Οι ανεμογεννήτριες στο εργοστάσιο αιολικής ενέργειας Zhanatas στο Καζακστάν. Φωτογραφία από την υπηρεσία Τύπου της κυβέρνησης του Καζακστάν. Δίκαιη χρήση.

Το παρόν άρθρο υποβλήθηκε στο πλαίσιο της υποτροφίας για την κλιματική δικαιοσύνη του Global Voices, η οποία ενώνει δημοσιογράφους από σινόφωνες χώρες και χώρες της Παγκόσμιας Πλειοψηφίας για τη διερεύνηση των επιπτώσεων των κινεζικών αναπτυξιακών έργων στο εξωτερικό.

Η μετάβαση του Καζακστάν στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (ΑΠΕ) έχει σημειώσει σημαντική άνοδο τα τελευταία έτη. Αυτή η ταχέως αναπτυσσόμενη πράσινη μετάβαση επέτρεψε στη χώρα να επιτύχει τους ενδιάμεσους στόχους της για τις ΑΠΕ. Έως το 2030, η χώρα στοχεύει στην παραγωγή του 15% της συνολικής ενεργειακής της παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και στην αύξηση του ποσοστού αυτού σε 50% μέχρι το 2050. Επιπλέον, το Καζακστάν έχει δεσμευτεί για την επίτευξη ουδετερότητας άνθρακα έως το 2060. 

Ο μεγαλύτερος συνεργάτης σε αυτή την προσπάθεια ήταν η Κίνα, της οποίας ο ρόλος στη μετάβαση στις ΑΠΕ αυξήθηκε και διαφοροποιήθηκε με την πάροδο των ετών. Για το Καζακστάν, τα οφέλη αυτής της εταιρικής σχέσης είναι σαφή: εκβιομηχάνιση της οικονομίας του και, το σημαντικότερο, μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και βελτίωση της ποιότητας του αέρα και της δημόσιας υγείας. Για την Κίνα, τα οφέλη υπερβαίνουν τις απλές επικερδείς επενδύσεις και την εξαγωγή της τεχνολογίας ΑΠΕ και περιλαμβάνουν την απόκτηση ήπιας ισχύος και την αντιστάθμιση του περιβαλλοντικά καταστροφικού αποτυπώματός της στο Καζακστάν. 

Αξιοποίηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας για την καταπολέμηση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης

Εκτός από τους πλούσιους πόρους πετρελαίου και φυσικού αερίου, το Καζακστάν διαθέτει τεράστιο δυναμικό ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, χάρη στη μεγάλη του έκταση και την αφθονία των ανέμων και των ηλιόλουστων ημερών. Είναι η ένατη μεγαλύτερη χώρα σε έκταση και κατέχει το 77% του ηλιακού δυναμικού της Κεντρικής Ασίας και το 90% του περιφερειακού αιολικού δυναμικού.  

Η παρουσία αιολικών διαδρόμων στις απέραντες στέπες του Καζακστάν με ταχύτητες ανέμου άνω των πέντε μιλίων ανά δευτερόλεπτο, που υπάρχουν σε όλες τις περιοχές, καθιστά το Καζακστάν ιδανικό για τη λειτουργία ανεμογεννητριών. Επιπλέον, τουλάχιστον το 50% της επικράτειας του Καζακστάν είναι κατάλληλο για την εγκατάσταση ηλιακών συλλεκτών. 

Ακολουθεί ένα βίντεο του YouTube σχετικά με την ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στο Καζακστάν.

Το μεγαλύτερο μέρος του δυναμικού ΑΠΕ παραμένει ανεκμετάλλευτο, ενώ το Καζακστάν εξακολουθεί να βασίζεται σε ενεργειακές υποδομές της σοβιετικής εποχής, που κατασκευάστηκαν για τη χρήση ορυκτών καυσίμων. Το 2024, το 66% της ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας παρήχθη μέσω άνθρακα, το 21% μέσω φυσικού αερίου, το 6,6% από υδροηλεκτρική ενέργεια και μόνο το 6,4% από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. 

