Σειρά Γραμμή για ρούχα. Ακρυλικό σε καμβά. 130 x 150 εκ. (51 ίντσες x 59 ίντσες), 2011. Ευγενική παραχώρηση της Zeynab Movahed.

Τον Σεπτέμβριο του 2022, ο θάνατος της Μαχσα Αμινί στο Ιράν πυροδότησε πανεθνικές διαμαρτυρίες, τη μεγαλύτερη δημόσια κατακραυγή από το 2009. Η Αμινί, μια 22χρονη γυναίκα, έχασε τη ζωή της υπό αστυνομική κράτηση, επειδή «δεν φορούσε σωστά τη χιτζάμπ της». Έγινε σύμβολο και είδωλο για πολλά άτομα, ειδικά για τις Ιρανές καλλιτέχνιδες, που άδραξαν την ευκαιρία να μιλήσουν για τους αγώνες και τις ανησυχίες τους μέσω της τέχνης τους.

Η 41χρονη Zeynab Movahed είναι μια από εκείνες τις καλλιτέχνιδες, των οποίων οι πίνακες ανοίγουν ένα παράθυρο στις πολυπλοκότητες της ζωής μιας γυναίκας στο Ιράν. Το έργο της έχει κοινοποιηθεί ευρέως για να επικοινωνήσει τον συνεχιζόμενο αγώνα για ίσα δικαιώματα σε μια χώρα, που μπορεί να περιγραφεί ως κράτος «φυλετικού απαρτχάιντ», παρά το γεγονός ότι ένας μεγάλος αριθμός γυναικών της είναι μορφωμένες.

Η Movahed άρχισε να ζωγραφίζει από παιδί και άρχισε να παρακολουθεί μαθήματα το 1999, όταν ήταν 17 ετών. Έκτοτε, η ζωγραφική έχει γίνει σημαντικό κομμάτι της ζωής της. Τρία χρόνια αργότερα, εισήχθη στη Σχολή Καλών Τεχνών και Αρχιτεκτονικής του Πανεπιστημίου της Τεχεράνης, όπου αργότερα έλαβε το πτυχίο και το μεταπτυχιακό της στη ζωγραφική. Παρά τις αδυναμίες και τις απογοητεύσεις της φοίτησης σε σχολή Καλών Τεχνών στο Ιράν, η σχολή τής άνοιξε τα μάτια σε μια σειρά από θετικές εξελίξεις, όπως η εκμάθηση κορυφαίων καλλιτεχνών, βιβλίων και νέων εμπειριών. Αυτή η εκπαίδευση τη βοήθησε να βρει την επαγγελματική της πορεία.

Από την αποφοίτησή της, έχει πραγματοποιήσει έντεκα ατομικές εκθέσεις και έχει συμμετάσχει σε περισσότερες από 60 ομαδικές εκθέσεις παγκοσμίως. Το έργο της έχει παρουσιαστεί στην Τεχεράνη, το Κουβέιτ, τη Νέα Υόρκη, τη Λαχόρη των ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Γαλλία και την Ελλάδα, μεταξύ άλλων.

Αναφέρει ως κύριες επιρροές της τους Robert Rauschenberg, Mark Rothko, Andrew Wyeth και Edward Hopper, αν και όλοι προέρχονται από διαφορετικές σχολές τέχνης, αλλά λέει: «Αυτή τη στιγμή, το έργο σύγχρονων νέων Ιρανών καλλιτεχνών με εμπνέει και με κάνει να νιώθω σίγουρη για αυτό που κάνω».

Από το 2016, η Movahed διδάσκει παραστατική ζωγραφική στην Τεχεράνη και έχει εκπαιδεύσει περισσότερους από 150 μαθητές.

