Στιγμιότυπο από το “Aadujeevitham |The GoatLife Official Trailer” δημοσιευμένο στο Youtube από το κανάλι Visual Romance.

Το κείμενο της Wafaa Farouk δημοσιεύτηκε στο Raseef 22* την 19 Αυγούστου 2024. Αναδημοσιεύεται έπειτα από επιμέλεια στο πλαίσιο συμφωνίας κοινόχρηστου περιεχομένου.

Ο κινηματογράφος δεν είναι απλά μια παροδική τάση στην Ινδία: είναι ένα ζωτικό κομμάτι της κουλτούρας της χώρας και της ζωής των ανθρώπων της. Η Ινδία, η οποία παράγει σχεδόν 2.000 κινηματογραφικές ταινίες ετησίως, αναπνέει από αυτή τη μορφή τέχνης και τη χρησιμοποιεί για να αντικατοπτρίσει την μοναδική κουλτούρα της και ποικιλομορφία των πηγών της, συμπεριλαμβανομένων των πολιτικών, θρησκευτικών και εθνοτικών διαμαχών της.

Έτσι γίνεται από την άνοδο του Amitabh Bachchan, που αποκαλείται «Νεαρός Θυμωμένος Άνδρας» λόγω των απογοητευμένων αντι-ηρώων που ερμηνεύει, τη δεκαετία του '70 που συνεχίστηκε τη νέα χιλιετία, με ταινίες που ξέφυγαν από τη συνήθη φόρμουλα του Μπόλιγουντ, όπως το «Με λένε Καν» του Σα Ρουκ Καν, το οποίο καταπιάστηκε ευθέως με την διάκριση που αντιμετώπισαν οι μουσουλμάνοι μετά την 11η Σεπτεμβρίου 2001, ή ταινίες όπως το «Pink», που εξέτασε τη βία κατά των γυναικών, και το «Bajrangi Bhaijaan», που διερεύνησε πολιτικές διαμάχες μεταξύ γειτονικών χωρών. Αυτά αφορούν μόνο τον κινηματογράφο στα χίντι. Η ποικιλία αυτή πολλαπλασιάζεται, όταν λαμβάνουμε υπόψη όλες τις άλλες γλώσσες με κινηματογραφικές παραγωγές.

Πρόσφατα, αυτός ο ινδικός κινηματογραφικός διάλογος έφερε μια νέα ταινία μέσω του Netflix, η οποία καταπιάνεται ένα αμφιλεγόμενο ζήτημα: την πληγή των μεταναστών εργατών στις χώρες του Περσικού Κόλπου. Πρόκειται για μια ταινία, που βασίζεται στην πραγματική ιστορία ενός Ινδού πολίτη, που ταξίδεψε στη Σαουδική Αραβία, και έχει προκαλέσει διαμάχη στο βασίλειο.

«The Goat Life»

Η τρίωρη ταινία απεικονίζει τη ζωή του Najeeb Muhammad, ενός απλού νεαρού από την νοτιοδυτική πολιτεία της Κεράλα, ο οποίος ονειρεύεται να φύγει στο εξωτερικό για να διασφαλίσει ένα καλύτερο μέλλον για το αγέννητο παιδί του. Σύμφωνα με την ιστορία, ο Najeeb και ο μικρός του αδελφός δυσκολεύονται να συγκεντρώσουν τα λεφτά που χρειάζονται για να εκδώσουν βίζα για μια χώρα του Κόλπου. Μετά από πολλές δυσκολίες καταφέρνουν να εξασφαλίσουν δουλειές με μια σαουδική εταιρία και οι ζωές τους μοιάζουν με όνειρο, μέχρι που φτάνουν στο αεροδρόμιο της Τζέντα. Εκεί, οι ζωές τους αλλάζουν δραματικά, όταν ο χορηγός (kafeel) του Najeeb τον αναγκάζει να ζήσει μόνος του στην έρημο, με μονάχα κατσίκες για παρέα. Η ταινία δείχνει πώς με το πέρασμα του χρόνου ο Najeeb γίνεται ένα με τις κατσίκες χάνοντας κάθε αίσθηση συναισθήματος, χρόνου ή ακόμα και όρεξη για να μιλήσει ή να σκέφτεται. Αυτή η απομόνωση επιβαρύνει την μνήμη και την ομιλία του και η ταινία ακολουθεί το οδυνηρό ταξίδι του μέχρι την θαυματουργή του απόδραση μετά από τρία χρόνια ταλαιπωρίας.

