Ο Elvi Sidheri, φωτογραφία του συγγραφέα, χρησιμοποιείται με άδεια.

Ο Elvi Sidheri είχε περάσει τέσσερις ημέρες ανάμεσα στα πλαστικά καθίσματα του αεροδρομίου Barajas της Μαδρίτης περιμένοντας τους υπαλλήλους της υπηρεσίας μετανάστευσης να του δώσουν μια απάντηση. Είχε ταξιδέψει για να τελειοποιήσει τις γλωσσικές του δεξιότητες χάρη σε μια υποτροφία από την Casa España στα Τίρανα. Είχε ήδη χάσει το μέτρημα του πόσες φορές είχε απαγγείλει στο μυαλό του τους στίχους των ποιητών Λόπε δε Βέγα, Λουίς δε Γκόνγκορα και Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα. Είχε ήδη βελτιώσει τα ισπανικά του, όχι στην τάξη, αλλά προσπαθώντας να πείσει την αστυνομία ότι δεν μετέφερε ναρκωτικά και δεν είχε σχέδια να εγκατασταθεί στη Μαδρίτη· ήθελε απλώς να γνωρίσει την πόλη. Θα μπορούσε να αισθανθεί σαν τον Δον Κιχώτη το 2000, αλλά, αν ήταν έτσι, κανείς δεν θα αμφισβητούσε την είσοδό του στο Βασίλειο της Ισπανίας, που τώρα φαινόταν τόσο διαφορετικό από τα θαύματα που είχε φανταστεί. Η μόνη του αμαρτία ήταν ότι είχε αλβανικό διαβατήριο, μια χώρα από την οποία έρχονταν μόνο καταστροφικές ειδήσεις.

Η αναμονή ήταν πολύ μεγάλη και αποφάσισε να γυρίσει πίσω. Η υπομονή του είχε φτάσει στα όριά της. «Αν η Ισπανία δεν θέλει να δεχτεί τον Elvi, ούτε ο Elvi θέλει να μπει στην Ισπανία», είπε στον εαυτό του, ενισχύοντας ένα χαρακτηριστικό που τον διακρίνει μέχρι σήμερα: να μιλάει για τον εαυτό του σε τρίτο πρόσωπο. Γύρισε πίσω, ζήτησε το διαβατήριό του και επιβιβάστηκε στην επόμενη πτήση για την Αλβανία. Γνώρισε και δεν γνώρισε τη Μαδρίτη εκείνη τη φορά.

Οι πολιτικές συνθήκες έχουν εμποδίσει τη διάδοση της αλβανικής κουλτούρας στον κόσμο. Η διεθνής απομόνωση της Αλβανίας κατά τη διάρκεια του κομμουνιστικού καθεστώτος του Ενβέρ Χότζα (1944-1985) και ο τρέχων διπλωματικός αποκλεισμός του Κοσσυφοπεδίου, μιας χώρας που σήμερα αναγνωρίζεται από 97 από τα 193 μέλη του ΟΗΕ, έχουν συμβάλει στη διαμόρφωση μιας κουλτούρας που, ακόμη και στο πλαίσιο των Βαλκανίων, θεωρείται ως η πιο αινιγματική. Υπολογίζεται ότι υπάρχουν πέντε έως έξι εκατομμύρια άνθρωποι, που αυτοπροσδιορίζονται εθνοτικά ως Αλβανοί. Αποτελούν τη μεγαλύτερη εθνοτική ομάδα στο Κοσσυφοπέδιο (περίπου 93%) και τη μεγαλύτερη εθνοτική μειονότητα στη Βόρεια Μακεδονία. Οι Αλβανοί έχουν επίσης σημαντική παρουσία στο Μαυροβούνιο, την Ιταλία και την Ελλάδα, καθώς και σημαντική εθνοτική διασπορά στις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ιταλία και τη Βόρεια Ευρώπη.

