Φωτογραφία του Σάμιουελ Νάρτεϊ Τζορτζ να εκφωνεί ομιλία. Εικόνα από Amuzujoe στο Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0).

Του Abdul-Razak Mohammed

Οι πολύβουοι δρόμοι της Άκκρα βουίζουν από τη φλυαρία των πωλητών της αγοράς, τη δημοφιλή μεσημεριανή ραδιοφωνική εκπομπή της Aunty Naa και τη λάμψη των οθονών smartphone. Αλλά κάτω από αυτόν τον γνώριμο ρυθμό, ξεδιπλώνεται μια πιο ήσυχη μάχη, που θα μπορούσε να αναδιαμορφώσει τη δημοκρατία της Γκάνας. Στο επίκεντρό της βρίσκεται ο Σάμιουελ Νάρτεϊ Τζορτζ , ο νεοδιορισθείς Υπουργός Επικοινωνιών, Ψηφιακής Τεχνολογίας και Καινοτομίας, του οποίου το γραφείο ασκεί πλέον πρωτοφανή εξουσία σε ό,τι βλέπουν, ακούν και λένε οι Γκανέζοι.

Ο επεκτεινόμενος έλεγχος του Σαμ Τζορτζ στα μέσα ενημέρωσης της Γκάνας

Ο πρόσφατος διορισμός του Σάμιουελ Νάρτεϊ Τζορτζ ως Υπουργού Επικοινωνιών, Ψηφιακής Τεχνολογίας και Καινοτομίας σηματοδοτεί μια σημαντική καμπή στο τοπίο των ΜΜΕ και της ψηφιακής διακυβέρνησης της Γκάνας. Ως επικεφαλής αυτού του σημαντικού υπουργείου, ο Σαμ Τζορτζ επιβλέπει την Εθνική Αρχή Επικοινωνιών (NCA ). Πρόκειται για έναν οργανισμό, που έχει αναλάβει τη ρύθμιση όλων των μορφών επικοινωνίας , συμπεριλαμβανομένου του ραδιοφώνου, της τηλεόρασης και των ψηφιακών πλατφορμών. Η εντολή της NCA δεν περιορίζεται στη διασφάλιση της συμμόρφωσης με τα τεχνικά πρότυπα. Είναι επίσης επιφορτισμένη με την παρακολούθηση του περιεχομένου που διαδίδεται σε όλη τη χώρα, μαζί με την Εθνική Επιτροπή ΜΜΕ (NMC). Αυτό το ευρύ κανονιστικό πεδίο εφαρμογής εμπίπτει πλήρως στην αρμοδιότητα του Τζορτζ τοποθετώντας τον σε θέση τεράστιας εξουσίας στον δημόσιο λόγο. Με αυτήν την εξουσία, όχι μόνο διαμορφώνει το περιβάλλον των ΜΜΕ, αλλά έχει επίσης τη δυνατότητα να φιμώσει τις διαφωνούσες φωνές και να περιθωριοποιήσει ομάδες, που θεωρούνται αντίθετες με το όραμά του για τις παραδοσιακές αξίες της Γκάνας.

Στο επίκεντρο της διαμάχης γύρω από τον διορισμό του βρίσκεται ο Νόμος περί Ανθρωπίνων Σεξουαλικών Δικαιωμάτων και Οικογενειακών Αξιών του 2024 , τον οποίο οι αντίπαλοι λένε ότι είναι κατά των ΛΟΑΤΚΙ+, καθώς προσφέρει ποινή φυλάκισης για «συμμετοχή σε ομοφυλοφιλικές σεξουαλικές σχέσεις», διαλύει όλες τις κουήρ οργανώσεις στην Γκάνα και ποινικοποιεί την προώθηση δραστηριοτήτων ΛΟΑΤΚΙ+. Ο Τζορτζ ήταν ένας από τους υποστηρικτές του νομοσχεδίου και το έχει υπερασπιστεί ένθερμα. Σε πρόσφατη επικοινωνία με τα ΜΜΕ, ο Τζορτζ επιβεβαίωσε τη δέσμευσή του στο νομοσχέδιο, δηλώνοντας ότι αυτός και οι συνάδελφοί του το έχουν επανεισαγάγει στο κοινοβούλιο. Παρόλο που το Κοινοβούλιο έχει ανακληθεί από τις διακοπές της συνεδρίασης, δεν έχει δοθεί επίσημη ενημέρωση σχετικά με την τρέχουσα κατάσταση του νομοσχεδίου.

