Φωτογραφία: Sanja Bistričić, χρησιμοποιείται με άδεια μέσω Balkan Diskurs.

Αυτό το άρθρο της Anja Zulić δημοσιεύτηκε αρχικά στο  Balkan Diskurs, ένα εγχείρημα του Κέντρου Μετασυγκρουσιακής Έρευνας (PCRC). Μια επεξεργασμένη έκδοση έχει αναδημοσιευτεί από το Global Voices βάσει συμφωνίας κοινής χρήσης περιεχομένου.

Η Branka Vierda από την Κροατική Πρωτοβουλία Νέων για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα λέει ότι όσοι βρίσκονται στην εξουσία δεν εφαρμόζουν πολιτικές, που θα απάλλασσαν τις «μεταπολεμικές» γενιές από το βάρος της αντιμετώπισης του παρελθόντος.

Branka Vierda, Διευθύντρια Προγράμματος της Κροατικής Πρωτοβουλίας Νέων για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα. Φωτογραφία από την Περιφερειακή Ακαδημία Δημοκρατικής Ανάπτυξης, χρησιμοποιείται με άδεια μέσω του Balkan Diskurs.

«Αυτοί οι νέοι κληρονόμησαν την απουσία μιας σταθερής, ουσιαστικής και υπεύθυνης ατζέντας, που κατανοεί και καλλιεργεί τη διεθνική και ανθρώπινη συνεργασία και αλληλεγγύη. Οι εθνοτικές και εθνικές μας ταυτότητες είναι χαραγμένες με νοήματα, που βασίζονται στις αναθεωρητικές πολιτικές, που κυριαρχούν στην ιστορία της δεκαετίας του '90», εξήγησε η Vierda, σημειώνοντας ότι ο τρόπος που αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας και τα άλλα μέλη της κοινότητάς μας έχει μεγάλο αντίκτυπο στον τρόπο που αντιμετωπίζουμε τους άλλους. 

Από την ίδρυσή της το 2008, η Πρωτοβουλία Νέων για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα αντιστέκεται στις εθνικιστικές-αναθεωρητικές πολιτικές όσων βρίσκονται στην εξουσία προωθώντας δικαστικά τεκμηριωμένα γεγονότα και εργαζόμενη για τη διατήρηση της μνήμης των ξεχασμένων — ή απορριφθέντων — αμάχων θυμάτων πολέμου. Προκειμένου να δοθεί στις μεταπολεμικές γενιές ένας ασφαλής χώρος για να ακουστούν οι φωνές τους και οι διαφορετικές τους απόψεις, δημιουργήθηκε ένα έργο που τελικά οδήγησε στο βιβλίο Κοινές Αφηγήσεις, που εκδόθηκε από την Κροατική Πρωτοβουλία Νέων για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (διατίθεται επίσης στα αγγλικά και τα αλβανικά).

Το βιβλίο «Κοινές Αφηγήσεις» βασίζεται στη σκέψη και την προσωπική εμπειρία του Mario Mažić, ιδρυτή της Πρωτοβουλίας Νέων για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα. Έδωσε στους νέους την ευκαιρία να γράψουν για τις απόψεις τους για τον πόλεμο σε μια μοναδική συλλογή κοινών αφηγήσεων σχετικά με τα πιο αμφιλεγόμενα περιφερειακά γεγονότα της δεκαετίας του '90. Το βιβλίο συνδυάζει το έργο πάνω από 100 νέων ακτιβιστ(ρι)ών από τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, τη Σερβία, την Κροατία και το Μαυροβούνιο.

Οι νέοι είναι ενεργοί και έτοιμοι για διάλογο

Η Vierda είπε ότι το πιο δύσκολο κομμάτι ήταν να διαλύσουν την ενοχή που ένιωθαν οι νέοι μετά την επίσκεψη σε μέρη, όπου έγιναν εγκλήματα «στο όνομά τους». Η Πρωτοβουλία Νέων για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα υποστήριξε η ίδια τα συμμετέχοντα άτομα, χωρίς ψυχολόγους με εμπειρία σε επαγγελματικές προσεγγίσεις σε αυτές τις καταστάσεις. «Αυτό ήταν το κύριο κίνητρο για να συνεχίσουμε: η προσπάθεια να ενδυναμώσουμε τους νέους, ώστε να συνεχίσουν τη ζωή τους χωρίς ενοχές, αλλά να έχουν επίγνωση της ευθύνης που έχουν να διασφαλίσουν ότι τέτοια γεγονότα δεν θα επαναληφθούν στο μέλλον. Νομίζω ότι το καταφέραμε», δήλωσε η Vierda.

Το εγχείρημα Κοινές Αφηγήσεις περιελάμβανε επισκέψεις σε τόπους, όπου διαπράχθηκαν εγκλήματα, συνεντεύξεις με θύματα και μάρτυρες, καθώς και έρευνα. Φωτογραφία από την εκδήλωση προώθησης του βιβλίου της Sanja Bistričić, χρησιμοποιήθηκε με άδεια μέσω του Balkan Diskurs.

Όσοι εργάστηκαν στο βιβλίο έγραψαν για τις αντιπολεμικές διαμαρτυρίες και την πολιτιστική σκηνή κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του '90 επισημαίνοντας θετικά παραδείγματα ατόμων και οργανισμών, που εργάστηκαν για τη διατήρηση της ειρήνης και αντιστάθηκαν στον πόλεμο. 

