Παλτό Αφγανών μαθητών κρέμονται στον τοίχο, καθώς η εκστρατεία «Επιστροφή στο Σχολείο» ξεκίνησε από την αφγανική κυβέρνηση με την υποστήριξη της UNICEF, η οποία φέρνει 1,7 εκατομμύρια αγόρια και κορίτσια του Αφγανιστάν πίσω στο σχολείο. Φωτογραφία: Eskinder Debebe, χρησιμοποιείται με άδεια.

Των Clarisse Sih και Bibbi Abruzzini

Σήμερα, για εκατομμύρια νεαρές γυναίκες και κορίτσια στο Αφγανιστάν, η εκπαίδευση δεν είναι απλώς ένα δικαίωμα. Είναι μια πράξη ανυπακοής. Από τότε που οι Ταλιμπάν ανέκτησαν τον έλεγχο το 2021, η πρόσβαση στη μάθηση έχει αφαιρεθεί βάναυσα.

Το Αφγανιστάν ξύπνησε σε μια νέα πραγματικότητα την Κυριακή 15 Αυγούστου 2021. Μια γυναίκα, που προτιμά να παραμείνει ανώνυμη, θυμάται ότι βγήκε έξω και άκουσε από έναν καταστηματάρχη ότι οι Ταλιμπάν είχαν πάρει τον έλεγχο της πρωτεύουσας Καμπούλ. Η ατμόσφαιρα ήταν τεταμένη. Ο φόβος και η αβεβαιότητα ήταν χαραγμένες σε κάθε πρόσωπο. Οι άνθρωποι έσπευσαν στα σπίτια τους, με τις εκφράσεις τους γεμάτες ανησυχία. Λίγο πριν την επιστροφή των Ταλιμπάν, το μέλλον φαινόταν πολλά υποσχόμενο.

«Έκλαψα πολύ, επειδή ήξερα ότι όλες οι ελπίδες και τα όνειρά μου είχαν διαλυθεί». Αντιμέτωπη με την αβεβαιότητα της ζωής υπό την κυριαρχία των Ταλιμπάν, η οικογένεια πήρε τη δύσκολη απόφαση να εγκαταλείψει την Καμπούλ και να μετακομίσει στο χωριό τους στο Ντάρα-ε-Πετς στη βορειοανατολική επαρχία Κουνάρ.

Η αρχή μιας νέας σκοτεινής εποχής

«Αφού οι Ταλιμπάν κατέλαβαν τη χώρα, όλα τα δικαιώματα και οι δραστηριότητες των γυναικών στο Αφγανιστάν καταπατήθηκαν και σταμάτησαν», εξηγεί η Hela, συμμετέχουσα στο Πρόγραμμα Ηγεσίας που ανέπτυξαν οι Αφγανοί για Προοδευτική Σκέψη (APT).

Το APT είναι ένας μη κερδοσκοπικός οργανισμός με επικεφαλής νέους στο Αφγανιστάν, που αντιμετωπίζει ενεργά τις κρίσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, με ιδιαίτερη έμφαση στα δικαιώματα των γυναικών, ενώ παράλληλα προωθεί την πρόσβαση των κοριτσιών στην εκπαίδευση μέσω δημιουργικών και αποτελεσματικών πρωτοβουλιών. Από την ίδρυσή του το 2010, οι δραστηριότητες του APT έχουν υποστηρίξει πάνω από 60.000 νέους σε 34 επαρχίες, προωθώντας την ηγεσία των νέων, την εκπαίδευση και μια κουλτούρα ειρήνης.

«Καθώς το σκοτάδι τυλίγει ένα δωμάτιο, όπου κάθε λάμπα είναι σπασμένη, το ίδιο συμβαίνει και με τις καρδιές αμέτρητων κοριτσιών από το Αφγανιστάν, οι οποίες είναι σκοτεινές από την απελπισία και τη λαχτάρα για το φως της ελπίδας», λέει μια ανώνυμη γυναίκα, που συμμετέχει στην πρωτοβουλία APT.