Περισσότερα από είκοσι χρόνια μετά την πρώτη του απόπειρα να επισκεφθεί την Ισπανία, ο Elvi Sidheri είναι ένας από τους λίγους μεταφραστές και πολιτιστικούς μεσολαβητές μεταξύ του ιβηροαμερικανικού και του αλβανικού κόσμου. Στην πραγματικότητα, είναι εκτενής γνώστης του ρωμαϊκού πολιτιστικού κόσμου και, ιδίως, της Ισπανίας, καθώς είναι μεταφραστής ισπανικών, ιταλικών και πορτογαλικών στην αλβανική γλώσσα και έχει αφιερώσει δύο μυθιστορήματα στην χώρα: το «Ισπανία: Δύο Κόσμοι» (Dÿ bote, στην αλβανική γλώσσα), που εκδόθηκε το 2019, και το «Στην Ισπανία με αγάπη» (A España con Amor), που εκδόθηκε το 2021.

Μιλήσαμε με τον Elvi Sidheri μέσω email. Το κείμενο έχει υποστεί επεξεργασία για λόγους συντομίας.

Ο Elvi Sidheri, φωτογραφία του συγγραφέα, χρησιμοποιείται με άδεια.

Global Voices: Ποια ήταν η εικόνα που είχατε για την Ισπανία μετά από μια τόσο δυσάρεστη εμπειρία στο αεροδρόμιο της Μαδρίτης;

Fue muy impactante, ya que me di cuenta de que la España de mis sueños de juventud, la que había conocido leyendo a Lope de Vega, Góngora y García Lorca, era otra cosa. Pero, aunque fui consciente que la realidad era distinta, no sentí ningún resentimiento hacia España. Volví a los pocos años, en 2004, y después muchas otras veces, cada vez que podía. De hecho, después de dos décadas tomé esa experiencia como inspiración y la plasmé como autor en una parte de mi libro publicado en 2021, A España con amor, por más que el libro no sea autobiográfico.

Elvi Sidheri (ES): Ήταν πολύ συγκλονιστικό, καθώς συνειδητοποίησα ότι η Ισπανία των νεανικών μου ονείρων, αυτή που είχα γνωρίσει διαβάζοντας Λόπε ντε Βέγκα, Γκόνγκορα και Γκαρθία Λόρκα, ήταν κάτι άλλο. Αλλά, παρόλο που ήμουν ενήμερος ότι η πραγματικότητα ήταν διαφορετική, δεν ένιωσα καμία δυσαρέσκεια απέναντι στην Ισπανία. Επέστρεψα λίγα χρόνια αργότερα, το 2004, και μετά πολλές άλλες φορές, όποτε μπορούσα. Μάλιστα, μετά από δύο δεκαετίες, πήρα αυτή την εμπειρία ως έμπνευση και την αποτύπωσα ως συγγραφέας σε ένα μέρος του βιβλίου μου που εκδόθηκε το 2021, το «Στην Ισπανία με αγάπη», παρόλο που το βιβλίο δεν είναι αυτοβιογραφικό.

GV: Πώς επανασυνδεθήκατε με τον ισπανόφωνο κόσμο μετά από αυτό;

Fui a América casi inmediatamente después de esta primera fea experiencia y fue muy oportuno porque en el Caribe pude reencontrar las raíces de mi amor por el mundo hispano, su cultura y su lengua. Fui a República Dominicana y al principio me sentí casi como en casa porque estaba lleno de turistas italianos, que son muy parecidos a nosotros, los albaneses. En mi país la cultura y la lengua italianas están muy presentes. Y después empecé a apreciar la forma relajada en que vivían los lugareños, el clima, la naturaleza, el mar azul y la música. Después en Cuba me sentí muy atraído por su orgullo, la cultura asombrosa que tienen y la arquitectura colonial de Santiago de Cuba y La Habana. Descubrí que, aunque España y América Latina tienen orígenes comunes, como la misma lengua y algunas tradiciones, el Caribe e Hispanoamérica son realidades lejanas, que difieren visiblemente de España y de Europa.

