Απεργούν προσωπικό του Πρωτοβάθμιου Νοσοκομείου Kelle, μιας πόλης στην Περιφέρεια Νότιων Εθνών. Φωτογραφία από EHPM, χρησιμοποιείται με άδεια.

Του Zecharias Zelalem

«Είναι κρίσιμο η συνεχιζόμενη αυθαίρετη κράτηση του Δρ. Daniel να γίνει κατανοητή στο πλαίσιο των ταχέως αυξανόμενων προτύπων αυταρχικών πρακτικών στην Αιθιοπία», εξήγησε στο Global Voices ο Haimanot Ashenafi, ερευνητής του Κέρατος της Αφρικής στη Διεθνή Αμνηστία. 

Επαναλαμβάνουμε την έκκλησή μας προς τις αρχές να απελευθερώσουν τον Δρ. Daniel και να τερματίσουν την αυξανόμενη χρήση του νόμου και των θεσμών της χώρας για την καταστολή της ειρηνικής διαφωνίας.

Αναφέρεται στη σύλληψη στις 25 Ιουνίου του Δρ. Daniel Fentaneh, ειδικευόμενου γυναικολόγου στο Πανεπιστήμιο Μπαχίρ Νταρ. Κατηγορείται ότι βοήθησε στην οργάνωση μιας απεργίας εργαζομένων, που παρέλυσε τον τομέα υγείας της Αιθιοπίας τον περασμένο μήνα και οδήγησε σε μια επακόλουθη πανεθνική καταστολή των γιατρών.

Κατά τη διάρκεια της απεργίας που διήρκεσε έναν μήνα, εκατοντάδες, αν όχι χιλιάδες, επαγγελματίες υγείας άφησαν την εργασία τους. Δεκάδες νοσοκομεία σε όλη τη χώρα έκλεισαν.

Μια παράνομη, διαδικτυακή συλλογικότητα γιατρών, γνωστή ως Κίνημα Επαγγελματιών Υγείας της Αιθιοπίας (EHPM), ξεκίνησε την απεργία μετά την άρνηση της αιθιοπικής κυβέρνησης να απαντήσει σε μια λίστα δώδεκα παραπόνων, που σχετίζονται με χαμηλές αμοιβές, εκμεταλλευτικές συνθήκες εργασίας και ανησυχίες για την ασφάλεια έως την προθεσμία της 19ης Μαΐου.

Οι γιατροί οδηγήθηκαν στο δικαστήριο με κατασκευασμένες κατηγορίες, που περιελάμβαναν συνεργασία με ξένες δυνάμεις για να «σπείρουν χάος» στην Αιθιοπία.

O Δρ. Daniel ήταν η 149η σύλληψη επαγγελματία υγείας στην Αιθιοπία από τον Μάιο, σύμφωνα με μια διαδικτυακή βάση δεδομένων που δημιούργησε η EHPM. Μεταξύ των κατηγορουμένων είναι η παθολόγος Δρ. Mahlet Guesh. Συνελήφθη στις 19 Μαΐου, λίγες ημέρες αφότου έδωσε συνέντευξη στο BBC, στην οποία εξήγησε ότι ο μηνιαίος μισθός των παθολόγων στην αποσχισθείσα περιοχή της Σομαλιλάνδης ισοδυναμούσε με τους συνδυασμένους μισθούς είκοσι Αιθιόπων γιατρών. Πέρασε λίγο περισσότερο από τρεις εβδομάδες πίσω από τα κάγκελα.

Το Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων καταδίκασε τις ενέργειες της αστυνομίας. Ωστόσο, η κυβέρνηση έχει διπλασιάσει τις ενέργειές της επιμένοντας ότι απλώς επιβάλλει τον νόμο. 

Ο Dereje Duguma, υπουργός Οικονομικών για την πτέρυγα προγραμμάτων στο Υπουργείο Υγείας, δήλωσε σε τηλεοπτική μετάδοση των κρατικών μέσων ενημέρωσης: 

Οι γιατροί δεν μπορούν να απεργήσουν, είναι ποινικό αδίκημα [στην Αιθιοπία]. [Οι γιατροί] λαμβάνουν οδηγίες από πολιτικούς ακτιβιστές να χρησιμοποιούν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για να απειλούν συναδέλφους που πηγαίνουν στη δουλειά. Η κυβέρνηση θα λάβει τιμωρητικά μέτρα εναντίον τους.

