Ένα προειδοποιητικό σημάδι στην Τεχεράνη υπογραμμίζει τη σοβαρή κρίση νερού, καθώς οι δεξαμενές αδειάζουν και οι Αρχές εξετάζουν το ενδεχόμενο χρήσης δελτίων εν μέσω ιστορικών συνθηκών ξηρασίας. (Πηγή: IRNA)

Οι υψηλές θερμοκρασίες του καλοκαιριού στο Ιράν και οι εκτεταμένες διακοπές ρεύματος έχουν ωθήσει το κράτος στην παύση λειτουργίας των δημόσιων υπηρεσιών σε τουλάχιστον δώδεκα επαρχίες και να προειδοποιήσει για πιθανές εβδομαδιαίες διακοπές σε όλη την χώρα, ώστε να εξοικονομήσει ενέργεια, σύμφωνα με το Iran Open Data.

Αυτά τα πρωτόγνωρα μέτρα έρχονται εν μέσω της όλο και επιδεινούμενης κρίσης νερού και ενέργειας του Ιράν.

Σενάριο Αποκάλυψης

Το Υπουργείο Ενέργειας παρότρυνε τους πολίτες να μειώσουν δραματικά τη χρήση νερού. Μόνο το 46% της χωρητικότητας του φράγματος της χώρας είναι γεμάτο αυτή τη στιγμή, μία μείωση της τάξης του 26% σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Οι πολίτες τώρα πληρώνουν το τίμημα δεκαετιών κακής κρατικής διαχείρισης, όπως έκαναν και με την ενεργειακή κρίση το 2024. Σύμφωνα με τον εκπρόσωπο της βιομηχανίας ύδρευσης του Ιράν, η Τεχεράνη, η Αλμπόρζ και τμήματα του Καζβίν έχουν υποστεί τη μεγαλύτερη πίεση. Η κατανάλωση νερού στην Τεχεράνη πρέπει να μειωθεί από 3,7 δισεκατομμύρια σε 2,2 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα έως το 2028.

Οι ειδικοί προμηνύουν ότι, αν η κατανάλωση δεν μειωθεί, η Τεχεράνη θα μπορούσε να βρεθεί αντιμέτωπη με ένα σενάριο «Αποκάλυψης» όμοιο με τις παρατεταμένες διακοπές νερού που βίωσε η πόλη της Χαμεντάν το 2022. Πέρα από την ξηρασία αυτή καθεαυτή, μεγάλο μέρος της κρίσης πηγάζει από κακά μοτίβα κατανάλωσης και έλλειψη οικολογικών υποδομών. Ένα μέλος του συμβουλίου της Τεχεράνης παρατήρησε ότι οι υποδομές της πρωτεύουσας δεν μπορούν να διαχειριστούν την ανάπτυξη του πληθυσμού και ότι οι συγκρίσεις με άλλες μεγαλουπόλεις είναι παραπλανητικές. Επαναφέρει τη σημασία αναδιαμόρφωσης της κατανάλωσης, την ανακύκλωση απόνερων, και την παύση ανεξέλεγκτης αστικής ανάπτυξης.

Ο επικεφαλής του συμβουλίου Επιτροπής Υγείας δήλωσε ότι, παρόλο που ο δήμος έχει διαθέσει σημαντικά ποσά σε έργα μεταφοράς νερού από τα φράγματα Ταλεχάν και Λαρ, αυτές οι προσπάθειες σπαταλούν χρόνο και είναι ανεπαρκείς από μόνες τους. Ο Jahangir Parhamat, ειδικός στους φυσικούς πόρους, είπε στο πρακτορείο Fararu ότι η χώρα αντιμετωπίζει μία «εντεινόμενη και σοβαρή κρίση». Ισχυρίζεται ότι το Ιράν βρίσκεται αντιμέτωπο με έναν κύκλο ξηρασίας, του οποίου η περίοδος επιστροφής μπορεί να ξεπεράσει έναν αιώνα.

Οι στατιστικές αναλύσεις δείχνουν σταθερή μείωση των βροχοπτώσεων και τον περασμένο χειμώνα παρατηρήθηκε ανησυχητικά λίγο χιόνι, πράγμα που σημαίνει ότι τα βουνά δεν ήταν σε θέση να αποθηκεύσουν νερό για να το αποδεσμεύσουν σταδιακά κατά τη διάρκεια της θερμής εποχής.

Μία κρίση που χειροτερεύει

Σύμφωνα με εκτιμήσεις, το 2025 σημειώνει την έναρξη μίας δύσκολης εποχής για τους τομείς νερού και ενέργειας στο Ιράν. Η μέση βροχόπτωση το τρέχον υδρολογικό έτος είναι μόλις 101 χιλιοστά, δηλαδή 37% χαμηλότερο από τον μακροπρόθεσμο μέσο όρο. Στην Τεχεράνη, έπεσε 46%. Η εισροή στα αποθέματα της χώρας έπεσε στα 9,5 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα, 3,5 δισεκατομμύρια λιγότερα από το 2024. Καίριας σημασίας φράγματα όπως το Καράι και Λαρ έχασαν μεγάλο μέρος της χωρητικότητάς τους. Το φράγμα Καράι, με χωρητικότητα 179 εκατομμύρια κυβικά μέτρα, τώρα χωράει μόνο 11 εκατομμύρια κυβικά μέτρα, μόλις το 7 % της χωρητικότητάς του. Τον ίδιο καιρό πέρυσι, είχε 29 εκατομμύρια κυβικά μέτρα.