ES: Μετά από αυτή την πρώτη άσχημη εμπειρία, πήγα σχεδόν αμέσως στη Λατινική Αμερική και ήταν πολύ επίκαιρο, γιατί στην Καραϊβική μπόρεσα να ανακαλύψω ξανά τις ρίζες της αγάπης μου για τον ισπανόφωνο κόσμο, τον πολιτισμό και τη γλώσσα του. Πήγα στη Δομινικανή Δημοκρατία και στην αρχή ένιωσα σχεδόν σαν στο σπίτι μου, γιατί ήταν γεμάτη Ιταλούς τουρίστες, που μοιάζουν πολύ με εμάς τους Αλβανούς. Στη χώρα μου, η ιταλική κουλτούρα και γλώσσα είναι πολύ παρούσες. Και τότε άρχισα να εκτιμώ τον χαλαρό τρόπο ζωής των ντόπιων, το κλίμα, τη φύση, τη γαλάζια θάλασσα και τη μουσική. Στη συνέχεια, στην Κούβα, με γοήτευσε πολύ η περηφάνεια των κατοίκων, η εκπληκτική κουλτούρα τους και η αποικιακή αρχιτεκτονική του Σαντιάγο ντε Κούβα και της Αβάνας. Ανακάλυψα ότι, αν και η Ισπανία και η Λατινική Αμερική έχουν κοινές ρίζες, όπως την ίδια γλώσσα και ορισμένες παραδόσεις, η Καραϊβική και η Λατινική Αμερική είναι μακρινές πραγματικότητες, που διαφέρουν εμφανώς από την Ισπανία και την Ευρώπη.

GV: Τι μπορείτε να μας πείτε για αυτές τις πολιτισμικές διαφορές μεταξύ της Ισπανίας και της Λατινικής Αμερικής από τη δική σας οπτική γωνία και εμπειρία;

«Hasta la Vista», του Petro Marko και «A España con Amor», του Elvi Sidheri. Φωτογραφία του συγγραφέα, που χρησιμοποιείται με την άδειά του.

España es casi un típico país de Europa Occidental: desarrollado, moderno, de mentalidad abierta, aunque mantiene sus raíces mediterráneas. América Latina ha heredado la mayor parte del legado cultural español, como su lengua y muchas tradiciones, pero también ese maravilloso Nuevo Mundo ha creado su propia conciencia, a partir de la mezcla de muchas culturas y etnias que emigraron a lo largo de los siglos y se fusionaron con el componente nativo y con personas de otros orígenes como África y Asia.

ES: Η Ισπανία είναι σχεδόν μια τυπική χώρα της Δυτικής Ευρώπης: ανεπτυγμένη, σύγχρονη, ανοιχτόμυαλη, διατηρώντας παράλληλα τις μεσογειακές της ρίζες. Η Λατινική Αμερική έχει κληρονομήσει το μεγαλύτερο μέρος της ισπανικής πολιτιστικής κληρονομιάς, όπως τη γλώσσα και πολλές παραδόσεις, αλλά και αυτός ο υπέροχος Νέος Κόσμος έχει δημιουργήσει τη δική του συνείδηση, από το μείγμα πολλών πολιτισμών και εθνοτήτων που μετανάστευσαν κατά τη διάρκεια των αιώνων και συγχωνεύτηκαν με την αυτόχθονη συνιστώσα και με ανθρώπους από άλλες περιοχές, όπως η Αφρική και η Ασία.

GV: Σε αυτό το μείγμα πολιτισμών της Λατινικής Αμερικής, πώς βλέπετε, από την Αλβανία, το αυτόχθον στοιχείο που αναφέρετε και την αλληλεπίδρασή του με άλλους πολιτισμούς; Βλέπετε ομοιότητες μεταξύ αυτής της πραγματικότητας και του βαλκανικού σας πλαισίου;

Las poblaciones indígenas conforman la parte más importante de la imagen que tenemos de América Latina, y en particular la que yo tengo como hispanófilo porque son el corazón mismo del continente americano. Pienso en la mezcla de etnias, lenguas, tradiciones y raíces que aportaron civilizaciones históricas y también en el aporte de culturas nativas: sin ellas América Latina no sería la misma.