Ο Ajmal Ramiyar, Εκτελεστικός Διευθυντής του APT, αρνείται να αφήσει τα όνειρά τους να πεθάνουν.

«Μια μέρα, κανείς δεν θα υπόκειται σε περιορισμούς λόγω του φύλου του και κανένα παιδί δεν θα αντιμετωπίζει ένα μέλλον όπου η πρόσβασή του στην εκπαίδευση θα στερείται», λέει σε συνέντευξή του στην Bibbi Abruzzini από το παγκόσμιο δίκτυο της κοινωνίας των πολιτών Forus.

Ο Ajmal γνωρίζει από πρώτο χέρι τι σημαίνει να είσαι εκτοπισμένος λόγω πολέμου. Ο αγώνας του για την εκπαίδευση που διήρκεσε μια ζωή ξεκίνησε, όταν η οικογένειά του έφυγε από το Αφγανιστάν το 1996, όταν οι Ταλιμπάν κατέλαβαν το Αφγανιστάν για πρώτη φορά. Τότε οι αδερφές του αποκλείστηκαν από το σχολείο.

Σήμερα, ως εξόριστος συνήγορος, συνεχίζει να αγωνίζεται για όσους έχουν μείνει πίσω και, με την APT, έχει ηγηθεί διαφόρων πρωτοβουλιών, όπως η ίδρυση ενός δημοτικού σχολείου για εσωτερικά εκτοπισμένα παιδιά και η έναρξη του προγράμματος Αφγανικής Εκπροσώπησης Νεολαίας στον ΟΗΕ.

Οι Αφγανοί αντιπροσωπεύουν έναν από τους μεγαλύτερους πληθυσμούς προσφύγων στον κόσμο, με 2,6 εκατομμύρια εγγεγραμμένους παγκοσμίως και επιπλέον 3,5 εκατομμύρια ανθρώπους να είναι εσωτερικά εκτοπισμένοι, έχοντας εγκαταλείψει τα σπίτια τους αναζητώντας ασφάλεια.

Μετά από περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες συγκρούσεων, φυσικών καταστροφών, βαθιάς φτώχειας και επισιτιστικής ανασφάλειας, το Αφγανιστάν παραμένει στα άκρα μιας ανθρωπιστικής κρίσης. Σύμφωνα με την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, η ανθεκτικότητα των προσφύγων, των εσωτερικά εκτοπισμένων και των κοινοτήτων υποδοχής «φτάνει σιγά σιγά στα όριά της».

Με την απότομη υποχώρηση της ασφάλειας και των ευκαιριών από την κατάληψη της εξουσίας από τους Ταλιμπάν το 2021, ο αριθμός όσων αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την περιοχή αναμένεται να αυξηθεί.

Αψηφώντας την καταπίεση μέσω της εκπαίδευσης

Μέχρι σήμερα, έχουν περάσει πάνω από 1.200 ημέρες από τότε που απαγορεύτηκε στα κορίτσια από το Αφγανιστάν να φοιτούν στο σχολείο μετά την έκτη τάξη. Ενώ τα αγόρια από το Αφγανιστάν επανέλαβαν τα μαθήματα δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης στις 22 Μαρτίου 2025, τα κορίτσια παραμένουν αποκλεισμένα, χωρίς να έχουν ανακοινωθεί σχέδια για την επιστροφή τους. Σχεδόν 400.000 περισσότερα κορίτσια έχουν στερηθεί το δικαίωμά τους στην εκπαίδευση το 2025, ανεβάζοντας το σύνολο σε 2,2 εκατομμύρια, σύμφωνα με τη UNICEF.