Δεν είναι έτσι, λέει ο Haimanot της Διεθνούς Αμνηστίας, ο οποίος ισχυρίζεται ότι οι διαμαρτυρόμενοι γιατροί είναι αυτοί που ευθυγραμμίζονται με τον νόμο.

Οι κατηγορίες εναντίον του Δρ. Daniel αποτελούν απόδειξη ότι κρατήθηκε επειδή άσκησε το ατομικό του δικαίωμα στην ελευθερία της έκφρασης. Αποκαλύπτουν επίσης ότι οι Αρχές χαρακτηρίζουν πλέον δημόσια το δικαίωμα του συνέρχεσθαι των ανθρώπων ως έγκλημα, μια αφήγηση που αντιβαίνει στο σύνταγμα της χώρας. 

Γιατί απεργούσαν οι γιατροί;

Η απεργία του περασμένου μήνα δεν ήταν η πρώτη φορά που οι Αιθίοπες γιατροί επιδόθηκαν σε πολιτική ανυπακοή. Το 2019, μποϊκοτάρουν την εργασία τους προτού καταλήξουν σε συμφωνία με τις Αρχές, οι οποίες υποσχέθηκαν να εφαρμόσουν λύσεις.

Αυτό συνέβη πριν η Αιθιοπία βυθιστεί στον βάναυσο πόλεμο των Τιγκράι, ο οποίος σκότωσε εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους από το 2020 έως το 2022, έφερε την οικονομία της χώρας  στο χείλος της καταστροφής και εκτόξευσε το κόστος διαβίωσης. Υπάρχουν συνεχιζόμενες συγκρούσεις στις δύο πιο πυκνοκατοικημένες περιοχές της χώρας, την Ορόμια και την Αμχάρα.

Μετά την κατάπαυση του πυρός, οι ευαίσθητες διαπραγματεύσεις με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο για την εξασφάλιση δισεκατομμυρίων σε δάνεια για την ανοικοδόμηση της χώρας οδήγησαν την κυβέρνηση να επιβλέψει την υποτίμηση του τοπικού νομίσματος μπιρ κατά περισσότερο από 100% πέρυσι. Ενώ η χώρα έχει εξασφαλίσει χρηματοδότηση, δεν έχει παράσχει ανακούφιση στους εργαζόμενους σε όλη τη χώρα, πολλοί από τους οποίους λαμβάνουν τους ίδιους μισθούς που είχαν πριν από την υποτίμηση του νομίσματος.  

Στο Τιγκράι, ο Δρ. Girmay (ψευδώνυμο για λόγους ασφαλείας), ο οποίος ήταν μεταξύ των απεργών γιατρών, εξήγησε την κατάστασή του στο Global Voices:

Προέρχομαι από μια φτωχή οικογένεια. Αυτή τη στιγμή κερδίζω έναν μηνιαίο βασικό μισθό 7.633 μπιρ (περίπου 56 δολάρια ΗΠΑ). Νιώθω πληγωμένος εσωτερικά, καθώς, συντηρώντας παράλληλα και τους γονείς μου, δεν έχω την οικονομική δυνατότητα να πληρώσω το νοίκι ή να αγοράσω μια δεύτερη αλλαξιά ρούχα. Σήμερα, φοράω τα ίδια ρούχα που φορούσα σε όλη τη διάρκεια των σπουδών μου στην ιατρική.

Συγκριτικά, πέρυσι, απεργοί γιατροί στη γειτονική Κένυα απέρριψαν μια προσφορά της κυβέρνησης για μηνιαίους μισθούς ύψους περίπου 550 δολαρίων ΗΠΑ απαιτώντας σχεδόν τριπλάσιο ποσό, σχεδόν είκοσι φορές μεγαλύτερο από αυτό που κερδίζουν οι περισσότεροι Αιθίοπες γιατροί.