La península balcánica también ha estado habitada por muchas naciones diferentes y la región siempre ha sido una encrucijada de civilizaciones, religiones e imperios. Soy muy consciente de que mi identidad albanesa fue forjada por la mezcla de estos pueblos y culturas a lo largo de los siglos.

ES: Οι αυτόχθονες πληθυσμοί αποτελούν το πιο σημαντικό μέρος της εικόνας που έχουμε για τη Λατινική Αμερική και ιδίως της εικόνας που έχω εγώ ως ισπανόφιλος, επειδή αποτελούν την καρδιά της αμερικανικής ηπείρου. Σκέφτομαι το μείγμα εθνοτήτων, γλωσσών, παραδόσεων και ριζών που συνέβαλαν στους ιστορικούς πολιτισμούς, αλλά και τη συμβολή των αυτόχθονων πολιτισμών: χωρίς αυτούς, η Λατινική Αμερική δεν θα ήταν η ίδια.

Η Βαλκανική χερσόνησος έχει επίσης κατοικηθεί από πολλά διαφορετικά έθνη και η περιοχή υπήρξε πάντα σταυροδρόμι πολιτισμών, θρησκειών και αυτοκρατοριών. Γνωρίζω πολύ καλά ότι η αλβανική μου ταυτότητα διαμορφώθηκε από την ανάμειξη αυτών των λαών και πολιτισμών κατά τη διάρκεια των αιώνων.

GV: Βρίσκετε πολιτισμικές ομοιότητες μεταξύ των Βαλκανίων και της Λατινικής Αμερικής;

Seguramente podemos encontrar muchas, sí. Aunque no me gusta hablar de aspectos negativos hay que mencionar que en estas dos regiones hay problemáticas comunes como falta de estabilidad, problemas económicos, crisis gubernamentales, dictaduras pasadas y sistemas democráticos híbridos. Afortunadamente también compartimos una actitud en la vida cotidiana de vivir con alegría, somos irascibles, despreciamos las dificultades que enfrentamos y hay un cierto disfrute de la lentitud en el día a día que nos permite apreciar los pequeños placeres que se nos presentan. Me gusta pensar que, en cierto modo, los Balcanes son la América Latina de Europa en muchos aspectos hermosos.

ES: Σίγουρα μπορούμε να βρούμε πολλές, ναι. Αν και δεν μου αρέσει να μιλάω για αρνητικά στοιχεία, πρέπει να αναφερθεί ότι σε αυτές τις δύο περιοχές υπάρχουν κοινά προβλήματα, όπως έλλειψη σταθερότητας, οικονομικά προβλήματα, κυβερνητικές κρίσεις, δικτατορίες στο παρελθόν και υβριδικά δημοκρατικά συστήματα. Ευτυχώς, μοιραζόμαστε επίσης μια καθημερινή στάση ζωής με χαρά, είμαστε οξύθυμοι, περιφρονούμε τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουμε και απολαμβάνουμε την αργή ροή της καθημερινής ζωής, που μας επιτρέπει να εκτιμούμε τις μικρές απολαύσεις που μας προσφέρει. Μου αρέσει να σκέφτομαι ότι, κατά κάποιον τρόπο, τα Βαλκάνια είναι η Λατινική Αμερική της Ευρώπης με πολλούς όμορφους τρόπους.

GV: Υπάρχουν αλβανικές λέξεις, που έχουν σαφείς μεταφράσεις στα ισπανικά, αλλά ταυτόχρονα είναι δύσκολο να μεταφραστούν σε άλλες γλώσσες, επειδή δεν υπάρχουν αντίστοιχα;

Creo que sí. Pienso en la muy típica palabra española “siesta” que puede traducirse fácilmente con la palabra albanesa “kotem”: una especie de siesta relajante, que también implica una tradición del lento disfrute de la vida que ambas culturas compartimos.

ES: Νομίζω ναι. Σκέφτομαι την πολύ χαρακτηριστική ισπανική λέξη «siesta», που μπορεί εύκολα να μεταφραστεί με την αλβανική λέξη «kotem»: ένα είδος χαλαρωτικού ύπνου, που υποδηλώνει επίσης μια παράδοση αργής απόλαυσης της ζωής, την οποία μοιράζονται και οι δύο κουλτούρες.

