Στιγμιότυπο από ένα ντοκιμαντέρ για την πάλη των ντόπιων να αποτρέψουν την καταστροφή του δάσους Ακμπελέν.

Από το 2019, οι ντόπιοι κάτοικοι του χωριού Ικίζκιοϊ στη νοτιοδυτική επαρχία των Μουγλών προσπαθούν να αποτρέψουν την καταστροφή του δάσους Ακμπελέν, που βρίσκεται κοντά στο χωριό τους. Μα στην Τουρκία, η συντήρηση των χώρων πρασίνου δεν ήταν ποτέ προτεραιότητα για το κυβερνών Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης, που δεν έχει καμία ορθή περιβαλλοντική πολιτική.

Η καταστολή το 2013 ενάντια σε μία ομάδα οικολόγων, που επιχειρούσαν να αποτρέψουν την καταστροφή του πάρκου Γκεζί, ήταν μία καθοριστική στιγμή για το κυβερνών κόμμα σηματοδοτώντας την αντιπεριβαλλοντική στροφή του AKP. Έκτοτε, έχουν ξεσπάσει πολλές διαμαρτυρίες στην Τουρκία, συχνά οργανωμένες από ντόπιους κατοίκους, που θέλουν να προστατέψουν τους εναπομείναντες χώρους πρασίνου και να αποτρέψουν την επέκταση των σταθμών παραγωγής ενέργειας. Με μία όμως κυβέρνηση που δεν έχει πράσινο όραμα, που προτεραιοποιεί την οικονομία εις βάρος του περιβάλλοντος και που επιτρέπει τις άπληστες εταιρείες να φουσκώνουν τα ταμεία τους εις βάρος των απλών πολιτών, είναι ένας αγώνας που ήρθε για να διαρκέσει. Η αποψίλωση στο Ακμπελέν, που ξεκίνησε στις 24 Ιουλίου 2023, είναι ένα ξεδιάντροπο παράδειγμα. Παράλληλα, οι εταιρείες πίσω από την καταστροφή του δάσους έχουν αρνηθεί να συμμορφωθούν με τη δικαστική εντολή που ανέστειλε εξαρχής το έργο.

Επιχειρηματικά συμφέροντα

Εκ των 35 σταθμών παραγωγής ενέργειας με καύση άνθρακα, υπάρχουν τρεις που λειτουργούν, στa Μούγλα: ο Γιαταγάν (λειτουργεί από το 1982), ο Γενίκιοϊ (από το 1986) και ο Κεμέρκιοϊ (από το 1993). Όλοι τους έχουν ιδιωτικοποιηθεί από το 2014. Ο Γενίκιοϊ και ο Κεμέρκιοϊ αγοράστηκαν από την YK Energy, μία εταιρεία που ιδρύθηκε από την Limak Holding και την İÇTAŞ Enerji. Τόσο η Limak όσο και η İÇTAŞ είναι γνωστές για τη σύνδεσή τους με την τρέχουσα κυβέρνηση.

Από την ανάληψη της διαχείρισης των σταθμών παραγωγής ενέργειας, οι εταιρείες δεν έχουν κάνει σχεδόν τίποτα για να αντιμετωπίσουν τις καταστροφικές επιπτώσεις, που έχουν οι σταθμοί αυτοί στην υγεία και το περιβάλλον. Οι ντόπιοι έχουν καταγράψει εκτενώς αυτές τις επιπτώσεις τόσο σε τοπικές όσο και σε διεθνείς εκθέσεις. Αυτές οι επιπλοκές δεν απέτρεψαν το Υπουργείο Ενέργειας και Φυσικών Πόρων από το να θέσουν σε εφαρμογή ένα νέο κανονισμό τον Μάρτιο του 2022, που ανοίγει τους φυσικούς ελαιώνες της περιοχής στην ανάπτυξη και δίνει το πράσινο φως για δραστηριότητες εξόρυξης για τους σταθμούς παραγωγής ενέργειας.

Τον ίδιο μήνα, το Υπουργείο Περιβάλλοντος, Αστικοποίησης και Κλιματικής Αλλαγής τροποποίησε, για τέταρτη φορά, έναν κανονισμό, που διέπει προστατευόμενες φυσικές ζώνες (εθνικά πάρκα, φυσικά πάρκα, περιβαλλοντικά προστατευμένες ζώνες και υγροβιότοπους), ανοίγοντας αυτές τις περιοχές για εξορύξεις και κατασκευές. Οι αποφάσεις αυτές ανακοινώθηκαν εν μέσω συνεχιζόμενης δικαστικής υπόθεσης, που είχε υποβληθεί από τους ντόπιους κατοίκους του χωριού Ικίζκιοϊ. Απορρίπτοντας τις διαμαρτυρίες των κατοίκων της περιοχής, το Υπουργείο Γεωργίας και Δασοκομίας παρέδωσε περίπου 740.000 τετραγωνικά μέτρα δασικής γης στην YK Energy, ώστε να εξορύξει λιγνίτη τον Απρίλιο του 2021.

