Ένα στρατόπεδο προσφύγων στο Τσαντ. Εικόνα από Henry Wilkins/VOA , μέσω Wikimedia Commons (Δημόσιο κτήμα).
Από τον Απρίλιο του 2023, το Σουδάν βρίσκεται σε μια καταστροφική σύγκρουση μεταξύ των Σουδανικών Ενόπλων Δυνάμεων (SAF) και των Δυνάμεων Ταχείας Υποστήριξης (RSF), δύο αντίπαλων στρατιωτικών παρατάξεων, των οποίων ο αγώνας για την εξουσία έχει βυθίσει τη χώρα σε μια μεγάλης κλίμακας ανθρωπιστική κρίση. Εκατομμύρια έχουν εκτοπιστεί, οι πολιτικές υποδομές έχουν καταστραφεί και η πρόσβαση στην ανθρωπιστική βοήθεια παραμένει επικίνδυνα περιορισμένη.
Η ένοπλη σύγκρουση στο Σουδάν φαίνεται να είναι ένας από τους πιο ξεχασμένους εμφύλιους πολέμους στον κόσμο. Η σιωπή που επικρατεί γύρω από αυτή τη σύγκρουση βυθίζει τον πληθυσμό σε καθημερινή αναταραχή.
Ενώ ο Διεθνής Οργανισμός Μετανάστευσης (IOM) αναφέρει ότι πάνω από δέκα εκατομμύρια άνθρωποι έχουν εκτοπιστεί εσωτερικά, το Νορβηγικό Συμβούλιο Προσφύγων (NRC) εκτιμά ότι σχεδόν 15 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν εκτοπιστεί και το ήμισυ του πληθυσμού του Σουδάν χρειάζεται επειγόντως ανθρωπιστική βοήθεια. Πολλά άτομα αναζητούν καταφύγιο σε υπερπλήρη καταφύγια, ημιτελή κτίρια ή ανοιχτούς χώρους με ελάχιστη τροφή και νερό.
Διαβάστε περισσότερα: «Ο εμφύλιος πόλεμος του Σουδάν θα μπορούσε να διαρκέσει χρόνια αν δεν γίνει τίποτα»: Μια συνέντευξη με τον Hatim Abdulaziz
Η προσφυγική κρίση επεκτείνεται πέρα από τα σύνορα
Η κατάρρευση του Σουδάν δεν είναι μια εσωτερική καταστροφή: είναι μια περιφερειακή κρίση. Η Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες ( UNHCR) αναφέρει ότι η σύγκρουση έχει οδηγήσει πάνω από 11 εκατομμύρια ανθρώπους να καταφύγουν σε γειτονικές χώρες όπως το Τσαντ, το Νότιο Σουδάν, η Αίγυπτος και η Αιθιοπία. Τα στρατόπεδα προσφύγων σε αυτές τις περιοχές αντιμετωπίζουν τεράστια πίεση, με περιορισμένους πόρους για την υποστήριξη της εισροής εκτοπισμένων.
Η μαζική μετακίνηση ανθρώπων ασκεί πίεση στα ήδη εύθραυστα γειτονικά κράτη και δημιουργεί μακροπρόθεσμους κινδύνους για την υγεία, την εκπαίδευση και την ασφάλεια στην περιοχή.
Οι οικογένειες συχνά φτάνουν μόνο με τα ρούχα στις πλάτες τους αναζητώντας ασφάλεια, αφού περπατούν για μέρες ή εβδομάδες μέσα από επικίνδυνο έδαφος.
Οι καταστροφικές επιπτώσεις του πολέμου
Σε αστικά κέντρα όπως το Χαρτούμ, κατοικημένες περιοχές έχουν βομβαρδιστεί, νοσοκομεία έχουν γίνει στόχοι και υποδομές έχουν καταστραφεί. Σύμφωνα με τους Γιατρούς Χωρίς Σύνορα (MSF), πολλά νοσοκομεία έχουν κλείσει λόγω ζημιών ή έλλειψης προμηθειών, ενώ άλλα είναι υπερφορτωμένα από τον αριθμό των τραυματιών αμάχων.
Στην περιοχή του Νταρφούρ, όπου οι μνήμες των φρικαλεοτήτων του παρελθόντος παραμένουν νωπές, οι μάχες έχουν κλιμακωθεί δραματικά. Το Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και το BBC έχουν καταγράψει στοχευμένες δολοφονίες με βάση εθνοτικά κριτήρια και εκτεταμένες λεηλασίες σε πόλεις όπως η Ελ Τζενέινα, μια πόλη στο Δυτικό Νταρφούρ, στην ευρύτερη περιοχή Νταρ Μασαλίτ του Σουδάν, όπου χιλιάδες άμαχοι έχουν σκοτωθεί ή εκτοπιστεί.
Ο αντίκτυπος στα παιδιά είναι ιδιαίτερα σοβαρός. Η UNICEF αναφέρει ότι πάνω από 14 εκατομμύρια παιδιά έχουν επείγουσα ανάγκη ανθρωπιστικής βοήθειας. Από αυτά, τουλάχιστον τέσσερα εκατομμύρια υποφέρουν από οξύ υποσιτισμό και αντιμετωπίζουν απειλητική για τη ζωή τους επισιτιστική ανασφάλεια.
Το κλείσιμο σχολείων έχει διαταράξει την εκπαίδευση εκατομμυρίων παιδιών και πολλά σχολεία χρησιμοποιούνται πλέον ως καταφύγια. Σε ορισμένες περιοχές, η UNICEF αναφέρει ότι παιδιά πεθαίνουν με ανησυχητικούς ρυθμούς από υποσιτισμό και ασθένειες.