Ακολουθούν αποσπάσματα από τη συνέντευξη:

Σειρά «Κλειστός Κήπος». Λάδι σε καμβά. 120 x 120 εκ. (47 ίντσες x 47 ίντσες), 2017. Ευγενική προσφορά της Zeynab Movahed

Omid Memarian (OM): Πόσο αντικατοπτρίζεται η καθημερινότητά σας στους πίνακές σας; Αυτές από τις πρώτες σας εκθέσεις μέχρι την τελευταία στη Νέα Υόρκη τον Απρίλιο του 2022 σηματοδοτούν διαφορετικές περιόδους, πεποιθήσεις ή ανησυχίες;

Zeynab Movahed (ZM): Πιστεύω πως ναι. Από την πρώτη σειρά μέχρι την τελευταία, υπάρχουν αναφορές σε συγκεκριμένες στιγμές της ζωής μου και στην εμπειρία που έχω βιώσει. Πράγματι, η κοινωνία στην οποία ζω έχει επηρεάσει άμεσα τη ζωή μου και ιδιαίτερα την εργασία μου, δεδομένων των διαφορετικών αγώνων μου ως Ιρανή στη χώρα μου.

Οι φόβοι που μας ενστάλαξαν για τα γυναικεία ρούχα ξεκίνησαν από το δημοτικό σχολείο. Με την πάροδο του χρόνου, αυτές οι πεποιθήσεις ξεθώριασαν και εγώ, ως γυναίκα, και όχι μόνο ως ζωγράφος, βρήκα μια ελεύθερη και ακόμη πιο θαρραλέα παρουσία στους πίνακές μου, η οποία σχετίζεται άμεσα με τις εμπειρίες που έχω βιώσει σε διαφορετικά στάδια της ζωής μου – όχι μόνο για τα γυναικεία ρούχα, αλλά και για διάφορα άλλα ζητήματα, τόσο στη δική μου ζωή όσο και στις ζωές άλλων γυναικών. Έπρεπε να διατυπώσω αυτές τις ανησυχίες και τους αγώνες στους πίνακές μου. Έτσι, όταν κοιτάς το έργο μου και τη ζωή μου, βλέπεις ότι είναι διαδοχικά.

‘«Εσύ είσαι ξύπνιος ενώ εμείς κοιμόμαστε». Λάδι και ακρυλικό σε καμβά. 100 εκ. x 130 εκ. (51 ίντσες x 59 ίντσες), 2015. Ευγενική προσφορά της Zeynab Movahed.

OM: Ο κόκορας και η κουρούνα είναι τα κύρια θέματα των πινάκων σε δύο από τις σειρές έργων σας. Τι συμβολίζουν αυτά;

ZM: Στη συλλογή μου «Εμείς Κοιμόμαστε και Εσείς Ξύπνιοι», ο κόκορας συμβολίζει έναν άνδρα σε μια πατριαρχική κοινωνία, που επιδεικνύει τη δύναμη και την επιθετικότητά του με ένα δέος, που θυμίζει νταή, σε μια εντελώς λεπτή και θηλυκή ατμόσφαιρα. Στους πίνακες, βλέπετε ότι είναι ευχαριστημένος με μια υποτακτική και παραδοσιακή γυναίκα, ενώ μια γυναίκα, ανεξάρτητα από τις απειλές, αναζητά μια διέξοδο. Κατά κάποιο τρόπο, ο κόκορας χλευάζεται σε αυτή την τρυφερή και γαλήνια ατμόσφαιρα.

Στην επόμενη περίοδο, η κουρούνα, λόγω του διαφορετικού χαρακτήρα της και ταυτόχρονα ζώντας στην κοινωνία, μπορεί να μοιάζει πολύ με την ανθρώπινη κοινωνία. Σε αυτή τη σειρά έργων, η εισροή κορακιών στον πίνακα και γύρω από τη γυναίκα συμβολίζει ένα στρώμα της σημερινής μας κοινωνίας. Επιβάλλουν πολλά πράγματα που πρέπει και δεν πρέπει στη γυναίκα, αλλά αυτή αδιαφορεί γι’ αυτά και επιλέγει τον τρόπο ζωής που θέλει.

