Αφγανές παρακολουθούν μάθημα μαιευτικής πριν αυτό καταργηθεί από τις δυνάμεις των Ταλιμπάν το 2024. Στιγμιότυπο οθόνης από το YouTube.

Το 2014, η καθηγήτρια γεωργίας Σοφία Γουίλκοξ στο Πανεπιστήμιο του Μέριλαντ ξεκίνησε το πρόγραμμα «Γυναίκες στο Αφγανιστάν» (WIA) για να διδάξει στις Αφγανές πώς να καλλιεργούν. Ήταν ένας σπόρος ελπίδας σε ένα άγονο έδαφος, που αμαυρώθηκε από δεκαετίες αναταραχής. Μέσω αυτής, γνώρισα και πήρα συνέντευξη από αρκετές γυναίκες, των οποίων οι ζωές έχουν έκτοτε καταστραφεί υπό την κυριαρχία των Ταλιμπάν: μια έγκυο ακτιβίστρια που κρύβεται, μια μαία, στην οποία απαγορεύεται η εργασία, και μια υποστηρίκτρια κατά της πολιομυελίτιδας, που δεν μπορεί να σώσει περισσότερα παιδιά.

Τα ονόματά τους έχουν αλλάξει σε αυτό το άρθρο για λόγους ασφαλείας.

Μετά την αποχώρηση των Ηνωμένων Πολιτειών από το Αφγανιστάν το 2021, σε πολίτες του Αφγανιστάν σε κίνδυνο προσφέρθηκαν τρεις οδοί προς την ασφάλεια: το υπερφορτωμένο πρόγραμμα Ειδικής Βίζας Μετανάστευσης (SIV), οι σπάνιες παραπομπές προσφύγων Προτεραιότητας-1 (P1) και η διαδικασία Προτεραιότητας-2 (P2), που απαιτεί από τους εργαζόμενους της κοινωνίας των πολιτών να εκκενώσουν οι ίδιοι σε τρίτη χώρα. Ωστόσο, το γειτονικό Πακιστάν έχει αρχίσει να κρατά και να απελαύνει Αφγανούς χωρίς έγγραφα. Η κατάσταση επιδεινώθηκε, όταν η κυβέρνηση Τραμπ πάγωσε επ’ αόριστον τις εισδοχές προσφύγων από το Αφγανιστάν.

Οι αφηγήσεις αυτών των γυναικών αποκαλύπτουν τις επιπτώσεις της πολιτικής εγκατάλειψης και των αποτυχιών στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης υπό το νέο καθεστώς. Οι πιο δυνατές φωνές φιμώνονται πριν καν ακουστούν.

Όταν η καλλιέργεια της αλλαγής καθίσταται αδύνατη

Στα 17 της χρόνια, η επιθυμία της Φατίμα για αλλαγή ριζώθηκε, όταν αψήφησε τις προσδοκίες της οικογένειάς της και σπούδασε χημικός μηχανικός. Ο αδελφός της την ακολουθούσε στο πανεπιστήμιο κάθε μέρα, μέχρι που πείστηκε ότι δεν έκανε τίποτα «χαράμ» (απαγορευμένο στο Ισλάμ). Με την υποστήριξη του πατέρα της, επέμεινε και αργότερα αφιερώθηκε στο να μεταμορφώσει τον τρόπο, με τον οποίο οι οικογένειες έβλεπαν την εκπαίδευση των κοριτσιών.

Η εκπαιδευτική πρόοδος του Αφγανιστάν ήταν πάντα εύθραυστη. Πριν από τη σοβιετική εισβολή το 1979, η σχολική εκπαίδευση επεκτεινόταν αργά. Οι Σοβιετικοί εισήγαγαν μεταρρυθμίσεις, αλλά η παρατεταμένη στρατιωτική σύγκρουση μεταξύ των διαφόρων παρατάξεων των μουτζαχεντίν ανέτρεψε αυτά τα κέρδη. Υπό το πρώτο καθεστώς των Ταλιμπάν (1996–2001), τα κορίτσια είχαν αποκλειστεί εντελώς από το σχολείο. Μετά την αμερικανική εισβολή το 2001, τα σχολεία άνοιξαν ξανά. Σήμερα, το Αφγανιστάν είναι η μόνη χώρα, που απαγορεύει τόσο τη δευτεροβάθμια όσο και την τριτοβάθμια εκπαίδευση για τα κορίτσια.

