Οι νικητές και οι ηττημένοι του κινέζικου εργοστασίου επεξεργασίας αποβλήτων στο Κιργιστάν
Το υπό κατασκευή κινέζικο εργοστάσιο επεξεργασίας αποβλήτων στην πρωτεύουσα του Κιργιστάν, Μπισκέκ. Φωτογραφία από το γραφείο Τύπου του δημαρχείου του Μπισκέκ. Ελεύθερο πνευματικών δικαιωμάτων.
Το παρόν άρθρο υποβλήθηκε στο πλαίσιο της υποτροφίας για την κλιματική δικαιοσύνη του Global Voices, η οποία ενώνει δημοσιογράφους από σινόφωνες χώρες και χώρες της Παγκόσμιας Πλειοψηφίας για τη διερεύνηση των επιπτώσεων των κινεζικών αναπτυξιακών έργων στο εξωτερικό.
Η κυβέρνηση του Κιργιστάν και η ιδιωτική κινεζική εταιρεία Hunan Junxin Environment Protection Limited (湖南军信环保股份有限公司) έθεσαν τα θεμέλια για την κατασκευή ενός εργοστασίου επεξεργασίας αποβλήτων στην πρωτεύουσα του Κιργιστάν, Μπισκέκ, στις 29 Μαρτίου 2024. Η κατασκευή αναμένεται να ολοκληρωθεί στα τέλη του 2025. Θα είναι η πρώτη μονάδα επεξεργασίας αποβλήτων στην Κεντρική Ασία, που θα παράγει ηλεκτρισμό με την καύση 1.000 τόνων αποβλήτων την ημέρα καλύπτοντας αποτελεσματικά τις ανάγκες διάθεσης αποβλήτων του 1,3 εκατομμυρίου πληθυσμού της Μπισκέκ.
Το Κιργιστάν επιθυμεί εδώ και καιρό να κατασκευάσει ένα εργοστάσιο, που να λύνει το πρόβλημα που έχει με την ατμοσφαιρική μόλυνση. Έτσι, η κυβέρνηση παρουσιάζει το έργο αυτό ως μια σημαντική νίκη για τη χώρα, ιδίως επειδή η κινεζική πλευρά θα αναλάβει όλο το κόστος (95 εκατ. δολάρια ΗΠΑ). Ωστόσο, μια πιο προσεκτική ματιά στη συμφωνία αποκαλύπτει μια πιο σύνθετη εικόνα, με το Κιργιστάν να κάνει επίσης σημαντικές παραχωρήσεις για την επίλυση ενός από τα πιο πιεστικά περιβαλλοντικά του προβλήματα.
Ο πρώην πρόεδρος του Υπουργικού Συμβουλίου του Κιργιστάν, Ακιλμπέκ Τζαπάροβ, θέτει τα θεμέλια για το εργοστάσιο αποβλήτων. Φωτογραφία από το γραφείο Τύπου του δημαρχείου της Μπισκέκ. Ελεύθερο πνευματικών δικαιωμάτων.
Μια τέταρτη και τελευταία προσπάθεια
Το γραφείο του δημάρχου της Μπισκέκ προσπάθησε και απέτυχε να κατασκευάσει εργοστάσιο επεξεργασίας απορριμμάτων σε τρεις διαφορετικές περιπτώσεις.
Η πρώτη προσπάθεια έγινε το 2013, όταν το Κιργιστάν έλαβε 24 εκατομμύρια δολάρια από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης. Τα περισσότερα από τα κεφάλαια υπεξαιρέθηκαν και ασκήθηκαν τέσσερις ποινικές διώξεις, οι οποίες εκκρεμούν ακόμη.
Η δεύτερη προσπάθεια έγινε το 2021, όταν το γραφείο του δημάρχου υπέγραψε μνημόνιο συμφωνίας με μια τουρκική εταιρεία ονόματι Biotrend Energy. Δεν υπήρξαν περαιτέρω νέα.
Η τρίτη προσπάθεια έγινε το 2023, όταν υπέγραψε συμφωνία με μια τσέχικη εταιρεία ονόματι ReGreen s.r.o. Η εταιρεία ήταν νεοσύστατη και δεν κατάφερε να εκπληρώσει εγκαίρως τις υποχρεώσεις της αναγκάζοντας το γραφείο του δημάρχου να ακυρώσει τη συμφωνία.