Σύμφωνα με ρεπορτάζ της τοπικής διαδικτυακής πλατφόρμας Bianet, οι εταιρείες έχουν μεταφερθεί στη δασική περιοχή στις 24 Ιουλίου έχοντας λάβει τις απαραίτητες άδειες για να ανοίξουν 740 στρέμματα γης για υλοτόμηση. Οι εταιρείες ισχυρίζονται ότι ο λιγνίτης που βρίσκεται κάτω από τη δασική ζώνη θα τροφοδοτήσει τους σταθμούς Γενίκιοϊ και Κερμέκιοϊ, που χρησιμοποιούν άνθρακα για να παράξουν μόλις 1% της καταναλισκόμενης ηλεκτρικής ενέργειας στη χώρα.

Οι διαδηλωτές καλούν τώρα τις αρμόδιες Αρχές να πάρουν πίσω αυτή την άδεια. Σε δήλωση που υπογράφηκε από 16 μη κυβερνητικές περιβαλλοντικές οργανώσεις, οι υπογράφοντες ανέφεραν: «Η αποψίλωση δεν θα έπρεπε να γίνεται επιτρεπτή για τη συνέχεια ύπαρξης θερμοηλεκτρικών σταθμών, που προκαλούν πρόωρους θανάτους και είναι από τις βασικές αιτίες κλιματικής κρίσης. Η καταπολέμηση της κλιματικής κρίσης είναι εφικτή δουλεύοντας με την φύση, όχι εναντίον της. Δεν μπορούμε να θυσιάσουμε δάση, τα οποία είναι υπεύθυνα για περισσότερο από το μισό των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα (CO2), που έχουμε προκαλέσει τα τελευταία 10 χρόνια, για χάρη των σταθμών παραγωγής ενέργειας που λειτουργούν με άνθρακα που απειλούν φυσικές περιοχές, το κλίμα και τις ζωές όλων των ζώντων πλασμάτων».

Οι επιπτώσεις της περιβαλλοντικής υποβάθμισης

Τα τελευταία χρόνια, η Τουρκία έχει πληγεί από σειρά φυσικών καταστροφών και περιβαλλοντικών κρίσεων, όπως ξηρασία, πυρκαγιές, πλημμύρες και κατολισθήσεις λάσπης και, τον Φεβρουάριο του 2023, έναν καταστροφικό σεισμό. Καθώς η θερινή ζέστη φτάνει νέα υψηλά επίπεδα, ρεπορτάζ δασικών πυρκαγιών, που πλήττουν την Τουρκία, γίνονται πρωτοσέλιδα. Οι ειδικοί λένε ότι, ενώ η κλιματική αλλαγή ή τα ακραία καιρικά φαινόμενα έπαιξαν ρόλο, οι καταστροφές αυτές και οι κρίσεις είναι επίσης αποτέλεσμα κακού προγραμματισμού και προβληματικής λήψης αποφάσεων σε κυβερνητικό επίπεδο.

Σύμφωνα με την έκθεση Κλιματικής Διαύγειας της Τουρκίας, η Τουρκία εξακολουθεί να παράγει περισσότερο από το 30% της ηλεκτρικής της ενέργειας μέσω άνθρακα. Η έκθεση προσθέτει: «Παρά τη μείωση το 2021-2022, η Τουρκία δεν έχει καμία πρόθεση να καταργήσει σταδιακά τον άνθρακα και έχει κατά προσέγγιση 20,4 GW νέου δυναμικού άνθρακα σε εξέλιξη, τοποθετώντας την στην έκτη θέση παγκοσμίως. Τον Ιούνιο του 2022, άνοιξε στο Χουνουτλού το πρώτο μπλοκ σταθμού ηλεκτροπαραγωγής από άνθρακα ισχύος 1,3 GW, χρηματοδοτούμενο από την Κίνα. Ενώ η δυναμικότητα του αγωγού άνθρακα μειώθηκε κατά 63% σε σχέση με το 2020, για να περιοριστεί η αύξηση της θερμοκρασίας στους 1,5 βαθμούς Κελσίου ή να επιτευχθεί ο στόχος της Τουρκίας για μηδενικές εκπομπές έως το 2053, δεν θα πρέπει να κατασκευαστούν άλλοι σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής με χρήση άνθρακα».

Η Τουρκία επικύρωσε τη Συμφωνία του Παρισιού, η οποία έθεσε στόχο τον περιορισμό υπερθέρμανσης του πλανήτη σε 1,5 βαθμούς Κελσίου, μόλις τον Οκτώβριο του 2021, πέντε χρόνια μετά την υπογραφή της συμφωνίας. Τον καιρό εκείνο, η Τουρκία επίσης ανακοίνωσε τον στόχο της να επιτύχει μηδενικές εκπομπές έως το 2053.

