Στιγμιότυπο οθόνης από το βίντεο «Sana Yousaf, αστέρι του TikTok, νεκρή στα 17» στο YouTube  από το Entertainment Tonight. Δίκαιη χρήση.

Η δολοφονία της 17χρονης ψηφιακής δημιουργού Sana Yousaf στην Ισλαμαμπάντ στις 2 Ιουνίου με άφησε συντετριμμένη. Όπως πολλές Πακιστανές σε όλο τον κόσμο, αγωνίζομαι κι εγώ να αναπνεύσω υπό το βάρος αυτής της απώλειας. Γιατί δεν πρόκειται μόνο για τη Sana. Πρόκειται για κάθε κορίτσι που έχει ειπωθεί ποτέ ότι η ζωή της έχει λιγότερη σημασία, η φωνή της είναι πολύ δυνατή, η ελευθερία της πολύ επικίνδυνη.

Η Sana Yousaf, μια δυναμική νεαρή γυναίκα από το Τσιτράλ στην επαρχία Χέμπερ Παχτούνχουα του Πακιστάν, απέκτησε 800.000 ακόλουθους στο TikTok και σχεδόν 500.000 στο Instagram μοιράζοντας πολιτισμό, αυτοπεποίθηση και χαρά. Ενέπνεε κορίτσια που της έμοιαζαν. Τιμούσε την κληρονομιά της, μιλούσε για την εκπαίδευση και απλώς ζούσε σε έναν ψηφιακό χώρο συχνά εχθρικό προς τις γυναίκες. Αυτή και μόνο η πράξη, το γεγονός ότι ήταν ορατή, ήταν αρκετή για να πιστέψει ένας άντρας ότι είχε το δικαίωμα να τερματίσει τη ζωή της.

Δολοφονήθηκε στο ίδιο της το σπίτι, μάλλον από έναν άνδρα που την παρακολουθούσε και την παρενοχλούσε επί μήνες. Δεν μπορούσε να δεχτεί την άρνησή της. Έτσι, όπως τόσοι άλλοι πριν από αυτόν, την έκανε να σωπάσει.

Αυτό που ίσως είναι ακόμη πιο ανατριχιαστικό από την ίδια τη δολοφονία είναι αυτό που ακολούθησε: οι αναρτήσεις, τα βίντεο, τα σχόλια. Πάρα πολλοί υπονοούν ότι το προκάλεσε η ίδια. Ότι η ορατότητά της, η αυτοέκφρασή της, η «ανυπακοή» της δικαιολόγησαν τον θάνατό της. Αυτή δεν είναι περιθωριακή σκέψη. Είναι mainstream, κοινοποιείται σε ομάδες WhatsApp, επαναλαμβάνεται από influencers, καλύπτεται από ηθική και θρησκευτική γλώσσα. Αποκαλύπτει πόσο βαθιά διαπερνά η πατριαρχία την κοινωνία μας, όπου οι άνδρες διδάσκονται ότι δικαιούνται τη σιωπή, το σώμα και την υπακοή μιας γυναίκας. Και όπου ένα κορίτσι, που τολμά να καταλάβει χώρο, γίνεται απειλή.

Μέχρι να αντιμετωπίσουμε αυτή τη νοοτροπία στα σπίτια μας, στα σχολεία μας, στα χρονοδιαγράμματά μας, η δικαιοσύνη θα έρχεται πάντα πολύ αργά, αν όχι καθόλου.

Επειδή αυτό δεν είναι κάτι νέο. Και δεν είναι σπάνιο.

Το 2016, η Qandeel Baloch, μια Πακιστανή σταρ των μέσων κοινωνικής δικτύωσης γνωστή για την αμφισβήτηση των πατριαρχικών κανόνων, στραγγαλίστηκε από τον αδελφό της για τον ίδιο λόγο: ορατότητα, τόλμη, ανυπακοή. Σύμφωνα με την Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Πακιστάν, αναφέρθηκαν πάνω από 470 περιπτώσεις δολοφονιών τιμής το 2021. Ωστόσο, οι υπέρμαχοι ανθρωπίνων δικαιωμάτων εκτιμούν ότι ο πραγματικός αριθμός είναι πιο κοντά στις 1.000 κάθε χρόνο. Σε αυτές τις δολοφονίες, το θύμα θεωρείται ότι ντρόπιασε την οικογένεια και ο θάνατός της θεωρείται ως ένας τρόπος αποκατάστασης της λεγόμενης τιμής της.

Την ίδια χρονιά, η 18χρονη Ιταλο-Πακιστανή Saman Abbas δολοφονήθηκε από την οικογένειά της στην Ιταλία, αφού αρνήθηκε ένα προξενιό. Το σώμα της βρέθηκε περισσότερο από ένα χρόνο αργότερα, θαμμένο σε έναν ρηχό τάφο κοντά σε ένα εγκαταλελειμμένο αγρόκτημα. Το 2024, οι γονείς της καταδικάστηκαν σε ισόβια κάθειρξη. Η υπόθεσή της έγινε ένα από τα πιο προβεβλημένα παραδείγματα στην Ιταλία για το πώς ο έλεγχος των σωμάτων και του μέλλοντος των γυναικών ταξιδεύει πέρα ​​από τα σύνορα.

Και αυτός ο φόβος διαπερνά τις τάξεις και τα προνόμια.