Αυτός ο περιορισμός αντικατοπτρίζει την προηγούμενη διακυβέρνηση των Ταλιμπάν (1996–2001), όταν η εκπαίδευση των κοριτσιών πέρα ​​από το δημοτικό σχολείο είχε επίσης απαγορευτεί. Ιστορικά, η πρόσβαση των κοριτσιών στην εκπαίδευση έχει αμφισβητηθεί, με σημαντικές οπισθοδρομήσεις υπό τον Χαμπιμπουλάχ Καλακάνι το 1929, κατά την εποχή του πολέμου των Μουτζαχεντίν (1992–1996) και ξανά υπό τους Ταλιμπάν από τον Αύγουστο του 2021.

Πριν από την πρώτη άνοδο των Ταλιμπάν στην εξουσία το 1996, το Αφγανιστάν είχε ένα σχετικά συμπεριληπτικό εκπαιδευτικό σύστημα, με πάνω από 230.000 κορίτσια στο σχολείο και χιλιάδες γυναίκες σε επαγγελματικούς και εκπαιδευτικούς ρόλους. Όλη αυτή η πρόοδος έχει αντιστραφεί.

Το Αφγανιστάν κατατάσσεται επί του παρόντος τελευταίο (177ο) στον Δείκτη Γυναικών, Ειρήνης και Ασφάλειας υπογραμμίζοντας τον σοβαρό αντίκτυπο της συνεχιζόμενης απαγόρευσης της εκπαίδευσης. Ο Ajmal και η ομάδα του στο APT αρνούνται να αποδεχτούν την απαγόρευση των Ταλιμπάν στην εκπαίδευση των κοριτσιών. Εργάζονται για να υψώσουν τις «πνιγμένες φωνές των νεαρών γυναικών» και παρουσιάζουν «τις σκέψεις όσων βιώνουν επί του παρόντος πολιτικές παραβίασης των δικαιωμάτων τους στην πράξη».

Είχαμε δύο επιλογές: να φύγουμε και να αφήσουμε τα 20 χρόνια προόδου να εξαφανιστούν ή να βρούμε νέους τρόπους να υποστηρίξουμε τους Αφγανούς νέους. Επιλέξαμε το δεύτερο.

Το APT έχει αναπτύξει καινοτόμα προγράμματα μάθησης για να διατηρήσει ζωντανή την εκπαίδευση, εστιάζοντας σε πρωτοβουλίες ηλεκτρονικής μάθησης που παρακάμπτουν τους περιορισμούς στα φυσικά σχολεία. Τα διαδικτυακά προγράμματα καθοδήγησης που προσφέρει συνδέουν τα κορίτσια από το Αφγανιστάν με παγκόσμιους ειδικούς και παρέχουν έναν ασφαλή χώρο για τις νεαρές γυναίκες να γράφουν, να μοιράζονται ιστορίες και να υποστηρίζουν την αλλαγή και τη δημοσίευση των άρθρων και των συνοπτικών πολιτικών τους, ώστε να ενισχύουν τις φωνές τους διεθνώς.

Ακόμα κι αν δεν μπορούν να εισέλθουν σε μια τάξη, θα βρούμε τρόπους να διασφαλίσουμε ότι θα συνεχίσουν να μαθαίνουν.

Μια ομάδα Αφγανών γυναικών, πρώην πρόσφυγες που επέστρεψαν πρόσφατα από το Ιράν, συγκεντρώνεται σε καταυλισμό επαναπατριζόμενων της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR) στο Sari Pul του Αφγανιστάν. Φωτογραφία: Eric Kanalstein. Χρησιμοποιείται με άδεια.

Η δύναμη του γραμματισμού: Ένα εργαλείο αντίστασης

Για τον Ajmal, ο γραμματισμός είναι κάτι περισσότερο από απλή ανάγνωση και γραφή — είναι ένα όπλο κατά της καταπίεσης: «Ο γραμματισμός δίνει στους ανθρώπους τις δεξιότητες να σπάσουν τους κύκλους της καταπίεσης και να υπερασπιστούν τα δικαιώματά τους».