Μετά την αποφοίτησή της, η Φατίμα ίδρυσε μια ΜΚΟ βάσης, που προωθούσε την εκπαίδευση και τη συμμετοχή των πολιτών. Η ομάδα της στράφηκε σε ιμάμηδες (ισλαμιστές θρησκευτικούς ηγέτες) και αναφέρθηκε στο Κοράνι, το οποίο υποστηρίζει την επιδίωξη της γνώσης για κάθε μουσουλμάνο. Έγινε επίσης κινητοποιήτρια κοινότητας, βουλεύτρια και παρουσιάστρια τοπικού ραδιοφώνου.

Η ακλόνητη αφοσίωσή της στην κοινωνική δράση, η οποία καταγράφηκε μέσα από πολυάριθμες συνεντεύξεις και αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τράβηξε την προσοχή των Ταλιμπάν. Ωστόσο, δεδομένου ότι η κυβέρνηση βρισκόταν τότε υπό την Ισλαμική Δημοκρατία του Αφγανιστάν, μπόρεσε να διαχειριστεί αυτόν τον κίνδυνο. Αλλά, από τότε που η Δημοκρατία ανατράπηκε από τους Ταλιμπάν τον Αύγουστο του 2021, η ζωή της διακυβεύεται.

Η επαρχία της έπεσε στα χέρια των Ταλιμπάν μέσα σε τρεις μήνες. Διέφυγε για λίγο και στη συνέχεια επέστρεψε σε μια κοινότητα, όπου είχαν ξεκινήσει έρευνες των Ταλιμπάν. Συγγενείς την προειδοποίησαν ότι ένοπλοι έκαναν ερωτήσεις. Στη συνέχεια ήρθαν οι απειλές: ένα τηλεφώνημα που την ενημέρωνε ότι συνάδελφοί της είχαν αποκεφαλιστεί. Ένα άλλο που προσέφερε σε πρώην συνάδελφό της μια θέση στους Ταλιμπάν, αν την κατέδιδε.

Ο πατέρας της παρότρυνε τον αρραβωνιαστικό της, πρώην διευθυντή ασφαλείας του προγράμματος «Γυναίκες στο Αφγανιστάν», να τη βοηθήσει να δραπετεύσει. Παντρεύτηκαν κρυφά, κρύφτηκαν και πούλησαν τα πάντα για να επιβιώσουν. Αλλά δεν μπορούσαν να ξεφύγουν. Οι στοχευμένες δολοφονίες είχαν αυξηθεί πρωτοφανώς και τα πτώματα των ανθρώπων που κάποτε γνώριζαν συνεχίζουν να εμφανίζονται.

Η Φατίμα δεν έχει δει την οικογένειά της εδώ και σχεδόν τέσσερα χρόνια. Περνάει τις μέρες της κλεισμένη σε εσωτερικούς χώρους βγαίνοντας έξω μόνο όταν είναι απαραίτητο.

Οι δυσκολίες της επιδεινώνονται από τον μικρό της γιο, ο οποίος παλεύει με μια σοβαρή νεφρική νόσο, και μια πολύ δύσκολη εγκυμοσύνη, γεγονός που την έχει κάνει πολύ αδύναμη για να κάνει με ασφάλεια έκτρωση.