Επιπλέον, τα περιστατικά βίας, εκμετάλλευσης και κακοποίησης λόγω φύλου έχουν αυξηθεί μεταξύ των εκτοπισμένων γυναικών και κοριτσιών.
Διαβάστε περισσότερα: Σουδάν: Άμαχοι παγιδευμένοι στη μέση της μάχης για την εξουσία μεταξύ στρατιωτικών ηγετών
Δυσκολίες στην παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας
Το Γραφείο του Ύπατου Αρμοστή των Ηνωμένων Εθνών για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (OHCHR) εκτιμά ότι πάνω από 25 εκατομμύρια άνθρωποι στο Σουδάν χρειάζονται τώρα ανθρωπιστική βοήθεια. Ωστόσο, η ανασφάλεια και η συνεχιζόμενη σύγκρουση έχουν καταστήσει εξαιρετικά δύσκολη την παροχή βοήθειας. Οι δρόμοι συχνά μπλοκάρονται, οι αυτοκινητοπομπές βοήθειας δέχονται επιθέσεις και οι αποθήκες ανθρωπιστικής βοήθειας έχουν λεηλατηθεί ή καταστραφεί.
Οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα έχουν αναφέρει ένοπλες ληστείες εναντίον του ιατρικού προσωπικού και των εγκαταστάσεών τους, ενώ το Παγκόσμιο Πρόγραμμα Τροφίμων και άλλες οργανώσεις βοήθειας αντιμετωπίζουν σοβαρές υλικοτεχνικές προκλήσεις. Το σχέδιο αντιμετώπισης του Σουδάν για το 2024 του ΟΗΕ παραμένει σε κρίσιμο βαθμό υποχρηματοδοτούμενο, με λιγότερο από το 20% των απαιτούμενων κεφαλαίων να έχει ληφθεί μέχρι τα μέσα του έτους.
Ενώ η κρίση στο Σουδάν συνεχίζει να κλιμακώνεται, έχει λάβει περιορισμένη κάλυψη από τα ΜΜΕ και η ανθρωπιστική κατάρρευση του Σουδάν εγείρει ένα δύσκολο ερώτημα: γιατί ο κόσμος αγνοεί το Σουδάν;
Μέρος της απάντησης βρίσκεται στην κόπωση της παγκόσμιας προσοχής. Η σύγκρουση στο Σουδάν έχει επισκιαστεί από πολλαπλές ταυτόχρονες κρίσεις: από τον πόλεμο στην Ουκρανία, την κλιμάκωση του πολέμου του Ισραήλ στη Γάζα, την ένταση μεταξύ Κίνας και Ταϊβάν και άλλα παγκόσμια περιστατικά.
Η Deutsche Welle συγκρίνει την κατάσταση του Σουδάν με άλλες κρίσεις, που δεν έχουν καταγραφεί επαρκώς, τονίζοντας πώς η συντακτική προκατάληψη και η ιεράρχηση των πόρων επηρεάζουν ποιες ειδήσεις φτάνουν στο διεθνές κοινό.
Υπάρχει όμως και μια πιο βαθιά, πιο άβολη αλήθεια: τα ανθρωπιστικά βάσανα στην Αφρική, η έλλειψη δυτικών γεωπολιτικών και οικονομικών συμφερόντων στο Σουδάν, συμβάλλουν σε αυτή τη σιωπή.
Παρά τις πολυάριθμες διπλωματικές προσπάθειες, οι εκεχειρίες στο Σουδάν έχουν επανειλημμένα καταρρεύσει λόγω βαθιάς δυσπιστίας μεταξύ των αντιμαχόμενων πλευρών και συνεχιζόμενων εξωτερικών παρεμβάσεων. Μια πρόσφατη διάσκεψη υπό την ηγεσία του Ηνωμένου Βασιλείου στο Λονδίνο απέτυχε να δημιουργήσει ούτε καν μια βασική ομάδα επαφής για ειρηνευτικές συνομιλίες, καθώς οι κύριοι Άραβες μεσολαβητές όπως η Αίγυπτος, η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα δεν μπόρεσαν να συμφωνήσουν σε μια ενιαία προσέγγιση υπογραμμίζοντας τη διχασμένη διεθνή βούληση, που παρεμποδίζει τις διαπραγματεύσεις.
Διαβάστε περισσότερα: Υγεία εν μέσω κατάρρευσης: Πώς οι προσπάθειες μιας γυναίκας έφεραν ελπίδα στα στρατόπεδα εκτοπισμένων στο Σουδάν
Εν τω μεταξύ, οι προσπάθειες για κατάπαυση του πυρός υπονομεύονται γρήγορα τόσο από τις Σουδανικές Ένοπλες Δυνάμεις όσο και από τις Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης. Και οι δύο πλευρές στον πόλεμο του Σουδάν χρησιμοποιούν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για προπαγάνδα και στρατολόγηση, ενώ οι δημοσιογράφοι αντιμετωπίζουν απειλές, λογοκρισία και επιθέσεις, που εμποδίζουν την πρόσβαση σε αξιόπιστες ειδήσεις.
Σε πολλές περιπτώσεις, οι μάχες ξαναρχίζουν λίγες ώρες μετά την επίτευξη μιας συμφωνίας. Δεν υπάρχει αξιόπιστη ομάδα ή χώρα που να την ακούσουν και οι δύο πλευρές, και ορισμένες ξένες κυβερνήσεις υποστηρίζουν διαφορετικές πλευρές στον πόλεμο.
Χωρίς ισχυρή και ενωμένη διεθνή πίεση, κάθε εκεχειρία καταλήγει απλώς σε μια ακόμη κενή υπόσχεση. Η ειρήνη είναι δύσκολο να επιτευχθεί, όταν υπάρχει τόση δυσπιστία και εξωτερική επιρροή.