GV: Και αν έπρεπε να διαλέξετε μόνο μία ισπανική λέξη, ποια θα ήταν αυτή; 

La que siempre me ha fascinado es “hermosa”, ya que es una de las primeras palabras que aprendí al leer el libro “La judía de Toledo” de Lion Feuchtwanger. Es un escritor judío alemán sobreviviente del Holocausto que en su novela describe el amor entre el rey Alfonso VIII y Raquel, una muchacha judía a quien llamaban la “Fermosa”. Para mí, España y el mundo y culturas hispánicas son simplemente hermosas.

ES: Αυτό που πάντα με γοήτευε είναι η λέξη «hermosa» (πανέμορφη), καθώς είναι μια από τις πρώτες λέξεις που έμαθα όταν διάβασα το βιβλίο «Η Εβραία του Τολέδο» του Λίον Φόιχτβανγκερ. Πρόκειται για έναν Γερμανό-Εβραίο συγγραφέα και επιζώντα του Ολοκαυτώματος, ο οποίος περιγράφει στο μυθιστόρημά του τον έρωτα μεταξύ του βασιλιά Αλφόνσου Η’ και της Ραχέλ, μιας Εβραίας που ονομαζόταν «Fermosa». Για μένα, η Ισπανία και ο ισπανόφωνος κόσμος και οι ισπανόφωνες κουλτούρες είναι απλά πανέμορφες.

GV: Ποιοι ισπανόφωνοι και Λατινοαμερικανοί συγγραφείς σας αρέσουν ή σας αρέσει να μεταφράζετε περισσότερο;

Me encanta hacer traducciones especialmente de poetas, ya sea de España o de América Latina, y debo señalar que mi primera traducción del español fue de tres de las Novelas Ejemplares de Miguel de Cervantes. Todo el tiempo traduzco autores, como Octavio Paz, Mario Benedetti, César Vallejo –uno de los poetas más difíciles de traducir–, Jaime Sabines, Pablo Neruda y, mi favorita en absoluto, Elvira Sastre.

ES: Μου αρέσει πολύ η μετάφραση, ειδικά από ποιητές, είτε από την Ισπανία είτε από τη Λατινική Αμερική, και πρέπει να επισημάνω ότι η πρώτη μου μετάφραση από τα ισπανικά ήταν τρία από τα Παραδειγματικά Μυθιστορήματα του Μιγκέλ ντε Θερβάντες. Μεταφράζω συνεχώς συγγραφείς, όπως τον Οκτάβιο Παζ, τον Μάριο Μπενεντέτι, τον Σέζαρ Βαγιέχο —έναν από τους πιο δύσκολους ποιητές στη μετάφραση—, τον Χάιμε Σαμπίνες, τον Πάμπλο Νερούδα και, την απόλυτη αγαπημένη μου, την Ελβίρα Σάστρε.

GV: Ποια βιβλιογραφία υπάρχει σχετικά με τη σχέση μεταξύ του αλβανικού και του ισπανικού κόσμου;

Poca y no está traducida. El clásico de referencia es el famoso libro Hasta la vista (NdR: título original en albanés) del gran autor Pietro Marko, donde describe la Guerra Civil Española inspirado en sus propias experiencias como voluntario de las Brigadas Internacionales. Nunca se ha traducido al español y yo siempre recomiendo su traducción por su disidencia a la dictadura y las experiencias que cuenta. También me gustaría destacar mi libro A España con Amor, en el que describo las relaciones culturales y humanas entre albaneses y españoles desde la década de 1930 hasta nuestros días a través de tres historias de amor en tres épocas diferentes. (NdR: en junio se ha publicado en España la novela policial La espía de cristal de Pere Cervantes, que ambienta una historia de amor entre un reportero español y una sobreviviente de guerra albanesa en el Kosovo de la posguerra)