Η Φατίμα ήλπιζε ότι η οικογένειά της θα εκκενωνόταν μέσω της διαδικασίας P2 — μιας ειδικής οδού έκδοσης βίζας, μέσω της οποίας οι Αφγανοί, που βοήθησαν τις αμερικανικές δυνάμεις κατά τη διάρκεια του πολέμου, μπορούσαν να μεταναστεύσουν στις ΗΠΑ. Ωστόσο, η αναστολή της διαδικασίας P2 από την κυβέρνηση Τραμπ την επηρέασε με τον ίδιο τρόπο που την επηρέασε η κατάρρευση της κυβέρνησης στο Αφγανιστάν. Οι γυναίκες δεν είχαν καμία ελπίδα τότε και τώρα βρίσκονται στην ίδια κατάσταση.

Η προηγούμενη δουλειά της κάποτε της έδινε σκοπό, τώρα την αλυσοδένει στον κίνδυνο. «Νιώθω σαν να καταρρέω», έγραψε μέσω WhatsApp. «Πώς μπορώ να φροντίσω το άρρωστο παιδί μου; Πώς μπορώ να δώσω μια καλή ζωή σε αυτό που μεγαλώνει στην κοιλιά μου;».

Στο παρελθόν, η Φατίμα υπερασπιζόταν τους άλλους, αλλά τώρα βρίσκεται σε μια κατάσταση, όπου είναι αβοήθητη. Όπως η πλειοψηφία των γυναικών που έχουν μείνει πίσω στο Αφγανιστάν, είναι φυλακισμένη στο σπίτι της.

Σε τόσο δύσκολες συνθήκες, έκανε ό,τι μπορούσε για να με φέρει σε επαφή με μια εργαζόμενη στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης, μια απόδειξη της δύναμης και της ανθεκτικότητας που την χαρακτηρίζουν.

Οι δεξιότητές της ήταν σανίδα σωτηρίας — τώρα, αποτελούν απειλή

Για τη Δρ. Ζάχρα, η μαιευτική ήταν κάτι περισσότερο από ένα επάγγελμα. Ήταν μια υπόσχεση. Είχε δει γυναίκες να πεθαίνουν σιωπηλά κατά τον τοκετό, να τους στερείται η ιατρική και η αξιοπρέπεια. Η παράδοση βασίλευε, συχνά με κόστος τη ζωή.

Για δεκαετίες, η Δρ. Ζάχρα αφοσιώθηκε στον τομέα. Ως νεαρή μαία, μπόρεσε να επεκτείνει τις δυνατότητές της περνώντας μέρες, μερικές φορές εντελώς μόνη, στο δρόμο και νύχτες στο σκοτάδι απομακρυσμένων νοσοκομείων.

Η είσοδος στον ιατρικό τομέα στο Αφγανιστάν υπό την Ισλαμική Δημοκρατία ξεκίνησε με την επιτυχία στις εθνικές εξετάσεις Kankor μετά την 12η τάξη. Οι υψηλές βαθμολογίες επέτρεπαν την εισαγωγή στις σπουδές ιατρικής. Οι μαίες, ωστόσο, δεν φοιτούσαν σε ιατρική σχολή και συχνά εκπαιδεύονταν μέσω διετών προγραμμάτων όπως η Κοινοτική Μαιευτική Εκπαίδευση (CME), που υποστηρίζεται από το Υπουργείο Δημόσιας Υγείας και διεθνείς ΜΚΟ.

Αφγανές παρακολουθούν μάθημα μαιευτικής πριν αυτό καταργηθεί από τις δυνάμεις των Ταλιμπάν το 2024. Στιγμιότυπο οθόνης από το YouTube.

Το σύστημα υγείας των γυναικών στο Αφγανιστάν αντανακλά εδώ και καιρό την πολιτική αστάθεια της χώρας. Υπό το πρώτο καθεστώς των Ταλιμπάν, οι γυναίκες δεν είχαν πρόσβαση σε ιατρική περίθαλψη. Η εποχή που υποστηρίχθηκε από τις ΗΠΑ έφερε κλινικές και εκπαίδευση, αλλά μόνο για όσο διαρκούσε η ξένη βοήθεια. Πολλοί επαγγελματίες έχουν έκτοτε φύγει.

