Κτίριο του Υπουργείου Εξωτερικών, Συνεργασίας και Μαυριτανών της διασποράς. Φωτογραφία: Jean Sovon. Χρήση με άδεια.

Στη Μαυριτανία, εκατοντάδες μετανάστες από την Υποσαχάρια Αφρική βρίσκονται αντιμέτωποι με συλλήψεις και απελάσεις. Σύμφωνα με διάφορους φορείς της μαυριτανικής κοινωνίας των πολιτών, αυτό οφείλεται σε μια συμφωνία ανάμεσα στη Νουακσότ, την πρωτεύουσα της Μαυριτανίας και την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ).

Ήδη από τις αρχές του 2017, η ΕΕ είχε εκφράσει την πρόθεσή της να ανακόψει τη ροή των μεταναστών, ιδιαίτερα αυτών από την Υποσαχάρια Αφρική. Σύμφωνα με την ίδια, το 2024 υπολογίζεται ότι περίπου 239.000 παράτυποι μετανάστες επιχείρησαν να περάσουν τα ευρωπαϊκά σύνορα, σημειώνοντας πτώση 38% σε σχέση με το 2023.

Έκτοτε, οι Βρυξέλλες, ως de facto πρωτεύουσα της ΕΕ, αναθεώρησαν την πολιτική τους για τη μετανάστευση, σε συνεργασία με χώρες διέλευσης μεταναστών, όπως το Μαρόκο, η Τυνησία, η Λιβύη και η Μαυριτανία, των οποίων οι ακτές αποτελούν σημείο αναχώρησης.

Τον Φεβρουάριο του 2024, η Μαυριτανία υπέγραψε συμφωνία συνεργασίας με την ΕΕ. Η συμφωνία προέβλεπε χρηματοδότηση ύψους 210 εκατομμυρίων ευρώ για την καταπολέμηση των διακινητών και τη διαχείριση της παράτυπης μετανάστευσης από τη χώρα.

Τον Σεπτέμβριο του 2024, η Μαυριτανία εκπλήρωσε τις υποχρεώσεις της προχωρώντας σε μαζικές απελάσεις μεταναστών. Το Info Migrants, ειδησεογραφικός ιστότοπος για μετανάστες, ανέφερε ότι ο Mohamed Ahmed Ould Mohamed Lemine, Υπουργός Εσωτερικών της Μαυριτανίας, δήλωσε πως η κυβέρνηση είχε απελάσει περίπου 10.753 μετανάστες, αύξηση 14% σε σχέση με το 2023.

Από τα τέλη Φεβρουαρίου του 2025, ένα νέο κύμα μαζικών απελάσεων αντιμετωπίζουν οι μετανάστες από την Υποσαχάρια Αφρική στη Μαυριτανία, οι οποίοι σύμφωνα με τις Αρχές είναι χωρίς έγγραφα. Το ερώτημα που προκύπτει είναι: έχει μετατραπεί η Μαυριτανία σε φύλακα των ευρωπαϊκών συνόρων; Για να απαντήσει σε αυτό, το Global Voices πήρε συνέντευξη μέσω WhatsApp από τον Khally Diallo, μέλος της Μαυριτανικής Εθνοσυνέλευσης.

Jean Sovon (JS): Ποιοι είναι οι λόγοι πίσω από τις απελάσεις μεταναστών από την Υποσαχάρια Αφρική στη χώρα σας;

Khally Diallo (KD) : La Mauritanie a récemment bénéficié d’un soutien financier conséquent de 210 millions d’euros (plus de 230 millions de dollars américains), octroyé par l’Union européenne et l’Espagne, dans le cadre de la lutte contre l’immigration irrégulière. Ce partenariat s’inscrit dans une stratégie plus large visant à endiguer les flux migratoires en provenance d’Afrique de l’Ouest, la Mauritanie étant devenue, ces dernières années, un point de passage privilégié pour de nombreux migrants en route vers l’Europe.

En s’engageant à travers cet accord, la Mauritanie accepte de renforcer ses efforts en matière de contrôle migratoire. Toutefois, on peut quand-même noter certaines limites dans la mise en œuvre de cette politique. En effet, les actions entreprises sur le terrain se traduisent souvent par des vagues d’arrestations et d’expulsions, parfois menées de manière ciblée, ce qui peut soulever des interrogations sur le respect des droits humains et sur l’efficacité durable de l’approche adoptée.