Ενώ εξελίσσονταν τα γεγονότα αυτά, το μέγεθος της χωματερής της Μπισκέκ συνέχιζε να αυξάνεται και να συμβάλλει στην υποβάθμιση του περιβάλλοντος. Από την έναρξη λειτουργίας της το 1974, η χωματερή έχει αυξηθεί από 12 εκτάρια σε 74 εκτάρια. Υποτίθεται ότι θα έκλεινε το 1994, σύμφωνα με την Αιμερίν Τουρσαλίεβα, συνιδρύτρια της οργάνωσης διαχείρισης αποβλήτων ονόματι Tazar, η οποία μίλησε στο Global Voices.
Ακολουθεί ένα βίντεο στο YouTube σχετικά με τη χωματερή στην Μπισκέκ.
Το πρόβλημα της ατμοσφαιρικής ρύπανσης έφτασε σε τέτοιο σημείο, ώστε η Μπισκέκ να διατηρεί μια από τις κύριες θέσεις στον κατάλογο των πόλεων με τα υψηλότερα επίπεδα ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Μεταξύ των πολλών παραγόντων που συνέβαλαν σε αυτό ήταν το νέφος από τις πυρκαγιές στη χωματερή απορριμμάτων και το θερμοηλεκτρικό εργοστάσιο, που καίει άνθρακα. Ενώ οι πυρκαγιές μπορεί να είναι συνηθισμένες στους χώρους εναπόθεσης απορριμμάτων, η πυρκαγιά στη χωματερή έκαιγε για 10 χρόνια και έσβησε μόλις το 2023.
Έτσι, κατά την προώθηση του εργοστασίου, το γραφείο του δημάρχου τόνισε πώς θα μειώσει την ατμοσφαιρική ρύπανση. Σε συνέντευξή του σε τοπικό ραδιοφωνικό σταθμό, ο αντιδήμαρχος, Ζιργκάλμπεκ Σαμιραλίεβ τόνισε ότι το εργοστάσιο θα μειώσει τη ρυπογόνο επίδραση της χωματερής απολυμαίνοντας τα σκουπίδια και σταματώντας την επέκτασή της. Πρόσθεσε ότι η μονάδα θα παράγει 20 MWh ηλεκτρικής ενέργειας, κάτι που θα «ανακουφίσει» εν μέρει το θερμοηλεκτρικό εργοστάσιο.
Εξαγωγή τεχνολογίας μετατροπής αποβλήτων σε ενέργεια
Η Κίνα και το Κιργιστάν έχουν κοινά γεωγραφικά σύνορα και διατηρούν στενούς οικονομικούς και πολιτικούς δεσμούς, οι οποίοι έφτασαν στο καθεστώς της συνολικής στρατηγικής εταιρικής σχέσης το 2023. Η θέση του Κιργιστάν στα δυτικά της Κίνας το καθιστά σημαντικό παράγοντα της πρωτοβουλίας Μία Ζώνη Ένας Δρόμος (BRI) της χώρας, η οποία είναι η μεγάλη αναπτυξιακή πρωτοβουλία της Κίνας, που επικεντρώνεται σε έργα υποδομής στις χώρες της Παγκόσμιας Πλειοψηφίας. Είναι δύσκολο να εκτιμηθεί η εξάρτηση της οικονομίας του Κιργιστάν από την Κίνα, η οποία είναι ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος, επενδυτής και δανειστής χρέους.
Ο κύριος εταίρος του Κιργιστάν σε αυτό το εγχείρημα διάθεσης αποβλήτων, η Junxin, συχνά επαινείται μεταξύ των εταιρειών από τη νότια επαρχία Χουνάν της Κίνας, που έχουν συμμετάσχει στην Πρωτοβουλία Μία Ζώνη Ένας Δρόμος. Οι επίσημες ανακοινώσεις των κρατικών κινέζικων ΜΜΕ παρουσιάζουν την εταιρεία πάντοτε ως υψηλής τεχνολογίας και περιβαλλοντικά ασφαλή. Ένα κρατικά χρηματοδοτούμενο άρθρο του CCTV νωρίτερα αυτό το έτος διαφημίζει το έργο στην Μπισκέκ ως «ένεση “κινέζικης δύναμης” στην προστασία του περιβάλλοντος του Κιργιστάν» και χαρακτηρίζει την Junxin «εθνική επιχείρηση υψηλής τεχνολογίας».
Η εταιρεία ξεκίνησε το 2011 και επεκτάθηκε σε κυρίαρχη θέση στην επεξεργασία αστικής λυματολάσπης στην περιφερειακή πρωτεύουσα Τσανγκσά. Ειδικεύεται στη διάθεση στερεών αποβλήτων, καθώς και σε έργα μετατροπής αποβλήτων σε ενέργεια, προωθώντας την παραγωγή ενέργειας μέσω καθαρής αποτέφρωσης. Ολοκλήρωσε τη μονάδα διάθεσης απορριμμάτων της στην Τσανγκσά το 2022. Κατά την επίσκεψή του σε αυτό το εργοστάσιο τον Ιανουάριο του 2024, ο Σαμιραλίεβ το περιέγραψε με τα ακόλουθα λόγια:
Junxin превратила территорию мусорного полигона в парк высоких технологий, где плодотворно развивается научная исследовательская работа, направленная на охрану окружающей среды.