Τρία χρόνια αφότου οι Ταλιμπάν ανέκτησαν τον έλεγχο του Αφγανιστάν, η απαγόρευση της εκπαίδευσης των κοριτσιών όχι μόνο στέρησε από τις νεαρές γυναίκες το θεμελιώδες δικαίωμά τους στη μάθηση, αλλά έχει επίσης προκαλέσει μια κρίση ψυχικής υγείας ανησυχητικών διαστάσεων.

Το APT μοιράστηκε πρόσφατα τις αφηγήσεις νεαρών Αφγανών γυναικών σχετικά με τις αρνητικές επιπτώσεις των περιοριστικών πολιτικών των Ταλιμπάν στην ψυχική υγεία των γυναικών και των κοριτσιών, ιδίως στους καθημερινούς αγώνες τους με το τραύμα, το άγχος, την κατάθλιψη και τις αυτοκτονικές σκέψεις.

Το 82% των Αφγανών γυναικών έχουν αναφέρει επιδεινούμενα συναισθήματα άγχους, απομόνωσης και κατάθλιψης φέτος, ένα ποσοστό που αναμένεται να επιδεινωθεί καθώς οι γυναίκες περιορίζονται ολοένα και περισσότερο από τη δημόσια ζωή.

Οι προσπάθειες του Ajmal έχουν προσελκύσει τη διεθνή προσοχή, αλλά ο αγώνας συνεχίζεται. Ζητά παγκόσμια υποστήριξη για πρωτοβουλίες υπό την ηγεσία του Αφγανιστάν, όπως το APT, οι οποίες χρειάζονται πόρους για να συνεχίσουν το έργο τους. Η υποστήριξη για υποτροφίες είναι ζωτικής σημασίας για να διασφαλιστεί ότι τα κορίτσια από το Αφγανιστάν έχουν πρόσβαση στην εκπαίδευση. Η ενίσχυση των φωνών τους μέσω της κοινοποίησης των ιστοριών τους και της δημοσίευσης του έργου τους βοηθά να διατηρείται η δεινή τους θέση ορατή.

Επιπλέον, η λογοδοσία των κυβερνήσεων και η πίεση στους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να αμφισβητήσουν τις καταπιεστικές πολιτικές των Ταλιμπάν αποτελούν ουσιαστικά βήματα στον αγώνα για δικαιοσύνη και ανθρώπινα δικαιώματα στο Αφγανιστάν.

Η προστασία των δικαιωμάτων των Αφγανών γυναικών δεν είναι μόνο ευθύνη του Αφγανιστάν. Είναι παγκόσμιο καθήκον.

Σύμφωνα με τα λόγια της Sona, φοιτήτριας πανεπιστημίου που συμμετέχει στο δίκτυο APT, «νομίζω ότι αξίζουμε περισσότερα από όσα έχουμε σήμερα».

Ο αγώνας για την ισότητα των φύλων δεν μπορεί να κερδηθεί χωρίς εκπαίδευση. Με τα λόγια του Ajmal:

Οι Αφγανές δεν χρειάζονται διάσωση. Χρειάζονται πρόσβαση σε ευκαιρίες. Και όταν τις αποκτήσουν, θα δείξουν στον κόσμο πόσο ισχυρές είναι.

Η Tamana, συμμετέχουσα στο Πρόγραμμα Mentorship του APT, προσθέτει: «Η καλύτερη φράση που πάντα με παρακινούσε είναι: “Ο καθένας, ο,τιδήποτε αν μπει εμπόδιο στο δρόμο σου και εμποδίσει την πρόοδό σου, σημαίνει ότι είσαι στο σωστό δρόμο. Και αν συνεχίσεις, θα κάνεις σημαντική πρόοδο”».

Αυτό το άρθρο, γραμμένο από την Clarisse Sih και την Bibbi Abruzzini, αποτελεί μέρος της εκστρατείας #MarchWithUs από ακτιβιστές για την ισότητα των φύλων από όλο τον κόσμο.