Μέλη του Κογκρέσου των ΗΠΑ στη Γκάνα, 30 Ιουλίου του 2019. Φωτογραφία από το Γραφείο της Βουλεύτριας Karen Bass στο Wikimedia Commons (Public domain).

Από την Mariama Dumbuya

Για πολλούς Αφροαμερικανούς που έχουν κουραστεί να υπομένουν τον ρατσισμό και τη βία στις Ηνωμένες Πολιτείες, η επιστροφή στην αφρικανική ήπειρο προσφέρει ελπίδα για μια καλύτερη ζωή. Κάποιοι όμως ξεχνούν να ξεπακετάρουν ένα πράγμα μόλις εγκατασταθούν στη νέα τους ζωή: το δυτικό τους προνόμιο.

Για τους Αφροαμερικανούς που έχουν κουραστεί με τον θεσμικό ρατσισμό, τις διακρίσεις και τη βία με ρατσιστικά κίνητρα στις ΗΠΑ, η μετακόμιση στην αφρικανική ήπειρο προσφέρει μία αίσθηση ελπίδας και ασφάλειας από μια χώρα, που πάντα μας θεωρούσε πολίτες δεύτερης κατηγορίας. Με τις πρόσφατες επιθέσεις κατά των πρωτοβουλιών για πολυπολιτισμικότητα, ισότητα και συμπεριληπτικότητα και με τη στοχοποίηση βασικών διατάξεων του νόμου περί πολιτικών δικαιωμάτων του 1964, για να αναφέρουμε μερικές πράξεις της κυβέρνησης Τραμπ κατά των μαύρων, η Αμερική αποκαλύπτει γρήγορα την πραγματική της εικόνα στην χώρα των περίπου ελεύθερων.

Ενώ οι Αφροαμερικανοί δεν έχουν το φυλετικό προνόμιο των λευκών ή αντιληπτά-λευκών αντίστοιχων μας, εμείς επωφελούμαστε από το προνόμιο του να ζούμε σε μία από τις πλουσιότερες και ισχυρότερες χώρες στον κόσμο. Παρότι μπορεί να μη νιώθουμε ότι κουβαλάμε αυτό το δυτικό προνόμιο, όταν βρισκόμαστε στις ΗΠΑ, αυτό παρουσιάζεται όταν ταξιδεύουμε ή μεταναστεύουμε, ειδικά σε χώρες χαμηλού εισοδήματος και χώρες, που βασίζονται κυρίως στον τουρισμό.

Το Έτος της επιστροφής στην Γκάνα: Δίκοπο μαχαίρι

Σε μία από τις πιο αξιοσημείωτες περιπτώσεις που αναδεικνύουν αυτό το φαινόμενο, οι εκστρατείες «Έτος της επιστροφής στην Γκάνα» και η «πέρα από την επιστροφή», που ξεκίνησαν το 2019, παρακίνησαν τους μαύρους της διασποράς να ανακτήσουν τις αφρικανικές τους ρίζες δημιουργώντας νέες ζωές στη Γκάνα. Αυτές οι πρωτοβουλίες, ενώ αναγνωρίζουν τη Γκάνα ως «φάρο ελπίδας για τους Αφρικανούς που ζουν στην ήπειρο και τη διασπορά», σύντομα αποκάλυψαν την αρνητική επίδραση του προνομίου των μαύρων της Δύσης.

Σε ένα παράδειγμα, ένας ανώτατος αρχηγός σε μία αγροτική πόλη στην Γκάνα πρόσφερε σε μαύρους της διασποράς δωρεάν οικόπεδα για να χτίσουν τις κατοικίες τους. Μα αυτά τα «οικόπεδα» ανήκαν σε τοπικούς αγρότες για γενιές ολόκληρες και ο αρχηγός διατάχθηκε από το τοπικό δικαστήριο να παύσει το χτίσιμο στη γη. Όταν οι αρχικοί ιδιοκτήτες έδειξαν στους ομογενείς τη δικαστική εντολή, συνελήφθησαν οι ιδιοκτήτες, όχι οι ομογενείς. Όταν οι ιδιοκτήτες επέστρεψαν μετά την απελευθέρωσή τους, οι ομογενείς δήλωσαν ότι θα τους πυροβολούσαν.