Τον Ιούλιο του 2021, η 27χρονη Noor Mukadam από διπλωματική οικογένεια στο Ισλαμαμπάντ βασανίστηκε βάναυσα και δολοφονήθηκε από τον Zahir Jaffer, γιο μιας από τις πιο ισχυρές επιχειρηματικές οικογένειες του Πακιστάν. Παρά την κοινωνική θέση της Noor και τα συντριπτικά στοιχεία, η δίκη διήρκεσε μήνες υπό έντονο δημόσιο έλεγχο. Χρειάστηκε τεράστια δημόσια πίεση για να επιτευχθεί καταδίκη. Πολλοί εξακολουθούν να φοβούνται ότι η δίκη θα μπορούσε να ανατραπεί κατόπιν έφεσης, ακριβώς τη στιγμή που ο δολοφόνος της Qandeel Baloch τελικά αφέθηκε ελεύθερος.

Αυτές είναι μόνο οι περιπτώσεις που ακούμε. Οι περισσότερες δεν ξεπερνούν ποτέ το αρχείο της αστυνομίας, αν καταγράφονται καν.

Δεν πρόκειται, όμως, μόνο για φόνο. Πρόκειται για την καθημερινή ασφυξία του να είσαι γυναίκα στο Πακιστάν. Γιατί είμαστε τόσο απούσες από πάρκα, πεζοδρόμια, πάγκους με τσάι; Όχι επειδή δεν ανήκουμε εκεί, αλλά επειδή μας κάνουν να νιώθουμε ότι δεν ανήκουμε εκεί.

Τον Απρίλιο του 2025, ένα περιστατικό που έγινε viral στη Λαχόρη το κατέστησε αυτό οδυνηρά σαφές. Μια γυναίκα, που έκανε γιόγκα σε δημόσιο πάρκο, φέρεται να κλήθηκε να φύγει και να επιδείξει την ταυτότητά της, αφού ένας άνδρας παραπονέθηκε ότι οι κινήσεις της ήταν «ακατάλληλες». Ο φρουρός τάχθηκε με το μέρος του άνδρα. Εκείνη τη στιγμή, μια γυναίκα, που τεντωνόταν κάτω από τον πρωινό ήλιο, αντιμετωπίστηκε ως απειλή. Η ιστορία πυροδότησε μια σύντομη συζήτηση, αλλά για πολλές από εμάς, το μήνυμα ήταν παλιό και εξαντλητικό: ακόμη και η ακινησία μπορεί να είναι υπερβολική, αν είσαι γυναίκα στο Πακιστάν.

Μεγάλωσα εκεί. Ξέρω τι σημαίνει να διασχίζεις έναν δρόμο με την καρδιά σου να χτυπάει δυνατά. Να είσαι δέκα χρονών και να μαθαίνεις πώς να συρρικνώνεσαι. Να σου λένε ότι το σώμα σου, τα ρούχα σου, το γέλιο σου, το όνομά σου σε μια πόρτα μπορεί να σου φέρουν ντροπή. Κουβαλάω αυτόν τον φόβο στα κόκαλά μου, ακόμα και τώρα, δεκαετίες αργότερα.

Το 2025, οι επιθέσεις με οξύ συνεχίζονται, περισσότερες από 200 ετησίως, οι περισσότερες εναντίον γυναικών. Αν πεις όχι σε μια πρόταση γάμου, αν ζητήσεις διαζύγιο, σε υποψιαστούν ότι «ατιμάζεις» την οικογένειά σου, κινδυνεύεις να σημαδευτείς για μια ζωή. Το μήνυμα είναι ηχηρό και σαφές: η ζωή μιας γυναίκας έχει αξία μόνο αν είναι αόρατη, υπάκουη και σιωπηλή.

Για πολλές από εμάς, στη Λαχόρη, στο Λονδίνο ή στη Νέα Υόρκη, αυτές οι δολοφονίες δεν είναι πλέον σοκαριστικές. Είναι καταστροφικές. Αλλά δεν είναι κάτι νέο. Αυτή είναι η φρίκη.

Δεν μπορούμε να το ομαλοποιήσουμε αυτό. Δεν μπορούμε να ανάψουμε κεριά και να προχωρήσουμε παρακάτω.

Ο θάνατος της Sana πυροδότησε διαμαρτυρίες και ετικέτες (#JusticeForSanaYousaf και #StopHonourKillings), αλλά η δικαιοσύνη πρέπει να πάει βαθύτερα από αυτό. Το αίτημα του πατέρα της για δικαιοσύνη από τις Αρχές δεν θα έπρεπε ποτέ να ήταν απαραίτητο. Η ωμότητα του θανάτου της, η σιωπή από αυτούς που βρίσκονται στην εξουσία και το γεγονός ότι τόσοι πολλοί τον περίμεναν και δεν έκαναν τίποτα καθιστούν αδύνατο να προχωρήσουν παρακάτω.

Δεν γράφω αυτό απλώς ως υπέρμαχος της ελευθερίας του Τύπου ή δημοσιογράφος. Το γράφω αυτό ως Πακιστανή. Ως κάποια, που ακόμα ξυπνάει μερικές νύχτες ιδρωμένη, θυμούμενη πώς ένιωθε να περπατάει σπίτι φοβισμένη. Το γράφω αυτό ως κάποια, που πιστεύει ότι κορίτσια σαν τη Sana αξίζουν τον κόσμο, όχι έναν τάφο.

Ας μείνει στη μνήμη η Sana Youssaf όχι μόνο για τον τρόπο που πέθανε, αλλά και για τον τρόπο που έζησε. Για αυτό που τόλμησε να κάνει: να καταλάβει χώρο. Να πει την αλήθεια της. Να χορέψει. Να υπάρξει.

Ας είναι αυτή η επανάστασή μας.