Khally Diallo (KD): Η Μαυριτανία εξασφάλισε πρόσφατα 210 εκατομμύρια ευρώ από την Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ισπανία με στόχο την καταπολέμηση της παράτυπης μετανάστευσης. Αυτή η σύμπραξη εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική για τον περιορισμό των μεταναστευτικών ροών από τη Δυτική Αφρική. Πράγματι, τα τελευταία χρόνια, η Μαυριτανία έχει μετατραπεί σε βασική δίοδο για πολλούς μετανάστες με προορισμό την Ευρώπη.
Με την υπογραφή της συμφωνίας αυτής, η Μαυριτανία ανέλαβε τη δέσμευση να εντείνει τους ελέγχους στη μετανάστευση. Ωστόσο, υπάρχουν όρια στην εφαρμογή αυτής της πολιτικής. Συχνά, οι δράσεις που αναλαμβάνονται καταλήγουν σε μαζικές συλλήψεις και απελάσεις, οι οποίες ενίοτε είναι στοχευμένες. Το γεγονός αυτό δημιουργεί ερωτήματα τόσο για τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων όσο και για τη μακροπρόθεσμη αποτελεσματικότητα της εν λόγω προσέγγισης.

JS: Ποιες εθνικότητες αποτελούν στόχο αυτής της επιχείρησης; Δεδομένης αυτής της πολιτικής, υπάρχει κίνδυνος να αυξηθούν οι εντάσεις μεταξύ της Μαυριτανίας και γειτονικών χωρών;

KD : Aucune nationalité n'est explicitement visée dans les opérations menées, mais les pratiques répressives observées, bien qu’elles puissent répondre à des impératifs de sécurité nationale (selon le gouvernement), traduisent une approche parfois déséquilibrée de la gestion du phénomène migratoire. Elles apparaissent en décalage avec les exigences d’une politique plus globale, humaine et durable, qui devrait s’appuyer sur une compréhension des causes profondes de la migration et le respect inconditionnel de la dignité des personnes concernées.

C'est impératif que ces actions soient menées avec discernement et dans le strict respect des droits humains, afin d’éviter tout amalgame ou traitement excessif pouvant porter atteinte à l’image de la Mauritanie sur la scène internationale, notamment auprès des pays d’origine des migrants. Une telle perception risquerait d’entacher les efforts entrepris et de susciter des tensions diplomatiques inutiles.

KD: Οι επιχειρήσεις αυτές δεν στοχεύουν ρητά κάποια συγκεκριμένη εθνικότητα. Ωστόσο, οι κατασταλτικές πρακτικές που παρατηρούνται – και που η κυβέρνηση δικαιολογεί για λόγους εθνικής ασφάλειας – αντανακλούν μια ενίοτε μη ισορροπημένη προσέγγιση στη διαχείριση της μετανάστευσης. Δεν συνάδουν με τις απαιτήσεις μιας ευρύτερης, πιο ανθρώπινης και βιώσιμης πολιτικής, η οποία θα έπρεπε να βασίζεται σε μια στέρεη κατανόηση των βαθύτερων αιτίων της μετανάστευσης και στον απόλυτο σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.

Είναι επιτακτική ανάγκη αυτές οι ενέργειες να πραγματοποιούνται με διάκριση και σε πλήρη συμμόρφωση με τα ανθρώπινα δικαιώματα, ώστε να αποφευχθεί κάθε σκληρή μεταχείριση, που θα μπορούσε να πλήξει τη διεθνή φήμη της Μαυριτανίας, ιδίως στις χώρες καταγωγής των μεταναστ(ρι)ών. Μια αρνητική αντίληψη θα μπορούσε να αμαυρώσει τις προσπάθειες της χώρας και να δημιουργήσει αχρείαστες διπλωματικές εντάσεις.

Οι απελάσεις αυτές γίνονται δύσκολα αποδεκτές στις χώρες καταγωγής των μεταναστ(ρι)ών. Στο Μάλι, οι όροι των απελάσεων έχουν προκαλέσει εντάσεις μεταξύ των Αρχών. Στη Σενεγάλη, ο βουλευτής Guy Marius Sagna ασχολείται με το ζήτημα και ζήτησε τη σύσταση κοινοβουλευτικής αποστολής διερεύνησης. Στη σελίδα του στο Facebook, ανάρτησε:

Ανάρτηση του Σενεγαλέζου βουλευτή Guy Marius Sagna στο Facebook. Με άδεια χρήσης.

