Φωτογραφία από την Arzu Geybullayeva δημιουργημένη με το Canva Pro

Η είδηση ενός νεαρού κοριτσιού που γέννησε στην πόλη Αγτζαμπάντι του Αζερμπαϊτζάν είναι το πιο πρόσφατο σπαρακτικό παράδειγμα της έλλειψης μηχανισμών προστασίας για τα ανήλικα κορίτσια και της συνεχιζόμενης αμέλειας των Αρχών να αντιμετωπίσουν το ζήτημα των πρόωρων γάμων και των ανήλικων γεννήσεων. Αυτή τη φορά, στο επίκεντρο της ιστορίας, που έχει προκαλέσει σοκ στην κοινωνία, βρίσκεται ένα 15χρονο κορίτσι, του οποίου ο «σύζυγος» γλίτωσε τη νομική δίωξη για βιασμό ανηλίκου, παρόλο που εκείνη ήταν μόλις 13 ετών. Ενώ η νόμιμη ηλικία γάμου στο Αζερμπαϊτζάν είναι τα 18 χρόνια, η οικογένεια του κοριτσιού και η οικογένεια του δράστη οργάνωσαν μια μικρή τελετή «γάμου» για την οικογένεια και τους στενούς συγγενείς λίγο αφότου έμαθαν ότι το κορίτσι ήταν έγκυος. Ο 24χρονος δράστης έλαβε ποινή με αναστολή, αφού η αστυνομική έρευνα διαπίστωσε ότι το κορίτσι είχε γεννήσει και ζούσε ήδη με την οικογένεια του άνδρα καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι αυτό ήταν μια ελαφρυντική περίσταση.

Η είδηση αναφέρθηκε για πρώτη φορά από τη δημοσιογράφο Ulviyya Ali, η οποία σε μια ανάρτηση στο Facebook έγραψε πώς βρήκε την υπόθεση του δικαστηρίου με ημερομηνία 12 Μαρτίου του τρέχοντος έτους, σχετικά με έναν άνδρα γεννημένο το 2001 που εκμεταλλευόταν σεξουαλικά μια ανήλικη γεννημένη το 2010 στην Αγτζαμπάντι. Ο άνδρας συνελήφθη επίσημα τον Νοέμβριο του 2024. Σύμφωνα με τα δικαστικά έγγραφα, η Ali έγραψε ότι ο άνδρας είχε σχέση με το παιδί από τον Μάιο του 2024. Η Ali περιέγραψε επίσης πώς, κατά τη διάρκεια της ακρόασής του, ο άνδρας έριξε την πλήρη ευθύνη στο κορίτσι.

Το ζευγάρι αρραβωνιάστηκε επίσημα σε μια οικιακή τελετή τον Απρίλιο του 2024. Και τους είπαν ότι, μόλις το κορίτσι έφτανε στη νόμιμη ηλικία γάμου, θα μπορούσαν να υπογράψουν επίσημα έγγραφα γάμου. Ωστόσο, σύμφωνα με τη μαρτυρία του άνδρα στο δικαστήριο, το κορίτσι επέμενε να ξεκινήσει οικογένεια μαζί του και τον εκβίασε και δεν γνώριζε ότι η συμμετοχή σε σεξουαλικές πράξεις με ένα άτομο κάτω των 16 ετών ήταν επίσημα παράνομη.

Η ηλικία συναίνεσης στο Αζερμπαϊτζάν είναι τα 16 έτη και η νόμιμη ηλικία γάμου είναι τα 18 έτη. Αυτό ισχύει από το 2011. Πριν από το 2011, η νόμιμη ηλικία γάμου για τα κορίτσια ήταν τα 17 έτη. Μετά από αυτό, αυξήθηκε στα 18 (αλλά ίσχυαν εξαιρέσεις). Με τις νέες τροποποιήσεις, αυτές οι εξαιρέσεις έχουν αρθεί, οπότε και τα δύο μέρη πρέπει να είναι 18 ετών. Ωστόσο, στο Αζερμπαϊτζάν, κορίτσια ηλικίας 13-14 ετών αρραβωνιάζονται και στη συνέχεια παντρεύονται ανεπίσημα στην ηλικία των 15-16 ετών.

Σε αυτή την περίπτωση, το κορίτσι έμεινε έγκυος και, αφού η οικογένεια έμαθε για την εγκυμοσύνη, πάντρεψαν αθόρυβα το ζευγάρι και έστειλαν την κόρη να ζήσει με την οικογένεια του άνδρα. Μόνο μετά από έναν ιατρικό έλεγχο, όταν το κορίτσι ήταν ήδη πέντε μηνών έγκυος, ενημέρωσαν την αστυνομία οι γιατροί, όταν διαπίστωσαν ότι το κορίτσι ήταν ανήλικο και έγκυος.

Αντιδράσεις και κριτική

Σε συνέντευξή του στο OC Media, ο δικηγόρος ανθρωπίνων δικαιωμάτων Fariz Namazli δήλωσε ότι η θεώρηση της εγκυμοσύνης του κοριτσιού ως ελαφρυντικής περίστασης δεν ήταν δικαιολογημένη. Αν μη τι άλλο, είπε ο Namazli, «θα πρέπει να θεωρηθεί επιβαρυντική περίσταση, καθώς συνεπάγεται σοβαρές συνέπειες», προσθέτοντας: «Η σεξουαλική επαφή με άτομο κάτω των 16 ετών χωρίς τη συγκατάθεσή του είναι ποινικό αδίκημα, σύμφωνα με την αζερική νομοθεσία».