Η ταινία πρωτοκυκλοφόρησε στις 29 Μαρτίου 2024 και έχει αποφέρει κέρδη σχεδόν ενός δισεκατομμυρίου ρουπιών (περίπου 1o εκατομμύρια ευρώ) σε όλη την Ινδία, παρά το ότι δεν είναι στα χίντι, γλώσσα κατατεθέν του Μπόλιγουντ. Αντίθετα, ο πρωταγωνιστής μιλά μαλαγιάλαμ, την γλώσσα της Κεράλα. Μάλιστα, ο κινηματογράφος στη γλώσσα μαλαγιάλαμ, γνωστός ως Μόλιγουντ, ανθίζει τα τελευταία χρόνια, με αρκετά blockbuster και βραβεύσεις, ενώ το πιο γνωστό χίντι Μπόλιγουντ αγκομαχά.

Η ερμηνεία του ηθοποιού Prithviraj Sukumaran στο ρόλο του Najeeb εντυπωσίασε τον πραγματικό άνδρα, του οποίου η ζωή ενέπνευσε την ταινία. Ο ίδιος σχολίασε την ερμηνεία λέγοντας: «Ένιωσα λες και παρακολουθούσα μια αντανάκλαση του εαυτού μου στις περισσότερες σκηνές της ταινίας».

Η ερμηνεία του Talib Al Balushi στο ρόλο του Σαουδάραβα χορηγού αποτελεί ίσως την πρώτη του είδους της στον κινηματογράφο και έχει προκαλέσει ευρεία αντιπαράθεση σχετικά με την ταινία. Ο χαρακτήρας παρουσιάζεται ως ένας άνδρας χωρίς συμπόνια, που αντιμετωπίζει τις καμήλες και τις κατσίκες καλύτερα από τον εργάτη του στερώντας από τον τελευταίο βασικά ανθρώπινα δικαιώματα και προσπαθώντας να τον απογυμνώσει από την ανθρωπιά του, απανθρωποποιώντας τον και αντιμετωπίζοντας τον σαν ζώο. Είτε μέσω ξυλοδαρμού, είτε πυροβολώντας τον στο πόδι απλά επειδή παραπονέθηκε, η βαναυσότητα του χορηγού δεν έχει όρια. Ο Al Balushi, αν και από το Ομάν, είναι μια σημαντική μορφή του κινηματογράφου της Κεράλα, γνωστός για τα έργα του τόσο ως σεναριογράφος όσο και ως ηθοποιός. Η ταινία περιέχει επίσης μια ακόμα αραβική παρουσία, τον Ιορδανό ηθοποιό Akef Najem σε guest εμφάνιση στην αμφιλεγόμενη αυτή παραγωγή.

Ποιος είναι ο Najeeb Muhammad;

Ο Ινδός συγγραφέας Benyamin εξέδωσε το πλήρες σενάριο με τίτλο «Goat Days» το 2008 αποκαλύπτοντας τα πραγματικά γεγονότα, που διαδραματίστηκαν το 1992. Εκείνη την περίοδο, οι χώρες του Κόλπου εισήγαγαν τεράστιο αριθμό Ινδών εργατών και ο Najeeb ήταν ένας από τους νεαρούς άνδρες, που κατάφεραν να εξασφαλίσουν μια δουλειά, αφού πλήρωσαν 55.000 ρουπίες (περίπου 540 ευρώ) για μια βίζα εργασίας στη Σαουδική Αραβία. Η ζωή του θα είχε πάρει τελείως διαφορετική τροπή, αν δεν ήταν ο Σαουδάραβας, που τον απήγαγε από το αεροδρόμιο, εκμεταλλευόμενος την ανικανότητα του Najeeb να επικοινωνήσει λόγω γλωσσικών εμποδίων, αλλά και την απειρία του στα ταξίδια και στο να αντιμετωπίζει τον έξω κόσμο.

Μέσα από τα λόγια του Najeeb, ο συγγραφέας εξιστορεί πολλές από τις απάνθρωπες καταστάσεις που υπέστη τα τρία εκείνα χρόνια, μεταξύ άλλων το να κοιμάται πλάι σε 700 κατσίκες, να μην έχει άλλα ρούχα από αυτά που φορούσε, να του αρνούνται πρόσβαση σε νερό για να πλένεται ή σε άλλες βασικές ανάγκες και να μην του δίνουν τίποτα πέρα από ψωμί και κρεμμύδια για να τρέφεται. Τον βασάνιζαν επίσης διαρκώς, ενώ παράλληλα τα επίσημα έγγραφά του καταστράφηκαν για να αποτρέψουν την απόδρασή του από την ατελείωτη έρημο, όπως ο ίδιος την περιέγραψε.

Ινδικές αντιδράσεις

Αν και ο Najeeb κατάφερε να γυρίσει σπίτι μετά από τρία χρόνια τρόμου, δυσκολεύτηκε να ξεπεράσει την εμπειρία αυτή, ακόμα και μετά από δεκαετίες. Υπέβαλε τον εαυτό του σε πολυάριθμες σωματικές και ψυχολογικές θεραπείες για να ανακτήσει μια αίσθηση κανονικότητας.

