Αφγανές γυναίκες και ένα κορίτσι περπατούν έξω. Στιγμιότυπο οθόνης από το βίντεο « Οι κανόνες των Ταλιμπάν για τις γυναίκες στο Αφγανιστάν | Ξεκινήστε εδώ» από το κανάλι YouTube του Al Jazeera στα αγγλικά. Δίκαιη χρήση.

Στο Αφγανιστάν, οι γυναίκες έχουν υποστεί θεσμοθετημένο απαρτχάιντ λόγω φύλου. Από την επιστροφή των Ταλιμπάν στην εξουσία τον Αύγουστο του 2021, οι Αφγανές έχουν περιοριστεί στα σπίτια τους και έχουν διαγραφεί από τη δημόσια σφαίρα, την απασχόληση και την εκπαίδευση.

Αυτό είναι το αποτέλεσμα των σκόπιμων πολιτικών των Ταλιμπάν και της συνολικής αυταρχικής δομής τους, η οποία έχει επιδεινωθεί από περιφερειακούς και διεθνείς θεσμούς. Η έλλειψη ανδρικής αλληλεγγύης και τα λάθη των διεθνών οργανισμών, οι οποίοι ήταν σε μεγάλο βαθμό αναποτελεσματικοί, απλά επιδεινώνουν την κρίση.

Η φίμωση των γυναικών είναι ένα από τα κύρια εργαλεία ελέγχου. Εάν το τρέχον απαρτχάιντ λόγω φύλου συνεχίσει να επικρατεί, θα μεταμορφώσει την αφγανική κοινωνία μέσω μακροπρόθεσμων και συστημικών κοινωνικών, πολιτικών και οικονομικών επιπτώσεων.

Κοινωνικοπολιτισμικές και ψυχολογικές συνέπειες

Η κοινωνική ζωή θα διασπαστεί, εάν οι γυναίκες αναγκαστούν να ζουν ακόμα περισσότερο στη σιωπή. Τελικά, τα κορίτσια θα στερηθούν προτύπων, οι οικογένειες, που βασίζονταν στην ηγεσία ή τα κέρδη των γυναικών, θα χάσουν και τα δύο, και η σκληρή πατριαρχία θα διαιωνιστεί. Οι κοινότητες χάνουν την ανθεκτικότητα, την ποικιλομορφία και την εφευρετικότητα, όταν οι μισές από αυτές εξοστρακίζονται. Η ηθική και η πολιτιστική ανάπτυξη καταρρέουν μαζί με την απώλεια πληθυσμού.

Δεδομένου ότι τα κορίτσια υπό την κυριαρχία των Ταλιμπάν διδάσκονται να είναι υποταγμένα στους άνδρες, είναι πιο πιθανό να παντρευτούν πρόωρα ή να αναγκαστούν να παντρευτούν, στις περισσότερες περιπτώσεις, μέλη των Ταλιμπάν. Οι ηγέτες των Ταλιμπάν έχουν επιδείξει κτητική συμπεριφορά απέναντι στις γυναίκες επιδιώκοντας προληπτικά να παντρευτούν δεύτερες ή τρίτες συζύγους.

Ένας σημαντικός αριθμός Αφγανών γυναικών έχει περιορισμένες επιλογές, όσον αφορά την επιλογή του συντρόφου του γάμου τους, ενώ το ένα τρίτο από αυτές πέφτει θύματα αναγκαστικών γάμων. Έκτοτε, οι Αφγανές βιώνουν σε μεγάλο βαθμό κατάθλιψη, ενδοοικογενειακή βία, ακόμη και αυτοκτονία, επειδή πολλές δεν μπορούν να πουν «όχι» ή γίνονται δυσδιάκριτες και εξαφανίζονται. Επιπλέον, οι άνδρες ενθαρρύνονται πλέον να παντρεύονται πολλές συζύγους, κάτι που διαταράσσει την κοινωνική δομή και ομαλοποιεί την αποδοχή της πολυγαμίας. Υπό αυτές τις συνθήκες, πολλά αγόρια θα αναπτύξουν ένα αίσθημα δικαιώματος να κυριαρχούν στις γυναίκες και ότι η ανδρική κυριαρχία πιθανότατα θα συνεχιστεί, ακόμη και αν οι Ταλιμπάν εκδιωχθούν από την εξουσία.

Οικονομικές και πολιτικές συνέπειες

Το οικονομικό κόστος αυτής της ανισορροπίας των φύλων είναι ήδη καταστροφικό. Το 2022, το UNDP εκτίμησε ότι η άρνηση πρόσβασης των γυναικών στο εργατικό δυναμικό θα μπορούσε να κοστίσει στο Αφγανιστάν έως και 1 δισεκατομμύριο δολάρια ΗΠΑ ετησίως, ή περίπου το 5% του ΑΕΠ του. Σχεδόν 8 στις 10 Αφγανές βιώνουν πλέον απαγόρευση εκπαίδευσης, κατάρτισης και απασχόλησης.