Ο Namazli είπε ότι ένα άτομο που εμπλέκεται σε σεξουαλική επαφή με ανήλικο ηλικίας 12-14 ετών μπορεί να φυλακιστεί για διάστημα μεταξύ 15-20 ετών. Και, σε περιπτώσεις όπου υπάρχει συναίνεση, η περίοδος φυλάκισης μπορεί να κυμαίνεται από τρία έως έξι χρόνια, καθώς εξακολουθεί να συνεπάγεται ποινική ευθύνη. Και στις δύο περιπτώσεις, το άτομο που διαπράττει την πράξημ μπορεί επίσης να τιμωρηθεί με «στέρηση του δικαιώματος να κατέχει ορισμένες θέσεις ή να ασκεί ορισμένες δραστηριότητες για τρία χρόνια».

Το ανήλικο άτομο μπορεί να συναινέσει προφορικά, αλλά πιθανότατα δεν καταλαβαίνει την ουσία της απόφασης, πρόσθεσε ο δικηγόρος.

Η φεμινίστρια ακτιβίστρια Gulnara Mehdiyeva, η οποία συχνά λαμβάνει καταγγελίες από γυναίκες σε όλη τη χώρα για σοβαρές παραβιάσεις δικαιωμάτων και περιπτώσεις ενδοοικογενειακής κακοποίησης, δήλωσε στο Jam News ότι τα δικαιώματα του παιδιού παραβιάστηκαν κατάφωρα, αλλά ότι αυτή δεν ήταν η πρώτη ούτε η τελευταία φορά, καθώς πρέπει να εισαχθούν συστημικές αλλαγές. «Αυτό δεν είναι ένα μεμονωμένο περιστατικό, αλλά ένα συστημικό πρόβλημα. Το κράτος πρέπει να προχωρήσει πέρα από την τιμωρία και να εισαγάγει προγράμματα που στοχεύουν στην εκπαίδευση των ανηλίκων και στην επέκταση των ευκαιριών τους», δήλωσε η Mehtiyeva στο JamNews.

Το μόνο άτομο που πραγματικά λογοδότησε ήταν ο διευθυντής του σχολείου, όπου φοιτούσε το κορίτσι, έγραψε η Mehdiyeva στο Facebook. Η Kamala Aghazade, πρόεδρος της Ένωσης Παιδιών του Αζερμπαϊτζάν, ήταν το άτομο, που ανέφερε σε μια ανάρτηση στο Facebook ότι ο διευθυντής του σχολείου απολύθηκε για την «αμέλειά» του στην υπόθεση. Η Mehdiyeva αμφισβήτησε επίσης αν το παιδί έχει λάβει ψυχοκοινωνική υποστήριξη. «Σε τελική ανάλυση, το παιδί παραμένει ανήλικο και μπορεί να γεννήσει ένα ακόμη παιδί από τον ίδιο άνδρα», σημείωσε η ακτιβίστρια.

Ο δικηγόρος Samed Rahimli δήλωσε στο JAMnews σε συνέντευξη ότι και οι γονείς θα πρέπει να λογοδοτήσουν βάσει του οικογενειακού κώδικα. Οι γονείς του κοριτσιού «επέτρεψαν στο παιδί τους να γίνει θύμα ενός εγκλήματος», και γι’ αυτό θα πρέπει επίσης να λογοδοτήσουν, σημείωσε ο Rahimli.

Η νόμιμη ηλικία γάμου των 18 ετών εισήχθη μόλις πρόσφατα ως ο Νόμος της Δημοκρατίας του Αζερμπαϊτζάν No. 1198-VIQD της 28ης Ιουνίου 2024, και τίθεται σε ισχύ την 1η Ιουλίου του τρέχοντος έτους.

Μια πρόσφατη έκθεση της Equality Now κατατάσσει το Αζερμπαϊτζάν μεταξύ των τριών κορυφαίων χωρών στην Ευρασία, όπου «οι παιδικοί, πρόωροι και αναγκαστικοί γάμοι (CEFM) παραμένουν ένα διάχυτο και υπο-αντιμετωπιζόμενο ζήτημα». Η έκθεση εξετάζει την Αρμενία, το Αζερμπαϊτζάν, τη Γεωργία, το Κιργιστάν, τη Ρωσία, το Τατζικιστάν και το Ουζμπεκιστάν. «Περίπου το 11% των γυναικών ηλικίας 20-24 ετών παντρεύονται πριν από την ηλικία των 18 ετών», σημειώνει η έκθεση στην περίπτωση του Αζερμπαϊτζάν.

Σύμφωνα με την Κρατική Επιτροπή Στατιστικής του Αζερμπαϊτζάν, συνολικά 1.700 κορίτσια ηλικίας 15-17 ετών γέννησαν το 2023. Για πάνω από 1.600 από αυτές, ήταν το πρώτο τους παιδί.