Έχω λάβει αρκετές αναφορές από την Ισλαμική Δημοκρατία της Μαυριτανίας. Έχω λάβει πληροφορίες σχετικά με παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ξενοφοβικές εκστρατείες κατά πολιτών από τη Σενεγάλη, το Μάλι, την Ακτή Ελεφαντοστού και άλλες αφρικανικές χώρες. Έχω επίσης λάβει καθημερινές αναφορές για απάνθρωπες συλλήψεις και απελάσεις εδώ και αρκετό καιρό.

Η Μαυριτανία είναι ένα κυρίαρχο κράτος με το δικαίωμα να θεσπίζει τους δικούς της κανόνες και οι Σενεγαλέζοι πολίτες που πηγαίνουν στη Μαυριτανία πρέπει να τους σέβονται.

Προτείνω η Εθνοσυνέλευση της Σενεγάλης να στείλει μια αποστολή στη Μαυριτανία για να αξιολογήσει την τρέχουσα κατάσταση των Σενεγαλέζων συμπατριωτών μας, των πολιτών της ECOWAS (Οικονομική Κοινότητα Κρατών της Δυτικής Αφρικής), των Αφρικανών υπηκόων και των μεταναστ(ρι)ών.

Θα ρωτήσω επίσης την κυβέρνηση για την κατάσταση των Σενεγαλέζων συμπατριωτών μας στη Μαυριτανία.

GMS

JS: Ποια είναι η στάση των οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων;

KD : Les organisations de défense des droits de l’homme, plusieurs acteurs de la société civile ainsi que moi-même en tant que député du peuple, avons vivement réagi face à cette situation. Nous dénonçons fermement les excès constatés lors des opérations de contrôle, notamment les arrestations arbitraires, les conditions de détention, ainsi que les expulsions menées sans respect des procédures légales.

Nous appelons les autorités à faire davantage, preuve de de retenue et de discernement, parce que la lutte contre l’immigration irrégulière ne saurait justifier des atteintes aux droits fondamentaux. Cette mobilisation s’est intensifiée à la suite d’une vague d’indignation sur les réseaux sociaux, où plusieurs témoignages ont mis en lumière des bavures policières, ainsi que des cas d’abus manifestes.

Des allégations préoccupantes font également état de pratiques illégales, où certains migrants se seraient vus contraints de verser de l’argent pour éviter l’expulsion ou pour obtenir un statut de séjour précaire. De telles dérives, si elles sont avérées, constituent une exploitation inacceptable de la vulnérabilité des migrants et sapent les efforts de transparence et de bonne gouvernance.

KD: Οι οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η κοινωνία των πολιτών και εγώ αντιδράσαμε σθεναρά. Καταδικάζουμε έντονα τις παραβιάσεις που παρατηρούνται στους ελέγχους, όπως αυθαίρετες συλλήψεις, συνθήκες κράτησης και απελάσεις χωρίς νόμιμη διαδικασία.

Καλούμε τις αρχές να δείξουν αυτοσυγκράτηση. Η καταπολέμηση της παράτυπης μετανάστευσης δεν δικαιολογεί παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ο ακτιβισμός μας εντάθηκε με την αγανάκτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για αστυνομική κακομεταχείριση και καταχρήσεις.

Υπάρχουν επίσης ανησυχητικές καταγγελίες για παράνομες πρακτικές: μετανάστες φέρεται να πληρώνουν για να αποφύγουν την απέλαση ή να αποκτήσουν επισφαλή άδεια διαμονής. Αυτό, αν αποδειχθεί, είναι απαράδεκτη εκμετάλλευση της ευαλωτότητας, υπονομεύοντας τη διαφάνεια και τη χρηστή διακυβέρνηση.