Έπειτα, υπάρχει το ζήτημα του φόρτου εργασίας. Ο Δρ. Girmay εξήγησε:

Στα μεγάλα νοσοκομεία, μερικές φορές αναμένεται να καλύπτουμε τις νυχτερινές βάρδιες με μια ομάδα μόλις τεσσάρων ή πέντε μελών προσωπικού. Η εκμετάλλευση είναι χειρότερη εδώ από ό,τι αλλού στην Αιθιοπία.

Τα ζητήματα ασφάλειας επιδεινώνονται στις περιοχές της Αιθιοπίας, που μαστίζονται από τον πόλεμο. Πέρυσι, μια έκθεση του Παρατηρητηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων περιέγραψε ένα συστηματικό μοτίβο κακοποίησης και δολοφονιών επαγγελματιών υγείας στη βορειοδυτική περιοχή Αμχάρα της χώρας από Αιθίοπες στρατιώτες, που τους κατηγορούσαν ότι υποστήριζαν τοπικούς αντάρτες.

Οικονομικά προβλήματα

Η θέση της αιθιοπικής κυβέρνησης είναι ότι οι οικονομικές δυσκολίες καθιστούν δύσκολη την άμεση ικανοποίηση των οικονομικών απαιτήσεων των απεργών.

Το πάγωμα της USAID, που διέταξε ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ νωρίτερα φέτος, έχει παραλύσει σημαντικά τις εθνικές πρωτοβουλίες πρόληψης ασθενειών. 

Σύμφωνα με νέα έκθεση της Action Aid, οι περικοπές στον προϋπολογισμό του δημόσιου τομέα που συνοδεύουν τις συμφωνίες με το ΔΝΤ έχουν καταστρέψει τους τομείς της υγείας έξι αφρικανικών χωρών, συμπεριλαμβανομένης της Αιθιοπίας. Από τους ερωτηθέντες Αιθίοπες εργαζόμενους στον τομέα της υγείας, το 95% ανέφερε επιδεινούμενες ελλείψεις σε εξοπλισμό και εμβόλια.

Ωστόσο, μια σειρά από ματαιόδοξα έργα, συμπεριλαμβανομένου ενός νέου παλατιού για τον πρωθυπουργό Άμπι Άχμεντ, το οποίο φέρεται να κοστίζει 10-15 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ, και ενός αμφιλεγόμενου έργου αστικού καλλωπισμού, αναφέρονται τακτικά ως σπάταλες δαπάνες, που θα μπορούσαν να διατεθούν στον τομέα της υγείας.

Ο Jawar Mohammed, Αντιπρόεδρος του κόμματος της αντιπολίτευσης του Ομοσπονδιακού Κογκρέσου Ορόμο, δήλωσε στο Global Voices:

Αυτοί οι γιατροί ζητούν τον ελάχιστο μισθό διαβίωσης. Η κυβέρνηση μπορεί εύκολα να αυξήσει τους μισθούς τους πολλές φορές, αναδιοργανώνοντας τα δισεκατομμύρια δολάρια που σπαταλώνται σε φανταχτερά έργα.

EHPM: Έρχονται κι άλλα

Καθ’ όλη τη διάρκεια της απεργίας, οι σελίδες κοινωνικής δικτύωσης του EHPM δημοσίευαν ενημερώσεις και κατέγραφαν περιστατικά εκφοβισμού από την αστυνομία για εκατοντάδες χιλιάδες ακόλουθούς του.

Ο Δρ. Emebet (ψευδώνυμο για λόγους ασφαλείας), συντονιστής του κινήματος, δήλωσε στο Global Voices ότι η απεργία των εργαζομένων ήταν μια αυθόρμητη εξέγερση. 

Πώς συνήλθαν τόσο γρήγορα [οι διαμαρτυρόμενοι γιατροί]; Πρέπει να φάμε. Δεν φοβάσαι ότι θα μείνεις άνεργος, όταν η δουλειά που έχεις δεν σε πληρώνει αρκετά για να φας τρεις φορές την ημέρα, πόσο μάλλον να θρέψεις την οικογένειά σου.