Η απώλεια οικονομικής παραγωγικότητας έχει βραχυπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες επιπτώσεις για ένα έθνος, που ήδη παλεύει με σοβαρά ανθρωπιστικά ζητήματα. Οι μορφωμένες εργαζόμενες γυναίκες όχι μόνο βγάζουν τα προς το ζην, αλλά συμβάλλουν και στην ανάπτυξη ολόκληρης της χώρας. Υποστηρίζουν τους τομείς των υπηρεσιών, της γεωργίας, της εκπαίδευσης και της δημόσιας υγείας. Το Αφγανιστάν δεν μπορεί να ανοικοδομήσει, να ανακάμψει και να ανταγωνιστεί στη διεθνή οικονομία, εάν συνεχίσει να εμποδίζει τις γυναίκες από την κοινωνικοοικονομική τους συνεισφορά.

Ανεξάρτητα από την εκτεταμένη καταδίκη, συμπεριλαμβανομένων των ψηφισμάτων της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ και των κυρώσεων της ΕΕ, η παγκόσμια αντίδραση στο απαρτχάιντ λόγω φύλου ήταν σε μεγάλο βαθμό συμβολική. Οι κυρώσεις έχουν στοχεύσει μεμονωμένους ηγέτες των Ταλιμπάν, αλλά δεν έχουν χρησιμοποιηθεί ουσιαστικοί νομικοί μηχανισμοί για να θεωρηθεί το καθεστώς υπεύθυνο. Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ παραμένει διχασμένο.

Επιπλέον, οι Αφγανές έχουν αποκλειστεί από διπλωματικές συζητήσεις και διεθνή φόρουμ, συμπεριλαμβανομένης της πιο πρόσφατης συνάντησης, που διοργανώθηκε από τον ΟΗΕ στη Ντόχα, όπου καμία Αφγανή δεν συμμετείχε με επίσημη ιδιότητα.

Ο πολιτικός αποκλεισμός των γυναικών από την κοινωνία των πολιτών και την κυβέρνηση οδηγεί σε μη ισορροπημένη και μη αντιπροσωπευτική εθνική διαδικασία λήψης αποφάσεων. Εκτός από τον αποκλεισμό τους από την πολιτική διαδικασία, οι γυναίκες στερούνται του δικαιώματός τους να αποφασίζουν για το πεπρωμένο της χώρας. Απομονώνει το Αφγανιστάν, οδηγώντας σε μεγαλύτερη εξάρτηση από την ξένη βοήθεια και «διαρροή εγκεφάλων» στην εγχώρια οικονομία.

Προκλήσεις και πορεία προς τα εμπρός

Η θεσμική καταστολή και περιθωριοποίηση των γυναικών καταστρέφουν τις υπάρχουσες ευκαιρίες, με αποτέλεσμα αυξανόμενη φτώχεια, ψυχικό τραύμα και αστάθεια. Ως εκ τούτου, η καταπολέμηση αυτού του χάους πρέπει να αντιμετωπιστεί εξίσου με διεθνή συμμετοχή και εγχώριες μεταρρυθμίσεις.

Στο εσωτερικό, το Αφγανιστάν χρειάζεται λειτουργικές εξειδικευμένες μονάδες και ανεξάρτητους οργανισμούς εντός της κυβερνητικής δομής, ώστε να μπορούν οι γυναίκες να αξιοποιήσουν το προσωπικό και επαγγελματικό τους δυναμικό. Οι δομές θα πρέπει να περιλαμβάνουν τμήματα υγειονομικής περίθαλψης, εκπαίδευσης, νομικής και πολιτικής ευαισθητοποίησης και οικονομικής ενδυνάμωσης.

Αξίζει να σημειωθεί ότι πρέπει να είναι σε θέση να αντισταθούν στους περιορισμούς, την αστάθεια και την πολιτισμική αντίσταση διασφαλίζοντας, υποστηρίζοντας και υπερασπίζοντας την ισότητα των φύλων στο Αφγανιστάν.

Εν τω μεταξύ, η διεθνής κοινότητα είναι υποχρεωμένη να προσφέρει ρεαλιστική βοήθεια, που θα επιτρέψει στις Αφγανές να συμμετέχουν ενεργά στην πολιτική και οικονομική ζωή της χώρας τους. Από αυτή την άποψη, το πρόγραμμα μικροπιστώσεων του Μπαγκλαντές για την ενδυνάμωση των γυναικών θα μπορούσε να χρησιμεύσει ως ένα εξαιρετικά κατάλληλο μοντέλο για εφαρμογή στο Αφγανιστάν.