Διάφοροι ινδικοί οργανισμοί ανέλαβαν την υπόθεση του Najeeb και μετά την κυκλοφορία της ταινίας ξεκίνησαν πολλές εκστρατείες για την παρακολούθηση  κακοποίησης Ινδών εργατών παγκοσμίως και για την καθιέρωση νομοθεσιών, που προστατεύουν τους εργάτες αυτούς τόσο οικονομικά όσο και ψυχικά. Ο Najeeb έγινε συχνός καλεσμένος σε διάφορες τηλεοπτικές εκπομπές, ενώ παράλληλα εφημερίδες και ιστοσελίδες δημοσίευσαν λεπτομερείς συνεντεύξεις για την δοκιμασία του για να διασφαλίσουν πως κανένας άλλος δεν θα υπέμενε μια τέτοια μοίρα.

Σαουδαραβικές ενστάσεις

Αν και η ταινία βρίσκεται στο Netflix από τις 19 Ιουλίου 2024, οι σαουδαραβικές αντιδράσεις ξεκίνησαν μόλις μετά την προσθήκη αραβικών υποτίτλων, οι οποίοι έφεραν την ταινία στην προσοχή του κοινού του Κόλπου. Η σημαντική επιτυχία της ταινίας και ο παγκόσμιος διάλογος που προξένησε συνέβαλλαν επίσης στο να τραβήξουν την προσοχή του αραβικού κόσμου, ιδίως της Σαουδικής Αραβίας, στην ταινία.

Κάποιοι Σαουδάραβες άσκησαν κριτική στην ταινία πριν καν την παρακολουθήσουν, γεγονός που κατέστη σαφές στην κοινωνική πλατφόρμα X (πρώην Twitter), όπου Σαουδάραβες χρήστες εξαπέλυσαν επιθέσεις κατά της ταινίας και των δημιουργών της διακινώντας ψευδείς ισχυρισμούς για την παραγωγή της. Για παράδειγμα, πολλές δημοσιεύσεις ισχυρίζονται εσφαλμένα πως η ταινία γυρίστηκε στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα οδηγώντας σε αρνητική κριτική τόσο των ΗΑΕ και του Ομάν, τη γενέτειρα του δεύτερου πρωταγωνιστή της ταινίας.

📌📌
الانتاج “شركة إماراتية’
الشخصيات الرئيسية من #سلطنة_عمان و مملكة #البحرين
التصوير في صحراء #الاردن
مساعد المخرج من #المغرب
مدير التصوير و المونتاج من #مصر

📌المستهدف #المملكة_العربية_السعودية 🇸🇦

(كلمني عن النبض العربي والعروبه) ؟!!#حياة_الماعز pic.twitter.com/kAUDbUvMfP

— ALعNOUD🥈 (@NoudyFahd) August 22, 2024

Παραγωγή: «Μια εταιρεία από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα»
Κύριοι χαρακτήρες: Από το Ομάν και το βασίλειο του Μπαχρέιν
Τοποθεσία γυρισμάτων: Στην έρημο της Ιορδανίας
Βοηθός Σκηνοθέτη: Από το Μαροκο
Διευθυντής Φωτογραφίας και Μοντάζ: Από την Αίγυπτο
Το κοινό στόχος: Η Σαουδική Αραβία
Μίλα μου για αραβικό πνέυμα και Αραβικότητα;!!

Στην πραγματικότητα, η ταινία γυρίστηκε στις ερήμους της Ιορδανίας και της Αλγερίας, καθώς και στην Κεράλα της Ινδίας. Επιπροσθέτως, η συμμετοχή Αράβων ηθοποιών διαφόρων εθνικοτήτων δεν αντιπροσωπεύει την επίσημη στάση των αντίστοιχων χωρών τους ή ακόμη και τις προσωπικές τους απόψεις. Η ιστορία βασίζεται σε πραγματικά και επιβεβαιωμένα γεγονότα, που αποτελούν εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας γενικότερα, χωρίς μεροληψία υπέρ κάποιας εθνικότητας. Ωστόσο αυτή η απλή λογική δεν αποθάρρυνε χρήστες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης από το να επιτεθούν στις αναφερόμενες χώρες.

Σαουδάραβες κριτικοί και υποστηρικτές «αυτής της θεωρίας συνομωσίας κατά της Σαουδικής Αραβίας» επέκτειναν τις επιθέσεις τους στους δημιουργούς της ταινίας κατηγορώντας τους για «κατασκευή ετοιματζίδικης κατηγορίας» και στοχοποίηση «της χώρας των Δύο Αγίων Τζαμιών», όπως την χαρακτήρισαν. Ωστόσο καμία λογική εξήγηση δεν προέκυψε γιατί οι δημιουργοί της ταινίας είχαν σκοπό να συκοφαντήσουν μια τόσο μεγάλη χώρα όπως η Σαουδική Αραβία, η οποία εξακολουθεί να φιλοξενεί μια από τις μεγαλύτερες ινδικές κοινότητες στα εδάφη της.