Τώρα, οι Ταλιμπάν επιτρέπουν στις γυναίκες να εργάζονται σε νοσοκομεία, υπό ασφυκτικούς περιορισμούς. Απαιτούνται αυστηρές στολές. Εάν η ομάδα «Προώθησης της Αρετής» βρει μια γυναίκα να μιλάει με έναν άνδρα συνάδελφο, και οι δύο κινδυνεύουν με ανάκριση ή κράτηση.

Με τα χέρια της εκπαιδευμένα να σώζουν ζωές και την καρδιά της σημαδεμένη από την απώλεια, η Δρ. Ζάχρα έχει βρεθεί στη σκιά. Μία από τις χιλιάδες μαίες που έχουν πλέον παραγκωνιστεί από ένα καθεστώς, που αντιμετωπίζει την θεραπεία ως εξέγερση.

Από την πρώτη γραμμή της πολιομυελίτιδας στην φροντίδα νέων εκτάσεων

Η Δρ. Μαριάμ βρήκε το κάλεσμά της στις εκστρατείες ανοσοποίησης από πόρτα σε πόρτα. Για δύο δεκαετίες, εργάστηκε ως αξιωματικός πολιομυελίτιδας σε επαρχιακό επίπεδο.

Η δουλειά της δεν ήταν ποτέ εύκολη. Πολλοί πίστευαν ότι τα εμβόλια ήταν μια δυτική πλεκτάνη για να προκαλέσουν στειρότητα και άλλοι ρωτούσαν γιατί έφερνε φάρμακα, αλλά όχι φαγητό. Επέστρεφε επανειλημμένα μέχρι που η εμπιστοσύνη ρίζωσε.

Ένα μωρό εμβολιάζεται κατά της πολιομυελίτιδας στο Αφγανιστάν. Εικόνα από DVIDS . Δημόσιος Κτήμα .

Η πολιομυελίτιδα παραμένει ενδημική μόνο σε δύο χώρες: το Αφγανιστάν και το Πακιστάν. Υπό την ηγεσία των Ταλιμπάν, πολλές εκστρατείες εμβολιασμού έχουν ανασταλεί ή περιοριστεί.

Η Δρ. Μαριάμ δραπέτευσε στις ΗΠΑ πριν από 13 μήνες λόγω της ειδικής μεταναστευτικής βίζας του συζύγου της. Εργάζεται ως αναπληρώτρια εκπαιδευτικός και σπουδάζει για πιστοποιητικό δημόσιας υγείας. Ελπίζει να υπηρετήσει ξανά — αυτή τη φορά ανάμεσα σε μετανάστες και υποεξυπηρετούμενους πληθυσμούς στις ΗΠΑ.

Αλλά η καρδιά της παραμένει με όσους έμειναν πίσω: συναδέλφους σε απόγνωση, φίλους που τους έχει απαγορευτεί να εργαστούν και παιδιά, που κινδυνεύουν από ασθένειες που έχουν σχεδόν εξαλειφθεί.

Κάποτε πυλώνες της κοινότητας, αυτές οι γυναίκες στερούνται τώρα τα εργαλεία για να υπηρετήσουν. Οι ΗΠΑ τις επικαλέστηκαν όταν χρειάστηκαν οι δεξιότητές τους και τις εγκατέλειψαν σε μια στιγμή ανάγκης. Το μέλλον, για το οποίο εργάζονταν, έχει χαθεί.

Οι ιστορίες τους απαιτούν να αναλάβουμε το κόστος των αθετημένων υποσχέσεων. Πρέπει να δράσουμε τώρα για να αποκαταστήσουμε τα δικαιώματά τους, να ανοίξουμε ξανά δρόμους προς την ασφάλεια και να τηρήσουμε τις υποσχέσεις, που δόθηκαν σε όσους ρίσκαραν τα πάντα για την αλλαγή.