Η ατμοσφαιρική ρύπανση αποτελεί εθνικό πρόβλημα στο Καζακστάν. Το 2025, 35 πόλεις σε ολόκληρη τη χώρα αντιμετώπισαν σημαντική ατμοσφαιρική ρύπανση, σύμφωνα με την Εθνική Υδρομετεωρολογική Υπηρεσία του Καζακστάν. Σημαντική πηγή αυτής της πανδημίας ρύπανσης είναι ο άνθρακας, που καίγεται από θερμοηλεκτρικούς σταθμούς, βιομηχανικά συγκροτήματα και νοικοκυριά. 

Ακολουθεί ένα βίντεο του YouTube σχετικά με την ατμοσφαιρική ρύπναση στο Καζακστάν.

Ο κατάλογος των δυσμενών επιπτώσεων της ατμοσφαιρικής ρύπνασης είναι μεγάλος. Σύμφωνα με τον ιατρό Denis Vinnikov από το Καζακστάν, ο οποίος έχει ερευνήσει τις επιπτώσεις της ατμοσφαιρικής ρύπανσης στην υγεία, η μακροχρόνια έκθεση σε μολυσμένο αέρα αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης καρδιαγγειακών και αναπνευστικών παθήσεων, όπως η χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ).

Επιπλέον, η ατμοσφαιρική ρύπανση αυξάνει την πιθανότητα εμφάνισης σχεδόν όλων των τύπων καρκίνου και όγκων. Μία από τις πιο μολυσμένες πόλεις του Καζακστάν, το Αλμάτι, αποτελεί εθνική πρωταθλήτρια με τις περισσότερες περιπτώσεις ΧΑΠ. 

Η αναγνώριση από το Καζακστάν των δυσμενών επιπτώσεων του ενεργειακού τομέα, που βασίζεται στον άνθρακα, στο περιβάλλον και τη δημόσια υγεία, ώθησε την κυβέρνηση να αυξήσει την παραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές την τελευταία δεκαετία.

Οι πολλαπλοί ρόλοι της Κίνας στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας

Οι προσπάθειες Καζακστάν-Κίνας για την πράσινη ενέργεια αποτελούν μέρος της ευρύτερης διμερούς συνεργασίας της Κίνας, η οποία καλύπτει την ενέργεια, τη γεωργία, τον μηχανικό εξοπλισμό και τα ορυχεία, μεταξύ άλλων τομέων. Η Κίνα είναι ένας από τους μεγαλύτερους εμπορικούς και επενδυτικούς εταίρους του Καζακστάν. Το 2022, οι χώρες υπέγραψαν μόνιμη συνολική στρατηγική συνεργασία. Μεταξύ 2005 και 2023, η Κίνα επένδυσε περισσότερα από 25 δις δολάρια ΗΠΑ στο Καζακστάν. 

Οι δύο πλευρές συνεργάζονται επίσης στενά στο πλαίσιο της Πρωτοβουλίας Μία Ζώνη Ένας Δρόμος, του παγκόσμιου έργου συνδεσιμότητας της Κίνας, που επικεντρώνεται στην ενέργεια, το εμπόριο και τις υποδομές μεταφορών στα κράτη με παγκόσμια πλειοψηφία. Μεταξύ 2013 και 2020, η Κίνα επένδυσε 18,5 δολάρια ΗΠΑ στο Καζακστάν στο πλαίσιο της Πρωτοβουλίας Μία Ζώνη Ένας Δρόμος.

Η Κίνα συμμετείχε στην πράσινη μετάβαση του Καζακστάν από την αρχή. Σε συνέντευξή του στο Global Voices, ο Yunis Sharifli, μη μόνιμος συνεργάτης στο China Global South Project, περιέγραψε την Κίνα ως τον «πρώτο μέτοχο» στον τομέα των ΑΠΕ του Καζακστάν. Η Yana Zabanova, ερευνητική υπάλληλος του Ερευνητικού Ινστιτούτου Βιωσιμότητας, δήλωσε σε συνέντευξη με το Global Voices:

Η Κίνα ήταν ο κύριος προμηθευτής τεχνολογίας στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας του Καζακστάν, όσον αφορά τα φωτοβολταϊκών και ολοένα και περισσότερο στον αιολικό τομέα, και οι κινεζικές εταιρείες χρησίμευσαν επίσης ως σημαντικοί επενδυτές και εργολάβοι EPC [μηχανική, προμήθεια και κατασκευή] για έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στη χώρα.