Σύμφωνα με το Climate Action Tracker, οι προσπάθειες της χώρας να επιτύχουν τους στόχους της Συμφωνίας του Παρισιού είναι «κριτικά ανεπαρκείς». Και η επικύρωση της Συμφωνίας του Παρισιού δεν είχε τελεστεί με αγνές προθέσεις. Η απόφαση ήρθε λίγο αφότου ο Πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έλαβε εγγυήσεις οικονομικής υποστήριξης από τη Γαλλία, τη Γερμανία, τον Διεθνή Οργανισμό Χρματοδότησης της Παγκόσμιας Τράπεζας και την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης, σύμφωνα με ρεπορτάζ από το Politico και το Reuters. Σε προηγούμενο χρόνο, η Άγκυρα είπε πως ο λόγος που δεν είχε υπογραφεί η συμφωνία ήταν λόγω άδικης ταξινόμησης. Η Τουρκία κατατάχθηκε ως χώρα της ομάδας Παραρτήματος I – μία «ανεπτυγμένη» ή «βιομηχανοποιημένη» χώρα – γεγονός που την εμπόδισε να αναζητήσει χρηματοδότηση σε αντίθεση με τα κράτη που έχουν καταταχθεί ως «αναπτυσσόμενα».

Πίσω στο θέμα των Ακμπελέν, οι εκκλήσεις βοήθειας των κατοίκων και τα αιτήματα παύσης καταστροφής του δάσους συνεχίστηκαν για τέταρτη ημέρα. Ένας κάτοικος που μίλησε στην τουρκική εφημερίδα Evrensel, παρακάλεσε: «Αν αυτό το μέρος καταστραφεί, όλα θα καούν, η Τουρκία θα καεί. Ας μην κόψουμε τα πεύκα και τα δάση μας». Ένας άλλος κάτοικος είπε: «Ήρθα εδώ από ένα χωριό που είχε καταστραφεί από τον άνθρακα στο παρελθόν και τώρα με διώχνουν και από εδώ. Δεν είμαστε εμείς οι άνθρωποι αυτής της χώρας; Οι στρατιώτες μας εμποδίζουν. Βοηθήστε μας». Ρεπορτάζ και βίντεο κυκλοφορούν στο διαδίκτυο προδίδοντας αστυνομική βία, σπρέι πιπεριού, δακρυγόνα και κανόνια νερού, αυξάνοντας τη σοβαρότητα της κατάστασης στην περιοχή:

Akbelen'de hem kıyım hem zulüm var!
Ağaç kıyımının devam ettiği #AkbelenOrmanı‘na Yesil Sol Parti ve CHP milletvekilleri eşliğinde girmeye çalışan direnişteki İkizköy halkına jandarma bir kez daha gaz bombalarıyla saldırdı. 3 kişi işkenceyle gözaltına alındı.#AkbeleneDokunma pic.twitter.com/TFpmrIZxEK

— Zeynep Kuray (@zeynokuray) July 26, 2023

Στο Ακμπελέν επικρατεί σφαγή και αγριότητα. Η χωροφυλακή για άλλη μια φορά έριξε δακρυγόνα στους ανθρώπους του Ικίζκιοϊ, που προσπαθούσαν να εισέλθουν στο #AkbelenOrmanı μαζί με τους βουλευτές του Πράσινου Αριστερού Κόμματος και του CHP. Τρία άτομα συνελήφθησαν υπό βασανιστήρια.

LİMAK ve İÇTAŞ ortaklığı ile kurulan YK Enerji termik santrale kömür sağlamak için Akbelen Ormanı’nda kesime başladı. Birkaç gündür devam eden kesimi engellemek isteyenlere jandarma sert bir şekilde müdahale etti.#AkbeleneDokunma pic.twitter.com/y4TKkIQtXc

— Ka (@kazimkizil) July 26, 2023

Η YK Energy, που ιδρύθηκε από την LİMAK και την İÇTAŞ, ξεκίνησε το κόψιμο δένδρων στο δάσος Ακμπελέν για την προμήθεια άνθρακα για τον θερμοηλεκτρικό σταθμό. Η χωροφυλακή παρενέβη με σκληρότητα ενάντια σε εκείνους που ήθελαν να αποτρέψουν τη σφαγή που συνέβαινε εδώ και μερικές μέρες.

Οι δημοσιογράφοι που κάλυπταν τα γεγονότα βρέθηκαν και αυτοί στο στόχαστρο:

Jandarma tarafından çekim yapmam engellenip doğrudan gözlerime biber gazı sıkıldı. pic.twitter.com/HowQFtXerJ

— Ka (@kazimkizil) July 26, 2023

Με ψέκασαν με σπρέι πιπεριού κατευθείαν στα μάτια, καθώς η χωροφυλακή με εμπόδισε να τραβήξω βίντεο από τα γεγονότα.

Τουλάχιστον δύο δημοσιογράφοι τιμωρήθηκαν με πρόστιμο, ενώ πολλοί κάτοικοι φαίνεται πως συνελήφθησαν. Υπάρχουν επίσης ρεπορτάζ ότι η τοπική αστυνομία εμποδίζει την πρόσβαση των ανθρώπων στην περιοχή και έχουν στήσει οδοφράγματα.