JS: Υπάρχουν λύσεις για την αντιμετώπιση αυτής της κατάστασης;

KD : Dans un esprit de responsabilité partagée, j’invite l’ensemble des ressortissants non mauritaniens établis sur notre territoire à se conformer aux exigences légales en matière de séjour. C'est essentiel qu’ils régularisent leur situation, non seulement pour leur sécurité personnelle, mais aussi pour qu’ils puissent vivre en Mauritanie dans la dignité et en toute sérénité. Cependant, cet appel à la régularisation doit nécessairement s’accompagner d’un engagement fort de la part des autorités mauritaniennes.

Je trouve qu'il est impératif de faciliter l’accès aux titres de séjour en mettant en place des procédures claires, accessibles, transparentes et équitables. Actuellement, force est de constater que de nombreux étrangers se heurtent à un véritable parcours du combattant pour obtenir ces documents. Cette complexité ouvre malheureusement la voie à diverses formes d’arnaques, d’abus administratifs et de corruption, au détriment des plus vulnérables. Une réforme en profondeur du système de délivrance des titres de séjour s’impose donc. Elle devrait inclure la simplification des démarches, la réduction des délais de traitement, la lutte contre les pratiques illicites, ainsi que la création de guichets d’accueil et d’accompagnement pour orienter les migrants dans leurs démarches.

KD: Με πνεύμα αμοιβαίας ευθύνης, καλώ όλους τους αλλοδαπούς, που έχουν εγκατασταθεί στη χώρα μας, να συμμορφωθούν με τις νομικές προϋποθέσεις διαμονής. Είναι απαραίτητο να νομιμοποιήσουν το καθεστώς τους, όχι μόνο για τη δική τους ασφάλεια, αλλά και για να ζουν στη Μαυριτανία με αξιοπρέπεια και απόλυτη ηρεμία. Ωστόσο, αυτή η έκκληση για νομιμοποίηση πρέπει να συνοδεύεται από μια ισχυρή δέσμευση εκ μέρους των μαυριτανικών Αρχών.

Πιστεύω ότι είναι επιτακτική ανάγκη να διευκολυνθεί η πρόσβαση στις άδειες παραμονής μέσω της καθιέρωσης σαφών, προσβάσιμων, διαφανών και δίκαιων διαδικασιών. Η απόκτηση αυτών των εγγράφων είναι επί του παρόντος μια εξαιρετικά δύσκολη υπόθεση για πολλούς ξένους. Δυστυχώς, αυτή η πολυπλοκότητα οδηγεί σε διάφορες μορφές απάτης, κακοδιοίκησης και διαφθοράς, συχνά εις βάρος των πιο ευάλωτων. Ως εκ τούτου, είναι απαραίτητη μια σε βάθος μεταρρύθμιση του συστήματος έκδοσης αδειών παραμονής, η οποία θα πρέπει να απλοποιήσει τις διαδικασίες, να μειώσει τους χρόνους διεκπεραίωσης, να καταπολεμήσει τις παράνομες πρακτικές και να δημιουργήσει γραφεία υποδοχής και υποστήριξης για την καθοδήγηση των μεταναστών καθ’ όλη τη διαδικασία.

Η Μαυριτανία παραμένει βασικός προορισμός για τους μετανάστες από την Υποσαχάρια Αφρική, τόσο ως ορμητήριο για την Ευρώπη όσο και ως οικονομικός πόλος έλξης. Έκθεση του ΔΟΜ για τα προφίλ των μεταναστών στην περιοχή Τσάμι, στη βορειοδυτική Μαυριτανία, αποκαλύπτει ότι χιλιάδες έρχονται αναζητώντας καλύτερη ζωή. Η έκθεση σημειώνει:

L’analyse sur les secteurs d’activités exercés par les migrants dans la ville de Chami ressort que l’orpaillage est le secteur prédominant, mobilisant une majorité des migrants (52%), en particulier les hommes, qui représentent environ 97 pour cent des travailleurs dans ce domaine.

Μια ανάλυση των τομέων που εξυπηρετούνται από τους μετανάστες στην Τσάμι διαπίστωσε ότι η χρυσοθηρία είναι ο κυρίαρχος τομέας, απασχολώντας τους περισσότερους μετανάστες (52%). Οι άνδρες αποτελούν περίπου το 97% των εργαζομένων σε αυτόν τον τομέα.

Υπό αυτές τις συνθήκες, μπορεί πράγματι η Νουακσότ να στερηθεί το εργατικό δυναμικό από την Υποσαχάρια Αφρική;