Ενώ ο ανώτατος αρχηγός φέρει μέρος της ευθύνης σε αυτό το φιάσκο, η ξεδιάντροπη επίδειξη του δυτικού προνομίου των ομογενών υπονόμευσε το κράτος δικαίου αγνοώντας την εντολή. Απειλώντας τους ιδιοκτήτες, τοποθέτησαν αυτό που θεώρησαν ότι ήταν το δικαίωμα στη γη πάνω από τις ζωές των αγροτών που τις κατείχαν. Αυτό το προνόμιο βασίζεται στην ηγεμονία των ΗΠΑ και της Δύσης, με παραλληλισμούς να διαφαίνονται στη διαρκή σχέση των ΗΠΑ με τον δικό της αυτόχθονα πληθυσμό. 

Υποστηρίξτε το Global Voices καθώς δημοσιεύουμε περισσότερα άρθρα σαν κι αυτό

Για περισσότερες πληροφορίες για αυτή την εκστρατεία παρακαλώ μεταβείτε εδώ.

Μέσα από την οπτική του δυτικού προνομίου, η γη είναι κάτι που πρέπει να κατασχεθεί από εκείνους που θεωρούνται ότι έχουν λιγότερη εξουσία και έπειτα να προστατευθεί από καταπατητές πάση θυσία, ακόμη κι αν αυτοί οι «καταπατητές» είναι οι νόμιμοι ιδιοκτήτες της γης, από τους οποίους αποσπάστηκε αυτό που ήταν εξ αρχής δική τους.

Σε ένα άλλο παράδειγμα από την Γκάνα, η εισροή των ομογενών έχει αναπλάσει την πρωτεύουσα Άκκρα και τις γύρω πόλεις. Το κόστος της γης έχει αυξηθεί ως απάντηση στην εισροή αυτή οδηγώντας τους κατοίκους της Γκάνας να μετακομίσουν σε κοινότητες των προαστίων, ενώ έχει σημειωθεί και μείωση του πρασίνου λόγω της άνθησης του τομέα των ακινήτων. Οι κάτοικοι της Γκάνας πρέπει τώρα να πληρώνουν για να έχουν πρόσβαση σε τοπικές παραλίες, επειδή το μεγαλύτερο μέρος της γης έχει πωληθεί σε ξένους. Επιπροσθέτως, ενόσω το σέντι της Γκάνας, που είναι το εθνικό νόμισμα, έχει πρόσφατα ενδυναμωθεί έναντι του δολαρίου, η χώρα έχει δυσκολευτεί στο παρελθόν με τον πληθωρισμό λόγω της κυριαρχίας του δολαρίου.

Ενώ αυτό το παράδειγμα είναι περισσότερο έμμεσο από τη διαμάχη για την ιδιοκτησία της γης, ο αντίκτυπος στους Γκανέζους είναι ο ίδιος. Πολλοί Αφροαμερικανοί έχουν ιστορικά επηρεαστεί από τον εξευγενισμό των λευκών, που μετακόμισαν σε μεγάλες γειτονιές μαύρων, και μπορούν να καταλάβουν αυτόν τον αντίκτυπο σε θεσμικό επίπεδο. Μα αυτή η επιρροή στους πλουσιότερους, που μετακινούνται σε περιοχές, όπου οι κάτοικοι είναι φτωχότεροι, δεν εξαφανίζεται λόγω μιας αλλαγής στη φυλετική δυναμική.

Το να αναγκάζονται οικογένειες να εγκαταλείψουν τα σπίτια και τις κοινότητές τους μπορεί να είναι μία τραυματική εμπειρία που προκαλεί ταραχή, μία που είναι ακόμη πιο άδικη λόγω των πράξεων των προνομιούχων ατόμων. Και ακόμη κι αν οι οικογένειες μπορούν να ανταπεξέλθουν οικονομικά, ώστε να παραμείνουν στα σπίτια τους, το πολιτισμικό υφάδι της κοινότητας έχει αλλάξει και συχνά όχι για να ευνοήσει τους μακροχρόνιους κατοίκους, τους οποίους οι νεοφερμένοι μπορεί να βλέπουν ως ξένους ή ενοχλητικούς για την προνομιούχα αίσθηση ασφάλειάς τους.