Ο ρόλος της Κίνας αυξήθηκε σημαντικά από το 2018, όταν η κυβέρνηση εγκαινίασε δημοπρασίες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, οι οποίες χορηγούσαν κυβερνητικές συμβάσεις στον πλειοδότη με τη χαμηλότερη προσφορά.

Από το 2018, μία μόνο ιδιωτική κινεζική εταιρεία, η Universal Energy, έχει κατασκευάσει δέκα μονάδες ΑΠΕ, τρεις ηλιακές και επτά αιολικές, συνολικής ισχύος 630 μεγαβάτ, κερδίζοντας κυβερνητικούς διαγωνισμούς.  

Ένας ηλιακός σταθμός ηλεκτροπαραγωγής 100 MW που κατασκευάστηκε από την Universal Energy στο Καπτσαγκάι του Καζακστάν. Στιγμιότυπο από το βίντεο «СЭС «Нургиса» г. Капчагай | Инжиниринговые услуги» από το κανάλι του KazBuildExpert στο YouTube. Δίκαιη χρήση.

Επιπλέον, κρατικές κινεζικές εταιρείες έχουν εξασφαλίσει συμβάσεις μέσω διακυβερνητικών διαπραγματεύσεων. Υπάρχουν αρκετά παραδείγματα, όπως οι αιολικοί σταθμοί παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας (ΑΗΣ) Zhanatas και Shelek, οι οποίοι είναι ήδη σε λειτουργία, και πέντε ακόμη μονάδες ΑΠΕ σε στάδιο ανάπτυξης με συνολική ισχύ 2,6 GW.  

Ακολουθεί ένα βίντεο του YouTube σχετικά με την ΑΗΣ στο Shelek από το κινεζικό CGTN.

Σε συνέντευξή της στην Global Voices, η Ainur Sospanova, πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου της Qazaq Green RES Association, παρείχε την εκτίμηση ως εμπειρογνώμονας για τη συμμετοχή της Κίνας στον τομέα των ΑΠΕ του Καζακστάν:

Στον τομέα της ηλιακής ενέργειας, είναι σχεδόν 100%, διότι είναι αδύνατο να ανταγωνιστεί κανείς τους κινεζικούς ηλιακούς συλλέκτες. Στον τομέα της αιολικής ενέργειας, είναι τουλάχιστον 70% και συνεχίζει να αυξάνεται.

Επομένως, από το 2018, η Κίνα έχει επεκτείνει τον ρόλο της σε προγραμματιστή έργων και χρηματοδότη μέσω δανείων που χορηγούνται από κινεζικές τράπεζες και χρηματοδότησης με ίδια κεφάλαια. 

Η συμμετοχή της Κίνας στα έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας του Καζακστάν πρόκειται να αυξηθεί ακόμη περισσότερο μετά την ολοκλήρωση δύο κινεζικών εργοστασίων υπεύθυνων για την παραγωγή συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας και εξαρτημάτων για αιολικούς σταθμούς παραγωγής ενέργειας. 

Αξιωματούχοι του Καζακστάν, Κινέζοι διπλωμάτες και εκπρόσωποι της Sany Renewable Energy εγκαινιάζουν το εργοτάξιο παραγωγής εξαρτημάτων για αιολικούς σταθμούς στην επαρχία Ζαμπίλ του Καζακστάν τον Νοέμβριο του 2024. Από την υπηρεσία Τύπου της κυβέρνησης του Καζακστάν. Ελεύθερη χρήση.

Απόκτηση ήπιας ισχύος και βελτίωση εικόνας

Παραδόξως, η Κίνα είναι ταυτόχρονα ο μεγαλύτερος ρυπαντής στον κόσμο και ο παγκόσμιος ηγέτης στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Ενώ η Κίνα κατασκευάζει τα δύο τρίτα των παγκόσμιων αιολικών και ηλιακών έργων, το 93% των παγκόσμιων κατασκευών από ενέργεια άνθρακα πραγματοποιήθηκε στην Κίνα το 2024. Αυτό το παράδοξο παρατηρείται και στα έργα της Πρωτοβουλίας Μία Ζώνη Ένας Δρόμος, όπως αυτά στο Καζακστάν. 