Η Junxin έχει μετατρέψει τον χώρο υγειονομικής ταφής σε ένα πάρκο υψηλής τεχνολογίας, όπου η επιστημονική έρευνα με στόχο την προστασία του περιβάλλοντος αποφέρει καρπούς.
Ακολουθεί μια ανάρτηση στο Instagram με τις φωτογραφίες από την επίσκεψη του Σαμιραλίεβ στις εγκαταστάσεις επεξεργασίας αποβλήτων της Junxin στην Τσανγκσά.
Η Junxin είναι μία από τις 300 κινέζικες μονάδες οριστικής διάθεσης αποβλήτων, η οποία έχει βοηθήσει τη χώρα να συσσωρεύσει τη μεγαλύτερη παγκοσμίως ικανότητα παραγωγής ενέργειας από απορρίμματα. Η Κίνα διαφημίζει ότι έχει κατασκευάσει εγκαταστάσεις παραγωγής ενέργειας από απόβλητα σε πολλές χώρες του εξωτερικού.
Η Junxin έχει συναντηθεί με κυβερνητικές αντιπροσωπείες από πολλές χώρες, αλλά το Κιργιστάν φαίνεται να είναι η πρώτη της μεγάλη υπερπόντια εγκατάσταση διάθεσης αποβλήτων.
Ποιος είναι ο μεγαλύτερος νικητής;
Παρόλο που το γραφείο του δημάρχου έχει παρουσιαστεί ως ο τελικός νικητής, το νέο εργοστάσιο θα έχει ένα βαρύ κόστος. Έτσι, απέκρυψε βολικά τους όρους της συμφωνίας με την Junxin από το κοινό. Το ανεξάρτητο μέσο ενημέρωσης Mediazona βρήκε και μελέτησε τις συμφωνίες-πλαίσιο, που υπεγράφησαν μεταξύ της Junxin, του γραφείου του δημάρχου της Μπισκέκ και του υπουργικού συμβουλίου του Κιργιστάν.
Η εγκατάσταση επεξεργασίας αποβλήτων στην Μπισκέκ υπό κατασκευή τον Δεκέμβριο του 2024. Φωτογραφία από την υπηρεσία Τύπου του δημαρχείου της Μπισκέκ. Ελεύθερο πνευματικών δικαιωμάτων.
Πρώτον, το Κιργιστάν υποχρεούται να παράσχει στην Junxin δωρεάν χώρο υγειονομικής ταφής για την απόρριψη των επικίνδυνων ουσιών από το εργοστάσιο. Δεν είναι σαφές τι ζημιά θα προκαλέσουν αυτές οι ουσίες στο περιβάλλον. Αν και η Junxin έχει πολλά εγχώρια περιβαλλοντικά βραβεία, μια μελέτη από το Εθνικό Ίδρυμα Επιστημών της Κίνας διαπίστωσε ότι η απόρριψη των αποβλήτων της στην Τσανγκσά εξακολουθούσε να περιέχει μικροπλαστικά και βαρέα μέταλλα ακόμη και μετά την αποτέφρωση.
Επιπλέον, οι άνθρωποι στην Κίνα έχουν διαμαρτυρηθεί για τις ρυπογόνες επιπτώσεις των έργων, που μετατρέπουν τα απόβλητα σε ενέργεια απελευθερώνοντας αιωρούμενα σωματίδια, που κατά καιρούς επηρεάζουν τα τοπικά αποθέματα νερού.
Αυτό έχει σημασία για την Μπισκέκ, δεδομένου ότι η χωματερή απορριμμάτων, όπου θα χωροθετηθεί και o χώρος υγειονομικής ταφής της Junxin, περιβάλλεται από οικισμούς και τον ταμιευτήρα Ala-Archa.
Δεύτερον, το γραφείο του δημάρχου πρέπει να καταβάλλει στην Junxin 17 δολάρια ΗΠΑ για κάθε τόνο επεξεργασμένων αποβλήτων, συνολικά 17.000 δολάρια ΗΠΑ καθημερινά. Ετησίως, το ποσό ανέρχεται σε 6,2 εκατομμύρια δολάρια. Επιπλέον, η Junxin θα είναι η ιδιοκτήτρια όλης της παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας, την οποία θα μπορεί να πουλήσει σε οποιαδήποτε εταιρεία.