ES: Λίγη και η περισσότερη δεν είναι μεταφρασμένη. Η αναφορά είναι στο διάσημο βιβλίο «Hasta la vista» (Σημ.: πρωτότυπος τίτλος στα αλβανικά) του μεγάλου συγγραφέα Pietro Marko, όπου περιγράφει τον Ισπανικό Εμφύλιο Πόλεμο εμπνευσμένος από τις δικές του εμπειρίες ως εθελοντής στις Διεθνείς Ταξιαρχίες. Δεν έχει μεταφραστεί ποτέ στα ισπανικά και πάντα συνιστώ τη μετάφρασή του λόγω της διαφωνίας του με τη δικτατορία και των εμπειριών που περιγράφει. Θα ήθελα επίσης να επισημάνω το βιβλίο μου «Στην Ισπανία με αγάπη» (A España con Amor), το οποίο περιγράφει τις πολιτιστικές και ανθρώπινες σχέσεις μεταξύ Αλβανών και Ισπανών από τη δεκαετία του '30 έως σήμερα, μέσα από τρεις ιστορίες αγάπης σε τρεις διαφορετικές περιόδους.

GV: Δεδομένου ότι η αλβανική λογοτεχνία είναι ελάχιστα γνωστή, σε ποιον πρέπει να δώσουμε προσοχή για να κατανοήσουμε καλύτερα αυτό το πολιτιστικό τοπίο; Το όνομα του συγγραφέα Ισμαήλ Κανταρέ αναφέρεται πάντα, αλλά ποιος άλλος υπάρχει;

La literatura albanesa está viviendo una especie de renacimiento, después de la caída del régimen totalitario en Albania, pero también en Kosovo, y hay muchos escritores talentosos que están creando una nueva ola sin vínculos, pocas influencias y una mentalidad distinta al antiguo régimen y sus reflejos en nuestro espacio literario, como pueden ser Erjus Mezini o Kristaq Turtulli.

Kadaré es un grande, y eso no lo digo yo, sino los lectores de medio mundo en los más de treinta idiomas en la cuales han sido traducidos sus libros. Pero sus obras están inevitablemente vinculadas a aquel periodo histórico. Él supo jugar majestuosamente con la censura, señalando problemas que nadie más podría. Sin embargo, un hecho lamentable en el que caen muchos cuando escriben sobre Albania es tomar siempre como punto de referencia la violencia del Kanun medieval, las Vírgenes Juradas, la dictadura de Hoxha, la prostitución, las organizaciones criminales mafiosas y nada más, como si Albania y los albaneses fuéramos sólo eso. Es algo muy despectivo, que no le hace justicia a Albania ni a su literatura.

ES: Η αλβανική λογοτεχνία βιώνει μια αναγέννηση μετά την πτώση του ολοκληρωτικού καθεστώτος στην Αλβανία, αλλά και στο Κοσσυφοπέδιο, και πολλοί ταλαντούχοι συγγραφείς δημιουργούν ένα νέο κύμα χωρίς δεσμούς, με λίγες επιρροές και μια διαφορετική νοοτροπία από το παλιό καθεστώς και τις επιπτώσεις του στον λογοτεχνικό μας χώρο, όπως ο Erjus Mezini ή ο Kristaq Turtulli.

Ο Κανταρέ ήταν ένας από τους μεγάλους, και δεν το λέω εγώ αυτό, αλλά οι αναγνώστες σε όλο τον κόσμο, που διαβάζουν τα βιβλία του στις περισσότερες από τριάντα γλώσσες, στις οποίες έχουν μεταφραστεί. Ωστόσο, τα έργα του είναι αναπόφευκτα συνδεδεμένα με εκείνη την ιστορική περίοδο. Ήξερε πώς να παίζει μεγαλοπρεπώς με τη λογοκρισία επισημαίνοντας προβλήματα, που κανείς άλλος δεν μπορούσε. Ωστόσο, ένα λυπηρό γεγονός στο οποίο πέφτουν πολλοί όταν γράφουν για την Αλβανία είναι να παίρνουν πάντα ως σημείο αναφοράς τη βία του μεσαιωνικού Kanun, τις Ορκισμένες Παρθένες, τη δικτατορία του Χότζα, την πορνεία, τις μαφιόζικες εγκληματικές οργανώσεις και τίποτα άλλο, σαν η Αλβανία και οι Αλβανοί να ήταν μόνο αυτό. Είναι κάτι πολύ υποτιμητικό, που δεν δικαιώνει την Αλβανία και τη λογοτεχνία της.