Φαινομενικά σχεδιασμένο για τη διατήρηση των πολιτιστικών και ηθικών αξιών της Γκάνας, το νομοσχέδιο ποινικοποιεί ρητά την «προπαγάνδα, την προώθηση και την υπεράσπιση» δραστηριοτήτων που υποστηρίζουν τα δικαιώματα των ΛΟΑΤΚΙ+. Ο νόμος επιβάλλει ποινή φυλάκισης με συνοπτική καταδίκη, που κυμαίνεται από πέντε έως δέκα χρόνια, ένα εύρος που ισχύει όχι μόνο για άτομα αλλά και, υπό ορισμένες συνθήκες, για τους οίκους μέσων ενημέρωσης και τις ψηφιακές πλατφόρμες. Αυτό το νομικό πλαίσιο είναι σκόπιμα ευρύ και ασαφές επιτρέποντας μια ευρεία ερμηνεία του τι συνιστά «προπαγάνδα» ή «προώθηση». Αυτή η γλώσσα παρέχει ένα τρομερό εργαλείο για τον κρατικό έλεγχο και παρέχει στον υπουργό την εξουσία να τιμωρεί μονομερώς τους φορείς των ΜΜΕ, ακόμη και πριν το νομοσχέδιο επανεισαχθεί επίσημα στο Κοινοβούλιο.

Ανασταλτική επίδραση στην ελευθερία της έκφρασης

Μια προσεκτική ανάγνωση του Νόμου αποκαλύπτει ότι οι διατάξεις του δεν κάνουν διάκριση μεταξύ μεμονωμένων ενεργειών και λειτουργίας θεσμικών ΜΜΕ. Οποιοδήποτε μέσο που διευκολύνει τη διάδοση περιεχομένου, που υποστηρίζει την υπεράσπιση της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας, μπορεί να θεωρηθεί ποινικά υπεύθυνο, εκτός εάν μπορεί να αποδείξει ότι δεν συναίνεσε ή δεν ήταν συνένοχο στην παράνομη δραστηριότητα. Αυτό ουσιαστικά σημαίνει ότι οι ιδιοκτήτες ραδιοτηλεοπτικών εταιρειών ή ψηφιακών πλατφορμών ενδέχεται να δεχθούν δίωξη, εάν φιλοξενούν περιεχόμενο, που εμπίπτει στις εκτεταμένες απαγορεύσεις του Νόμου. Το αποτέλεσμα είναι μια ανασταλτική επίδραση στην ελεύθερη έκφραση, όπου τα ΜΜΕ ενδέχεται να αυτολογοκρίνονται προληπτικά για να αποφύγουν τον κίνδυνο σοβαρών νομικών επιπτώσεων. Σε αυτό το πλαίσιο, είναι σαφές ότι το γραφείο του υπουργού, εξουσιοδοτημένο από την NCA, μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την καταστολή οποιασδήποτε μορφής διαφωνίας ή απόκλισης από την προβλεπόμενη εθνική αφήγηση.

Οι επιπτώσεις μιας τέτοιας συγκεντρωμένης εξουσίας είναι βαθιές και εκτεταμένες. Στον σημερινό διασυνδεδεμένο κόσμο, όπου οι ψηφιακές πλατφόρμες χρησιμεύουν ως ζωτικά κανάλια για πολιτική κινητοποίηση, πολιτιστική έκφραση και δημόσιο διάλογο, η ικανότητα ελέγχου ή καταστολής περιεχομένου μπορεί να υπονομεύσει θεμελιωδώς τις δημοκρατικές διαδικασίες. Η θέση του Σαμ Τζορτζ, σε συνδυασμό με το αυταρχικό δυναμικό του Νόμου για τα Ανθρώπινα Σεξουαλικά Δικαιώματα και τις Οικογενειακές Αξίες, εγείρει σημαντικές ανησυχίες σχετικά με το μέλλον της ελευθερίας των ΜΜΕ στην Γκάνα. Με μονομερή εξουσία να τιμωρεί τους οίκους ΜΜΕ και τις ψηφιακές πλατφόρμες, το υπουργείο υπό την ηγεσία του Σαμ Τζορτζ είναι έτοιμο να επιβάλει μια αυστηρή συμμόρφωση με μια στενή, κρατικά επικυρωμένη εκδοχή ηθικής και παράδοσης. Αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει στη συστηματική στοχοποίηση όχι μόνο των ατόμων ΛΟΑΤΚ+, αλλά και οποιωνδήποτε ομάδων ή φωνών που αμφισβητούν την επικρατούσα συντηρητική ιδεολογία.