Είναι αξιοσημείωτο πως οι αντιδράσεις των Σαουδαραβών δεν αναφέρθηκαν στην ιστορία του Najeeb ή σε αυτά που υπέφερε, αλλά εστίασαν εξ ολοκλήρου στις φερόμενες προθέσεις των δημιουργών να αμαυρώσουν την εικόνα της Σαουδικής Αραβίας, να δαιμονοποιήσουν το σύστημα χορηγίας kafala, αλλά και να κατηγορήσουν αραβικές χώρες για συμπλοκή με την Ινδία, ενώ παράλληλα αμφισβητούσαν τα κίνητρα του Netflix, τα οποία φυσικά δεν απαλλάσσονται από κριτική, σε πλαίσιο όμως άσχετο με την ταινία.

Το σύστημα kafala

Δεν είναι η πρώτη φορά που ο χαρακτήρας του χορηγού έχει προκαλέσει αμφισβήτηση και κατηγορίες κακοποίησης ξένων εργατών στη Σαουδική Αραβία. Το 2020, πολλά διεθνή ειδησεογραφικά πρακτορεία κατέγραψαν φρικτές μαρτυρίες Αιθιόπων εργατών, που κρατούνταν στη Σαουδική Αραβία και αναγκάζονταν να εργάζονται υπό απάνθρωπες συνθήκες παρά την πανδημία COVID-19. Αυτοί οι εργάτες περιέγραψαν τις εμπειρίες τους στη Σαουδική Αραβία ως εφιαλτικές λόγω των απάνθρωπων πρακτικών των χορηγών τους. Αυτό οδήγησε την σαουδική κυβέρνηση να ξεκινήσει μια πρωτοβουλία με το όνομα «Εθνικό Πρόγραμμα Μεταμόρφωσης» για να βελτιωθούν οι συμβολαιογραφικές σχέσεις για τους εργάτες και να καταργηθεί το αμφιλεγόμενο σύστημα kafala το 2021. Ωστόσο, επακόλουθες αποφάσεις επανέφεραν κάποιες πτυχές του συστήματος kafala για ορισμένα επαγγέλματα δίνοντας συνέχεια στην κρίση, καθώς υπέφεραν τα συγκεκριμένα επαγγέλματα υπό το σύστημα της χορηγίας, το οποίο έμοιαζε περισσότερο με μια μορφή νόμιμης και ελεγχόμενης σκλαβιάς.

Πολλές τραγικές ιστορίες έχουν βγει στην επιφάνεια από εργάτες απ’ την Αίγυπτο, το Ομάν, την Ιορδανία, τη Συρία, την Υεμένη και άλλους αλλοδαπούς εργάτες, όλες αυτές λόγω του συστήματος kafala. Αν και κάποιες από τις υποθέσεις αυτές είχαν ήδη αποκαλυφθεί, η έκθεσή τους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχει αυξηθεί σημαντικά απ’ όταν κυκλοφόρησε η ταινία. Άλλες υποθέσεις δεν καταγγέλονται λόγω φόβων περί απόλυσης, εξόργισης των χορηγών ή εκτεταμένης δίωξης, που μερικές φορές πλήττει και τις οικογένειες των εργατών.

Υπό το σύστημα αυτό περισσότερο υποφέρουν αλλοδαποί εργάτες και εργάτριες από την Ινδία, το Μπαγκλαντές, το Πακιστάν, την Αιθιοπία, τις Φιλιππίνες και άλλες χώρες της Ανατολικής Ασίας και της κεντρικής Αφρικής. Λόγω γλωσσικών εμποδίων και έλλειψης κατανόησης συμβολαιογραφικών όρων, συχνά προέρχονται από απαίδευτα κοινωνικά στρώματα, γεγονός που καθιστά τα άτομα ευάλωτα σε απάνθρωπη εκμετάλλευση και κακοποίηση.

Παρά την διεθνή αντιπαράθεση που προκλήθηκε από την ταινία, από καλλιτεχνική άποψη και ανεξάρτητα από άλλες παραμέτρους, πρόκειται για ένα πλούσιο έργο, που πληροί τα κριτήρια των σπουδαίων καλλιτεχνικών έργων. Έτσι, προτάσσεται για παρακολούθηση είτε ο θεατής ενδιαφέρεται για ανθρωπιστικά ζητήματα είτε είναι απλά φαν του ινδικού κινηματογράφου.