Εν μέσω των περιορισμών για τις γυναίκες, εξακολουθούν να υπάρχουν μικρές και ποικίλες εστίες αντίστασης. Αυτές εμφανίζονται με τη μορφή δωρεάν διαδικτυακών μαθημάτων, προγραμμάτων καθοδήγησης, διανομής εκπαιδευτικού υλικού, μικροσκοπικών οικιακών βιομηχανιών, τοπικών γυναικείων οργανώσεων και μυστικών σχολείων. Παραδείγματα περιλαμβάνουν το Πανεπιστήμιο του Λαού, το FutureLearn και τις πρωτοβουλίες, όπου ηγούνται ο Σύνδεσμος Νομικής και Πολιτικής Επιστήμης του Αφγανιστάν και το Διαδικτυακό Σχολείο Χεράτ, το οποίο παρέχει εκπαίδευση πανεπιστημιακού επιπέδου.

Παρά το γεγονός ότι λειτουργούν μυστικά, εξακολουθούν να προσφέρουν ελπίδα και ανθεκτικότητα. Η απόκτηση εικονικών δεξιοτήτων, οι κινητές τραπεζικές συναλλαγές και η διαδικτυακή μάθηση θα μπορούσαν να προσφέρουν στις γυναίκες πρόσβαση στην εκπαίδευση και την οικονομική ενδυνάμωση. Ωστόσο, οι περιορισμένες ευκαιρίες παρεμποδίζονται σε μεγάλο βαθμό από την επιτήρηση, τον ψηφιακό αποκλεισμό και τον αναλφαβητισμό των Ταλιμπάν.

Σε διεθνές επίπεδο, παράλληλα με την αυξανόμενη διπλωματική πίεση και τις κυρώσεις κατά του καθεστώτος των Ταλιμπάν, το Αφγανιστάν απειλεί να απομονωθεί. Ωστόσο, ο στόχος είναι να λογοδοτήσουν οι ηγέτες και όχι να επιδεινωθεί η ανθρωπιστική κρίση με τη διακοπή της ξένης βοήθειας. Ορισμένοι διεθνείς δωρητές εξαρτούν τη βοήθειά τους από τα δικαιώματα των γυναικών. Λαμβάνοντας υπόψη το καταστροφικό ποσοστό φτώχειας στο Αφγανιστάν, δεν θα ήταν μια δίκαιη επιλογή, καθώς η συντριπτική πλειοψηφία των γυναικών εξαρτάται από την ξένη βοήθεια.

Για να αποφευχθεί το κλείσιμο σχολείων, μια πιθανή λύση θα μπορούσε να είναι τα υβριδικά προγράμματα μάθησης, τα οποία συνδυάζουν κοινοτικές ομάδες μελέτης με διαδικτυακή μάθηση. Τέτοια υβριδικά προγράμματα θα ήταν ιδιαίτερα χρήσιμα για κορίτσια σε απομακρυσμένες περιοχές και θα πρέπει να διασφαλίζουν εύκολη πρόσβαση στο διαδίκτυο και συσκευές βελτιστοποιημένες για εκπαίδευση και συνδεσιμότητα. Μια λύση για αυτό θα μπορούσε να είναι η πρωτοβουλία Starlink για δωρεάν διαδίκτυο.

Θα πρέπει να παρέχονται πλατφόρμες για καινοτόμες γυναίκες, ώστε να μπορούν να χρησιμοποιούν και να μεταφέρουν τις δεξιότητές τους, να πωλούν χειροτεχνίες και να πληρώνονται. Εάν είναι επιτυχημένα, αυτά τα προγράμματα μπορούν να δείξουν πώς η δημιουργικότητα και η τοπική αποφασιστικότητα μπορούν να φέρουν αλλαγή.

Οι γυναίκες στο αστικό και αγροτικό Αφγανιστάν είναι εξαιρετικά ποικιλόμορφες και οι λύσεις πρέπει να προσαρμόζονται λαμβάνοντας υπόψη αυτές τις διαφορές. Στο εξής, η εμπειρία και οι γνώσεις των Αφγανών γυναικών από διαφορετικά εθνοτικά, περιφερειακά και κοινωνικά υπόβαθρα θα πρέπει να αναγνωρίζονται και να μελετώνται, ώστε να αποτελούν το σημείο εκκίνησης για ένα πολλά υποσχόμενο μέλλον.

Οι αφγανικές γυναικείες οργανώσεις και οι τοπικές φωνές πρέπει να ακουστούν καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας για μια πραγματική και βιώσιμη πρόοδο. Η διαδικασία χρειάζεται σωστό συντονισμό, βήματα που να είναι πολιτισμικά ευαίσθητα και επίμονη προσπάθεια. Δεν θα συμβεί από τη μια μέρα στην άλλη, αλλά, αν εφαρμοστεί σωστά, θα οικοδομήσει σταδιακά σταθερή πρόοδο. Το Αφγανιστάν θα αρχίσει να τερματίζει το απαρτχάιντ λόγω φύλου και να χτίζει ένα μέλλον, όπου οι γυναίκες θα είναι πλήρως ενσωματωμένες στην κοινωνία.