Η υπερβολική άντληση από υπόγειους υδροφορείς έχει επιδεινώσει την κρίση καθίζησης του εδάφους. Σε ορισμένες αστικές περιοχές, το έδαφος βουλιάζει έως και 30 εκατοστά κάθε έτος, 1,5 φορές παραπάνω από το 2024. Από τη δεκαετία του '00, το κράτος έχει ενθαρρύνει τη διάνοιξη βαθιών πηγαδιών οδηγώντας στη δημιουργία περίπου 300.000 παράνομων και 500.000 νόμιμων πηγαδιών. Το Υπουργείο Ενέργειας δηλώνει ότι η άντληση υπόγειων υδάτων δεν πρέπει να ξεπερνά τα 48 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα ανά έτος, ωστόσο τα τρέχοντα επίπεδα ξεπερνούν τα 54 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα.

Σε συνδυασμό με τις μειωμένες βροχοπτώσεις και την τήξη του χιονιού, τα αποδυναμωμένα ποτάμια και τις αποτυχίες διαχείρισης, η εξάτμιση και η υπεράντληση εντείνουν την κρίση. Ο εκπρόσωπος της βιομηχανίας ύδρευσης προειδοποίησε ότι τα δελτία διανομής νερού θα είναι αναπόφευκτα το καλοκαίρι του 2025.

Ωστόσο, η ίδια η χρήση δελτίων επιφέρει επιπρόσθετα προβλήματα: κυμαινόμενη πίεση, διείσδυση ιζημάτων στα δίκτυα των οικιών, και ψυχολογικό στρες. Η Τεχεράνη καταναλώνει πέντε φορές τον μέσο όρο πόσιμου νερού της χώρας. Με πληθυσμό σχεδόν 20 εκατομμύρια, που οφείλεται στη βιομηχανική, κυβερνητική και μεταναστευτική συγκέντρωση, εκστρατείες βασικής συντήρησης και υδραυλικών αναβαθμίσεων δεν είναι αρκετές για να αντιρροπήσουν το μέγεθος της κρίσης.

Καμία λύση στο προσκήνιο

Από τα τέλη της εποχής των Παχλαβί, ένα έργο γνωστό ως Iranrud πρότεινε τη σύνδεση του Ομάν με την Κασπία θάλασσα για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας. Επανήλθε στην επιφάνεια τη δεκαετία του '90, με εκτιμώμενο κόστος έως 14 δισεκατομμύρια δολάρια. Ωστόσο, δεκαετίες αργότερα, ούτε το Iranrud ούτε και μικρότερα έργα, όπως η αναβίωση της λίμνης Χαμούν, η ανακατεύθυνση του ποταμού Ζαμπ ή η μεταφορά νερού από τους ποταμούς Κασπία ή Αράς με τη λίμνη Ούρμια, δεν έχουν υλοποιηθεί.

Δεδομένου ότι περισσότερο από το 95% της χρήσης νερού στο Ιράν χρησιμοποιείται στη γεωργία, η εστίαση στο αστικό πόσιμο νερό είναι μάταιη, εκτός κι αν η γεωργία και οι βιομηχανίες αναδιαρθρωθούν πλήρως. Το νερό πρέπει να επαναπροσδιοριστεί ως εθνικό αγαθό ασφαλείας.

Βραχυπρόθεσμα, δεν υπάρχει άμεση λύση στην κρίση της Τεχεράνης όσο εμμένουν οι αλληλένδετες κρίσεις νερού, ενέργειας και ηλεκτρικής ενέργειας. Βάσει των οικονομικών δυσκολιών του Ιράν, των διεθνών κυρώσεων και της εσωτερικής αστάθειας, η έναρξη μεγάλων έργων όπως οι μεταφορές Iranrud ή Κασπίας μοιάζει απίθανη. Αν συνεχίσουν οι τωρινές πολιτικές, η Τεχεράνη ίσως γίνει μία πόλη, που κυβερνάται από αυστηρή διανομή νερού, καταστροφή για μια μητρόπολη τέτοιου μεγέθους.

Με την καθίζηση να φτάνει τα 20 εκατοστά σε πολλές περιοχές, είμαστε τώρα μάρτυρες των εμφανών επιπτώσεων στα κτίρια. Οι απαγορευμένες πεδιάδες της Τεχεράνης φιλοξενούν περισσότερα από 100.000 πηγάδια, που συνεχίζουν να εξάγουν υπόγεια ύδατα, εντείνοντας την κρίση. Καθώς η κατάσταση χειροτερεύει, εύπορες ομάδες μετακινούνται στα δροσερότερα, πλουσιότερα ως προς το νερό βόρεια προάστια. Εντωμεταξύ, η περιβαλλοντική καταστροφή επιταχύνεται από την πίεση της ανεξέλεγκτης οικιστικής ανάπτυξης και της κερδοσκοπίας.

Η μετανάστευση στην Τεχεράνη συνεχίζεται και, με τη συγκέντρωση στρατιωτικών, βιομηχανικών και κρατικών δομών, ο «κορμός» νερού γίνεται όλο και λιγότερο βιώσιμος. Πλέον, μπορεί να μην υπάρχει άλλη επιλογή πέρα από την αναθεώρηση προτάσεων – που φτάνουν την εποχή της μοναρχίας – για τη μετακίνηση της πρωτεύουσας.