Η Κίνα συχνά προβάλλει τα έργα ηλιακής και αιολικής ενέργειας ως μέρος της Πρωτοβουλίας Μία Ζώνη Ένας Δρόμος. Ταυτόχρονα, το ένα τέταρτο της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας με καύση άνθρακα στον κόσμο χρηματοδοτείται μέσω της Πρωτοβουλίας Μία Ζώνη Ένας Δρόμος. Παρόλο που η China Power International Holding και η Samruk Energy του Καζακστάν έχουν συμφωνήσει σε έργα ηλιακής και αιολικής ενέργειας για την ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, συνάπτονται επίσης συμφωνίες για την ανάπτυξη βιομηχανιών πετρελαίου, φυσικού αερίου, άνθρακα, τσιμέντου και χάλυβα στο Καζακστάν, οι οποίες επηρεάζουν αρνητικά το περιβάλλον και την ευημερία των τοπικών κοινοτήτων. Ο Sharifli εξήγησε:

Όταν εξετάζουμε την παγκόσμια δυσαρέσκεια για την παρουσία της Κίνας, βλέπουμε δύο ανησυχίες: την παγίδα χρέους και τη ρύπανση του περιβάλλοντος. Έτσι, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι πολύ σημαντικές σε αυτό το πλαίσιο.

Οι επενδύσεις της Κίνας στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας αποσκοπούν στην αντιμετώπιση αυτών των ανησυχιών με την απόκτηση ήπιας ισχύος και τη βελτίωση της φήμης της.

Αυτό ωφελεί όχι μόνο την Κίνα αλλά και την Πρωτοβουλία Μία Ζώνη Ένας Δρόμος. Οι κινεζικές εταιρείες που έχουν επενδύσει σε ΑΠΕ στο Καζακστάν, όπως η Risen Energy, η Universal Energy και η Power China, θέτουν την Πρωτοβουλία Μία Ζώνη Ένας Δρόμος στο επίκεντρο του τρόπου με τον οποίο πλαισιώνουν τις εταιρείες τους. Οι κινεζικές δεξαμενές σκέψης υποστηρίζουν επίσης ότι η κινεζική κυβέρνηση προωθεί την ανάπτυξη ΑΠΕ στο εξωτερικό παρά τις ανησυχίες.  

Σε αντίθεση με τα κινεζικά εργοστάσια επεξεργασίας πετρελαίου, χάλυβα και τσιμέντου στο Καζακστάν, τα έργα ΑΠΕ δεν προκάλεσαν αντιδράσεις και βοήθησαν την Κίνα να βελτιώσει τη φήμη της στην Κεντρική Ασία. Ο Sharifli σημείωσε ότι από το 2021, η στάση της κοινής γνώμης απέναντι στην Κίνα στο Καζακστάν έχει αρχίσει να γίνεται πιο θετική, εν μέρει λόγω των κινεζικών επενδύσεων σε ΑΠΕ, σύμφωνα με έρευνα που διεξήγαγε το Βαρόμετρο Κεντρικής Ασίας. 

«Τα εργοστάσια ανανεώσιμων πηγών ενέργειας βρίσκονται συνήθως στη στέπα, μακριά από τους οικισμούς, δεν παρεμβαίνουν στην καθημερινή ζωή των ανθρώπων και μοιάζουν ειδυλλιακά. Δεν υπάρχουν σκουπίδια, δεν υπάρχει ρύπανση, δεν υπάρχει βρώμικο νερό ή χώμα», δήλωσε η Zabanova, η οποία έχει επισκεφθεί πολλές μονάδες ΑΠΕ στο Καζακστάν στο πλαίσιο της έρευνάς της. 

Οι επενδύσεις της Κίνας σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας στο Καζακστάν αποτελούν παράδειγμα για το πώς χρησιμοποιούνται τα έργα ηλιακής και αιολικής ενέργειας στη διπλωματία. Όχι μόνο επιτρέπουν στις κινεζικές εταιρείες να εξάγουν τις πλεονάζουσες ικανότητές τους σε κερδοφόρες ξένες αγορές, αλλά βοηθούν επίσης την Κίνα να συγκαλύψει την περιβαλλοντική της ζημία και να δημιουργήσει ευνοϊκή αντίληψη στο εξωτερικό.