Τρίτον, η Junxin θα διατηρήσει την κυριότητα του εργοστασίου στο τέλος της 35ετούς συμφωνίας. Σε περίπτωση που οι πλευρές δεν καταλήξουν σε παράταση, όλη η ιδιοκτησία θα διατεθεί μετά από διαβουλεύσεις. Έτσι, το Κιργιστάν δεν θα έχει καμία ιδιοκτησία επ’αυτού. Αντίθετα, το εργοστάσιο διαλογής απορριμμάτων στη δεύτερη μεγαλύτερη πόλη του Κιργιστάν, το Ος, που κατασκευάστηκε και λειτουργεί υπό ιδιωτική ρωσική εταιρεία, θα παραδοθεί στην κυβέρνηση μετά από 10 χρόνια.
Ακολουθεί ένα βίντεο στο YouTube σχετικά με την εγκατάσταση διαλογής απορριμμάτων στο Ος.
Στις αμφιβολίες σχετικά με τη λογική του εργοστασίου αυτού έρχεται να προστεθεί η επικέντρωσή του στην καύση αποβλήτων. H συνιδρυτής της εταιρείας διαχείρισης αποβλήτων στο Κιργιστάν με την ονομασία Tazar, Αϊμερίν Τουρσαλίεβα, πιστεύει ότι πρέπει να δοθεί προτεραιότητα σε ένα εργοστάσιο διαλογής και ανακύκλωσης αποβλήτων, επειδή το 70% των αποβλήτων της Μπισκέκ είναι ανακυκλώσιμα. Η ίδια δήλωσε:
Сжигание мусора неплохо когда у города уже есть продвинутая система сортировка мусора, а Бишкек пошел не достиг этого уровня.
Η καύση απορριμμάτων έχει νόημα σε μέρη με προηγμένα συστήματα διαχείρισης και διαλογής απορριμμάτων και η Μπισκέκ δεν έχει φτάσει ακόμη σε αυτό το στάδιο.
Για να είμαστε δίκαιοι, η Junxin δεν θα καίει μόνο τα απόβλητα, αλλά θα τα ανακυκλώνει επίσης και θα κατασκευάζει οικοδομικά υλικά από αυτά. Ωστόσο, δεν είναι σαφές πόσα απόβλητα θα ανακυκλώνει η Junxin και, δεδομένων των όρων της συμφωνίας, μπορεί κανείς να υποθέσει ότι είναι περισσότερο προς το συμφέρον της η καύση των αποβλήτων λόγω των οικονομικών κινήτρων.
Ούτε το Κιργιστάν μένει άπραγο. Στις 25 Μαρτίου 2025, ο πρόεδρος Σαντίρ Τζαπάροφ διέθεσε 100 εκατομμύρια σομ (1,15 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ) για την ανάπτυξη ενός συστήματος διαλογής απορριμμάτων στην πρωτεύουσα, δείχνοντας ότι οι Αρχές αναγνωρίζουν την ανάγκη διαλογής και ανακύκλωσης των απορριμμάτων.
Σε αντάλλαγμα για τις παραχωρήσεις στην Junxin, η Μπισκέκ θα αποκτήσει μια εξαιρετικά σημαντική εγκατάσταση για την επίλυση του μακροχρόνιου προβλήματος της ρύπανσης, που προκαλείται από τα απόβλητα. Ο σημερινός σκουπιδότοπος έχει προ πολλού φτάσει τη μέγιστη χωρητικότητά του. Μια εναλλακτική λύση για την εγκατάσταση είναι να παραχωρηθεί γη για μια νέα χωματερή απορριμμάτων, η οποία θα ήταν χειρότερη από άποψη δημιουργίας μιας πρόσθετης πηγής ρύπανσης ή απώλειας χρόνου για την αναζήτηση άλλου επενδυτή.
Υπό αυτές τις συνθήκες, η κινεζική μονάδα επεξεργασίας αποβλήτων είναι παρόμοια με ένα σωσίβιο, που ρίχνεται σε κάποιον, που βρίσκεται σε κρίσιμη κατάσταση. Η επί δεκαετίες αδιαφορία για το ζήτημα των αποβλήτων και η αποτυχία να έρθει σε συμφωνία με άλλους επενδυτές έχουν οδηγήσει την Μπισκέκ στην απελπιστική κατάσταση να μην μπορεί να συνεχίσει αποτελεσματικές διαπραγματεύσεις και να προωθήσει τα συμφέροντά της.
