγές ειδήσεων, καθώς δεν έχουν δημοσιογράφους που να εδρεύουν στην πόλη λόγω ανησυχιών για την ασφάλεια. Η μοναδικότητα του νέου ιστότοπου βασίζεται στους σχολιασμούς ειδήσεων, οι οποίοι συντάσσονται από ειδικούς του εξωτερικού από κριτική οπτική γωνία. Περίπου το 80% των αναγνωστών του ειδησεογραφικού μέσου διαμένουν στο Χονγκ Κονγκ, σύμφωνα με τον Leung.

Άλλα εξόριστα ΜΜΕ του Χονγκ Κονγκ, όπως τα Points (棱角) και Commons (同文), λειτουργούν με ένα μοντέλο παρόμοιο με το Poton Media, συγκεντρώνοντας ειδήσεις από διάφορες πηγές και δημοσιεύοντας σχολιασμούς, που επικρίνουν τις κυβερνήσεις του Χονγκ Κονγκ και της Κίνας. 

Πρόκληση βιωσιμότητας

Ενώ τα εξόριστα ΜΜΕ επιτυγχάνουν την ενίσχυση των επικριτικών απόψεων, η διεθνική καταστολή, ειδικά η αυξανόμενη στοχοποίηση των πολιτικών αντιφρονούντων στο εξωτερικό και η εκτεταμένη πολιτική παρενόχληση φίλων και μελών της οικογένειας των «φυγάδων» και των εξόριστων, έχει, σε ορισμένο βαθμό, φιμώσει επιτυχώς τις επικριτικές φωνές των κοινοτήτων της διασποράς.

Εν τω μεταξύ, καθώς η ελευθερία του Τύπου στην πόλη συνεχίζει να υπονομεύεται από την πολιτική παρενόχληση και την αυτολογοκρισία, όλο και περισσότεροι κάτοικοι του Χονγκ Κονγκ αποφεύγουν να διαβάζουν ειδήσεις. Μια έρευνα επικοινωνίας του 2023 έδειξε ότι 4 στους 10 ενήλικες, που μιλούν καντονέζικα στο Χονγκ Κονγκ, δήλωσαν ότι μερικές φορές αποφεύγουν τις ειδήσεις σχετικά με το μεταβαλλόμενο κοινωνικό και πολιτικό περιβάλλον στο Χονγκ Κονγκ. Η τάση αυτή πιθανώς να επηρεάσει την οικονομική βιωσιμότητα αυτών των υπερπόντιων ΜΜΕ,  τα οποία βασίζονται στις δωρεές και τις συνδρομές των αναγνωστών για την επιβίωσή τους. 

Τον προηγούμενο μήνα, το Flow HK, ένα υπερπόντιο ΜΜΕ του Χονγκ Κονγκ που ιδρύθηκε από επιφανείς εξόριστους ακτιβιστές, όπως οι Ray Wong, Sunny Cheung, Alex Chow, Glacier Kwong και Nathan Law, ανακοίνωσε ότι επρόκειτο να κλείσει τον Ιούλιο λόγω έλλειψης οικονομικών και ανθρώπινων πόρων. Τον Οκτώβριο του περασμένου έτους το ακτιβιστικό ΜΜΕ αντιμετώπισε αποκλεισμό πρόσβασης στο διαδίκτυο στο Χονγκ Κονγκ, καθώς οι αστυνομικές Αρχές εθνικής ασφάλειας της πόλης κατηγόρησαν το μέσο για υποκίνηση ανατροπής, ένα σοβαρό αδίκημα σύμφωνα με τον Νόμο Εθνικής Ασφάλειας.