Ενώ η χρονιά της επιστροφής καλωσόρισε ένθερμα τους Αφροαμερικανούς και άλλους ομογενείς για να ζήσουν στη Γκάνα, είναι ακόμη σημαντικό να κατανοήσουμε το πώς η παρουσία τους μπορεί να ανατρέψει τις ζωές των Γκανέζων και των Αφρικανών σε άλλες χώρες, όπου γεννήθηκαν κι έζησαν στον τόπο τους ολόκληρες τις ζωές τους. Κάποια ερωτήματα που πρέπει να λάβετε υπόψιν πριν κάνετε οποιαδήποτε κίνηση: ποιες δουλειές είναι πιθανόν να χαθούν και ποιες θα εκτοπιστούν από την παρουσία των ομογενών; Πώς θα επηρεάσει την οικονομία βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα η παρουσία των ομογενών; Θα αντιμετωπίσει η μετακίνηση στο εξωτερικό πραγματικά όλα τα φυλετικά ζητήματα, και είναι αυτή η σωστή επιλογή; Και, το πιο σημαντικό, τι μπορεί να κάνει ένας νεοφερμένος για να μετριαστεί αυτός ο αντίκτυπος;

Η μεγαλύτερη εικόνα

Ανεξάρτητα από τη χώρα που οι Αφροαμερικανοί και άλλοι ομογενείς της Δύσης στην οποία θέλουν να μετακινηθούν, πρέπει να γίνει επισταμένη έρευνα για τους νόμους της χώρας, την κοινωνική δυναμική, κουλτούρα και ιστορία. Αυτό που συνέβη στη Γκάνα μπορεί να συμβεί σε οποιαδήποτε άλλη χώρα. Αν οι Αφροαμερικανοί συνεχίζουν να μετακομίζουν στην ήπειρο μαζικά χωρίς κριτική σκέψη, διατρέχουμε τον κίνδυνο να διαπράξουμε τις ίδιες καταπατήσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, που έγιναν εις βάρος μας.

Ο Αφρικανικός Χάρτης για τα Ανθρώπινα και Λαϊκά Δικαιώματα, που προστατεύει αφρικανικά κράτη-μέλη, δεσμεύεται να «εξαλείψει όλες τις μορφές αποικιοκρατίας από την Αφρική» και να «προωθήσει τη διεθνή συνεργασία», και λαμβάνει υπόψιν ότι «η απόλαυση των δικαιωμάτων και ελευθεριών σημαίνει επίσης την εκτέλεση καθηκόντων εκ μέρους όλων».

Οι Αφροαμερικανοί κι άλλοι ομογενείς της Δύσης πρέπει να διαδραματίσουν ρόλο στην αντιμετώπιση της αποικιοκρατίας και άλλων καταπατήσεων προσαρμόζοντας τη συμπεριφορά μας προς την ήπειρο, ώστε να συμβάλλουμε στις ελευθερίες όλων των Αφρικανών. Η γνώση για αυτό το σημαντικό έγγραφο είναι ένα σπουδαίο πρώτο βήμα, όπως ακριβώς μας διδάσκουν να μαθαίνουμε για την ιστορία και τα δικαιώματά μας να προστατευτούμε από τον ρατσισμό και τη βία στις ΗΠΑ.

Η Αφρική δεν είναι μία διέξοδος για τους ομογενείς, που θέλουν να ζήσουν μία ζωή άνευ ρατσισμού και δυσκολιών: είναι μία πολυπολιτισμική και δυναμική ήπειρος ανθρώπων που, στο τέλος της ημέρας, ζουν τις ζωές τους και προσπαθούν να επιβιώσουν. Οι Αφρικανοί έρχονται αντιμέτωποι με τα ίδια προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι Αφροαμερικανοί, συμπεριλαμβανομένου του ρατσισμού, ταξισμού, διαφθοράς κι έλλειψης οικονομικών ευκαιριών. Αν θέλουμε να βρούμε μία καλύτερη ζωή στη γη των προγόνων μας, πρέπει να αποφύγουμε την αναπαραγωγή της ίδιας δυναμικής φυλετικής εξουσίας των ΗΠΑ και άλλων δυτικών χωρών και να καταλήξουμε εμείς καταπιεστές, από τους οποίους προσπαθούμε να γλιτώσουμε.