GV: Πράγματι, όταν μιλάμε για την «Αλβανία» και το «Κόσοβο», τείνουν να διαδίδονται αρνητικά στερεότυπα, ή τουλάχιστον προμοντέρνα και σκοτεινά. Πώς μπορεί η πολιτιστική παραγωγή να αντισταθμίσει αυτές τις αναπαραστάσεις και να προσφέρει στον κόσμο μια πιο ακριβή, μοντέρνα και κοσμοπολίτικη εικόνα της σημερινής Αλβανίας και του Κοσόβου;

Tanto extranjeros como muchos autores albaneses suelen enfocarse en esto, quizás, porque les resulta más fácil que profundizar en otras cosas. En mi literatura, por el contrario, siempre trato de centrar la atención en el carácter cosmopolita ancestral típico de los albaneses. Por ejemplo, en el hecho de que nuestra tierra desde siempre ha sido encrucijada de civilizaciones, lenguas, culturas y tradiciones y eso lleva a una mentalidad abierta y a una hospitalidad característica que se aprecia, entre otras cosas, en el rescate de los judíos en la Segunda Guerra Mundial o en la acogida de refugiados de la guerra de Kosovo en 1999. Intento destacar de nuestra Besa ­–código de honor tradicional albanés­– nuestra actitud alegre y nuestra obstinación y carácter invencible ante las dificultades de la vida, el mal destino, los invasores y los regímenes opresores.

ES: Τόσο οι ξένοι όσο και πολλοί Αλβανοί συγγραφείς τείνουν να επικεντρώνονται σε αυτά τα θέματα, ίσως επειδή τους είναι πιο εύκολο από το να εμβαθύνουν σε άλλες πτυχές. Στη λογοτεχνία μου, αντίθετα, προσπαθώ πάντα να εστιάζω στον προγονικό κοσμοπολίτικο χαρακτήρα, που είναι χαρακτηριστικός των Αλβανών. Για παράδειγμα, στο γεγονός ότι η γη μας ήταν πάντα σταυροδρόμι πολιτισμών, γλωσσών, πολιτισμών και παραδόσεων, κάτι που οδηγεί σε μια ανοιχτόμυαλη στάση και μια χαρακτηριστική φιλοξενία που φαίνεται, μεταξύ άλλων, στη διάσωση των Εβραίων κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο ή στην υποδοχή των προσφύγων από τον πόλεμο του Κοσσυφοπεδίου το 1999. Προσπαθώ να αναδείξω από τη μπέσα μας — τον παραδοσιακό αλβανικό κώδικα τιμής — τη χαρούμενη στάση μας και την πεισματάρα και ανίκητη φύση μας απέναντι στις δυσκολίες της ζωής, την κακοτυχία, τους εισβολείς και τα καταπιεστικά καθεστώτα.

GV: Τι μελλοντική συνεργασία μπορούμε να περιμένουμε μεταξύ του αλβανικού και του ισπανόφωνου κόσμου, δεδομένου ότι αποτελούν περιφερειακές σφαίρες της παγκόσμιας πολιτιστικής παραγωγής;

Estoy seguro de que seguirán construyéndose puentes culturales entre nuestras culturas y gente, especialmente a través de la literatura, y daré lo mejor de mí para dar mi aporte en este contexto, como autor y como traductor.

ES: Είμαι βέβαιος ότι θα συνεχίσουν να χτίζονται γέφυρες μεταξύ των πολιτισμών και των λαών μας, ιδίως μέσω της λογοτεχνίας, και θα κάνω ό,τι μπορώ για να συμβάλω σε αυτό, τόσο ως συγγραφέας όσο και ως μεταφραστής.