Η Γκάνα σε σταυροδρόμι

Οι κίνδυνοι που ενυπάρχουν σε ένα τέτοιο σύστημα δεν είναι απλώς θεωρητικοί. Διεθνή παραδείγματα προσφέρουν έντονες προειδοποιήσεις για τα αποτελέσματα όταν η κρατική εξουσία αξιοποιείται για τον έλεγχο της ψηφιακής έκφρασης. Σε χώρες όπως η Ρωσία, η Αίγυπτος, η Ταϊλάνδη, ακόμη και η Τσετσενία, ο συνδυασμός εκτεταμένων δυνατοτήτων επιτήρησης και δρακόντειων νομικών μέτρων έχει οδηγήσει στην καταστολή της διαφωνίας, στην καταστολή της αντιπολίτευσης και σε εκτεταμένες παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Στην Γκάνα, προηγούμενες εκθέσεις έχουν υποδείξει τη χρήση προηγμένων εργαλείων επιτήρησης, όπως το spyware Πήγασος του ομίλου NSO, για την παρακολούθηση πολιτικών αντιπάλων. Με την NCA να έχει ήδη εμπλακεί σε τέτοιες δραστηριότητες στο παρελθόν και τώρα υπό την καθοδήγηση ενός υπουργού, που υποστηρίζει περιοριστικές πολιτικές, υπάρχει ανησυχητική πιθανότητα να χρησιμοποιηθούν παρόμοιες τακτικές για την επιβολή των διατάξεων του νέου νομοσχεδίου.

Καθώς η Γκάνα βρίσκεται στο χείλος μιας καταπιεστικής ψηφιακής εποχής, τα διακυβεύματα είναι αδιαμφισβήτητα υψηλότερα. Η σύγκλιση των εκτεταμένων εξουσιών κρατικής επιτήρησης και της νομικά έγκριτης λογοκρισίας δημιουργεί ένα περιβάλλον στο οποίο τα θεμελιώδη δικαιώματα της ελεύθερης έκφρασης και της πρόσβασης στην πληροφορία απειλούνται συνεχώς. Η NCA, η οποία τελεί υπό την επίβλεψη του Σαμ Τζορτζ, με την ικανότητά της να τιμωρεί μονομερώς τα ΜΜΕ και τις ψηφιακές πλατφόρμες, γίνεται ένα ισχυρό μέσο ελέγχου, ικανό να διαμορφώνει τον δημόσιο λόγο σύμφωνα με την ιδεολογική ατζέντα της κυβέρνησης. Σε ένα τέτοιο σενάριο, το μέλλον της δημοκρατικής εμπλοκής στην Γκάνα κρέμεται από μια κλωστή και οι φωνές όσων διαφωνούν, υποστηρίζουν τα δικαιώματα των μειονοτήτων ή απλώς αμφισβητούν το status quo μπορεί να φιμωθούν πριν καν ακουστούν.

Ο διορισμός του Σαμ Τζορτζ και η υποστήριξη του Νόμου για τα Ανθρώπινα Σεξουαλικά Δικαιώματα και τις Οικογενειακές Αξίες, χρησιμεύουν ως ένα ισχυρό παράδειγμα των κινδύνων που θέτει η ανεξέλεγκτη κρατική εξουσία στην ψηφιακή εποχή. Η NCA, υπό την εποπτεία του, δεν είναι απλώς ένα ρυθμιστικό όργανο, αλλά ένας πιθανός μηχανισμός για την επιβολή μιας στενής, κρατικά εγκεκριμένης αφήγησης, η οποία θα μπορούσε να περιορίσει σημαντικά την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης και να περιθωριοποιήσει τις ευάλωτες κοινότητες. Εάν η δημοκρατία της Γκάνας θέλει να επιβιώσει, δεν έχει την πολυτέλεια να αφήσει τον Τύπο της να φιμωθεί από εκείνους που επιδιώκουν να ελέγξουν την αφήγηση.

Η ελευθερία της έκφρασης αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο κάθε δημοκρατικής κοινωνίας. Η ώρα να την υπερασπιστούμε είναι τώρα.