Το EHPM αρνείται την κατηγορία της κυβέρνησης ότι η απεργία έθεσε σε κίνδυνο τους ασθενείς. Κατά τη διάρκεια της απεργίας, το κίνημα διέδωσε οδηγίες για τη διατήρηση της λειτουργίας των τμημάτων επειγόντων περιστατικών των νοσοκομείων.

Το Υπουργείο Υγείας της Αιθιοπίας επέμεινε ότι η απεργία είχε ελάχιστο αντίκτυπο στις εγκαταστάσεις του. Ωστόσο, ένα εσωτερικό υπόμνημα που διέρρευσε και είδε το Global Voices δείχνει ότι στις 26 Μαΐου, το υπουργείο αναγνώρισε τις ελλείψεις εργατικού δυναμικού που προκλήθηκαν από την απεργία. Στην επιστολή, ένας αξιωματούχος του υπουργείου και βουλευτής, ο Seharla Abdulahi, διατάζει είκοσι δύο ιατρικές σχολές σε όλη τη χώρα να υποβάλουν τα ονόματα απεργών ειδικευόμενων ιατρών.

Άλλα έγγραφα που στάλθηκαν στο Global Voices αποκάλυψαν νοσοκομεία σε όλη τη χώρα να εκδίδουν απειλητικά τελεσίγραφα σε απεργούς υπαλλήλους και να προσπαθούν να καλύψουν το κενό στην εργασία προσλαμβάνοντας μαζικά αντικαταστάτες.

Το εξέχον Ιατρικό Κολλέγιο Millennium του Νοσοκομείου St. Paul's στην Αντίς Αμπέμπα, για παράδειγμα, ανακοίνωσε κατά τη διάρκεια της απεργίας ότι προσπαθούσε ενεργά να καλύψει 400 ανοιχτές θέσεις με πενιχρούς μισθούς που κυμαίνονταν από 62 έως 78 δολάρια ΗΠΑ μηνιαίως. 

Παρά τα πάντα, η κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι ο διάλογος μεταξύ κυβερνητικών αξιωματούχων και γιατρών αποδεικνύεται επιτυχής. Ο υπουργός Υγείας, Δρ. Mekdes Daba, εξήγησε σε συνέντευξη που παραχώρησε στα κρατικά ΜΜΕ:

Επιθυμούμε να αντιμετωπίσουμε τα παράπονα των γιατρών και συναντιόμαστε μαζί τους και με την ευρύτερη κοινότητα. Η πλειονότητα των προβλημάτων έχει επιλυθεί και εργαζόμαστε για την επίλυση των υπολοίπων. 

Ο Δρ. Mekdes δεν διευκρίνισε ποια ζητήματα επιλύθηκαν και δεν απάντησε σε αιτήματα για διευκρινίσεις που του στάλθηκαν μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου.

Στις 20 Ιουνίου, ο πρωθυπουργός Άμπι Αχμέντ πραγματοποίησε τηλεοπτική συνάντηση με επιλεγμένους επαγγελματίες υγείας. Παρά τις μισοθελείς δεσμεύσεις για την αντιμετώπιση υποκείμενων ζητημάτων, ο πρωθυπουργός πέρασε μεγάλο μέρος της συνάντησης επιπλήττοντας τους απεργούς γιατρούς, αποκαλώντας τους « πολιτικούς με στολές». Δυσαρεστημένος με τα σχόλια του Αχμέντ, το EHPM περιέγραψε τη συνάντηση με τον πρωθυπουργό ως «μια παράσταση, που αποσκοπούσε στην υπονόμευση του κινήματός μας και στην προσφορά ψεύτικων ελπίδων».

Ενώ η απεργία φαινομενικά τερματίστηκε για να δοθεί στα κόμματα η ευκαιρία να συνομιλήσουν, το κίνημα προειδοποίησε ότι θα μπορούσε να ακολουθήσει μια δεύτερη φάση εάν δεν αναληφθεί δράση για την εφαρμογή μεταρρυθμίσεων έως τις 15 Σεπτεμβρίου 2025.