Η Vierda τόνισε ότι όλες οι γενιές πρέπει να αντιμετωπίσουν την κουλτούρα του εθνικισμού και του ιστορικού αναθεωρητισμού όσο καλύτερα μπορούν και ότι οι νέοι πρέπει να γνωρίζουν την κοινωνική τους ευθύνη για την οικοδόμηση μιας καλύτερης και πιο ενωμένης κοινωνίας.  

Η Dora Pavković, μια άλλη συνεισφέρουσα στο βιβλίο, πιστεύει ότι μαζί κατάφεραν να ανοίξουν έναν διάλογο, να αφήσουν στην άκρη τις προκαταλήψεις και να προσπαθήσουν να δουν και να κατανοήσουν «την άλλη πλευρά».  Εξήγησε:

Καταφέραμε να μεταφέρουμε ό,τι είχαμε πετύχει μεταξύ μας σε μακροοικονομικό επίπεδο — δηλαδή στο τελικό αποτέλεσμα, το βιβλίο Κοινές Αφηγήσεις. Δείχνει ξεκάθαρα ότι υπάρχουν διαφορετικές αντιλήψεις, πολλές ιστορίες ή περισσότερες αφηγήσεις για το ίδιο γεγονός. Κατά τη γνώμη μου, αυτός ακριβώς είναι ο στόχος: να καταλάβουμε ότι έχουμε διαφορετικές απόψεις για τα ίδια γεγονότα και να προσπαθήσουμε να κατανοήσουμε ο ένας τον άλλον και να συμφωνήσουμε σε κάποιο κοινό ελάχιστο επίπεδο προκειμένου να στραφούμε προς το μέλλον.

Η Jasmina Đapo, με καταγωγή από την περιοχή Μπρτσκο της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης , πιστεύει ότι η πολιτική εξακολουθεί να επιβάλλει αφηγήσεις και να χειραγωγεί τους νέους αναμασώντας επιδέξια τα θέματα του πολέμου της δεκαετίας του '90. «Οι νέοι είναι το μέλλον μας, επομένως είναι πολύ επικίνδυνο να διαδίδουμε τη μισαλλοδοξία».

Jasmina Đapo, δικηγόρος από την περιοχή Μπρτσκο της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης. Φωτογραφία: ιδιωτικό αρχείο, χρησιμοποιείται με άδεια μέσω του Balkan Diskurs.

Η Jasmina εξήγησε ότι, κατόπιν πρόσκλησης του Σερ Τζέφρι Νάις, επικεφαλής εισαγγελέα στην υπόθεση εναντίον του Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς, νέοι δικηγόροι από όλο τον κόσμο ήρθαν στη Χάγη για να μάθουν για το έργο του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου για την πρώην Γιουγκοσλαβία και τις δικαστικές διαδικασίες, αλλά και για να ενθαρρύνουν τον διάλογο μεταξύ των νέων της περιοχής σχετικά με τα γεγονότα του πολέμου.

Τέτοια εγχειρήματα θα είχαν πραγματικά θετικό αποτέλεσμα, καθώς τα συμμετέχοντα άτομα θα αποκτούσαν μια νέα προοπτική και θα ανέπτυσσαν νέες φιλίες με συνομηλίκους τους άλλων εθνικοτήτων. Το πρόβλημα είναι ότι τα αιτώμενα άτομα για αυτά τα εγχειρήματα είναι πάντα οι ίδιοι νέοι ή όσα άτομα ήταν ήδη ανοιχτά στον διάλογο, ενώ είναι δύσκολο να εμπλέξουμε νέους, που πραγματικά χρειάζονται να κατανοήσουν αυτά τα θέματα και που δεν έχουν αποδεχτεί ακόμη την ιδέα της ενότητας και της ανοχής στην περιοχή μας.  

Ήμουν μέρος της γενιάς, που επέστρεψε στο Μπρτσκο από διάφορες πλευρές μετά τον πόλεμο, και της έναρξης της συμφιλίωσης και της επιστροφής στη συνύπαρξη, καθώς και της αναβίωσης της ιδέας της εθνοτικής ποικιλομορφίας. Θυμάμαι πόσο γρήγορα πέρασε αυτό με εμάς τους νέους. Σύντομα συνειδητοποιήσαμε πόσο παρόμοιοι είμαστε στην πραγματικότητα, δημιουργήθηκαν φιλίες και όλες οι προσπάθειες να μας χωρίσουν προέρχονταν συνήθως από πολιτικούς και παλαιότερες γενιές, που συμμετείχαν άμεσα και έζησαν τις δυσκολίες του πολέμου. 

Πιστεύει ότι είναι σημαντικό για τους νέους να μπορούν να διαμορφώνουν τις δικές τους απόψεις ανεξάρτητα, να τους δίνεται μια νέα και αντικειμενική προοπτική σε αυτά τα θέματα, αλλά και να ακούνε τις φωνές των άλλων για να ενθαρρύνουν τον διάλογο μεταξύ τους. 

Η Vierda συμφωνεί σημειώνοντας ότι, αν τα θεσμικά όργανα σταματούσαν να προσκολλώνται σε εθνικιστικές αφηγήσεις, θα μπορούσαν να μάθουν πολλά από τη σημερινή μεταπολεμική γενιά σχετικά με τον συμπεριληπτικό διάλογο, την κριτική σκέψη και την υπεύθυνη ερμηνεία του παρελθόντος.