OM: Ποιους χώρους μπορείτε να βιώσετε στη ζωγραφική σας που ίσως να μην μπορείτε να βιώσετε ως γυναίκα;

ZM: Όχι μόνο ως γυναίκα αλλά και ως ζωγράφος (που μπορεί να είναι και άνδρας), ο τομέας της ζωγραφικής παρέχει πολλές δυνατότητες στην καλλιτέχνιδα. Η ζωγραφική είναι το προσωπικό μου πεδίο. Δημιουργώ όποια εικόνα θέλω. Σε πολλές περιόδους, εξέφρασα όλη τη θηλυκότητα της ύπαρξής μου, είτε πρόκειται για θυμό, εξέγερση, ικανοποίηση, δυσκολίες ή επιβληθείσα αδικία. Συναισθήματα και ιδιότητες που δεν είχα χώρο να εξερευνήσω στην πραγματική ζωή.

Σε μια κοινωνία όπως το Ιράν, όπου ο μισογυνισμός εξακολουθεί να υπάρχει, τόσο από την κυβέρνηση όσο και από την κοινωνία, το ζήτημα των γυναικών είναι ουσιαστικό και δεν μπορούμε να είμαστε απαθείς σε αυτό.

Ένα σαφές παράδειγμα αυτής της τάσης είναι οι δολοφονίες τιμής των τελευταίων ετών και η δολοφονία της Μάχσα Αμινί τον Σεπτέμβριο του 2022, η οποία οδήγησε σε πανεθνικές διαμαρτυρίες. Σκοτώθηκε απλώς και μόνο επειδή ήταν γυναίκα. Αυτά τα περιστατικά βρίσκουν τον δρόμο τους με τον έναν ή τον άλλον τρόπο στη δημιουργική διαδικασία ενός συνειδητού καλλιτέχνη.

Σειρά “Αστάθεια στην Κατάσταση”. Λάδι σε καμβά. 130 x 150 εκ. (51 x 59 ίντσες), 2018. Ευγενική παραχώρηση της Zeynab Movahed.

OM: Πώς γίνονται δεκτοί οι κόσμοι που δημιουργείτε στους πίνακές σας από κοινό με διαφορετικό πολιτιστικό, ιστορικό και γεωγραφικό υπόβαθρο;

ZM: Το κοινό είναι διαφορετικό σε κάθε χώρα. Οι γυναίκες ταυτίζονται περισσότερο με το έργο μου στο Ιράν και τη Μέση Ανατολή. Στη Δύση, το έργο μου είναι ενδιαφέρον για το κοινό. Βλέπουν θάρρος σε αυτό που κάνω ως Ιρανή γυναίκα. Οι άνθρωποι θέλουν να μάθουν πώς αντιμετωπίζονται οι γυναίκες στο Ιράν και τα έργα τέχνης των Ιρανών γυναικών αποτελούν ένα άνοιγμα προς αυτή την κατανόηση. Πέρα από την έννοια, ανεξάρτητα από την τοποθεσία, η τεχνική μου εκτιμάται.

OM: Το έργο σας εκτέθηκε στην Έκθεση Τέχνης του Σικάγο, στην οποία συμμετείχαν σχεδόν 200 γκαλερί από όλο τον κόσμο. Υπάρχουν επίσης εκατοντάδες γκαλερί στο Ιράν. Είναι ιρανικές γκαλερί παρούσες σε τέτοιες εκδηλώσεις;

Αρκετοί Ιρανοί καλλιτέχνες συμμετείχαν στην Έκθεση του Σικάγο εκ μέρους ξένων γκαλερί, αλλά δεν συμμετείχε καμία από το Ιράν. Η συμμετοχή σε αυτές τις εκδηλώσεις είναι πολύ ακριβή για τις ιρανικές γκαλερί, ειδικά επειδή το ιρανικό νόμισμα έχει χάσει μεγάλο μέρος της αξίας του τα τελευταία χρόνια. Αλλά μερικές από τις κορυφαίες γκαλερί του Ιράν έχουν παραστεί σε σημαντικές εκθέσεις τέχνης από τις ΗΠΑ μέχρι το Ντουμπάι και την Κωνσταντινούπολη. Σίγουρα, δεν αντιπροσωπεύει όλα όσα συμβαίνουν στον τομέα των εικαστικών τεχνών στο Ιράν. Ωστόσο, είναι ένα βήμα μπροστά που μπορούν να αλλάξουν τα στερεότυπα για την τέχνη στο Ιράν. Πιστεύω ότι πάρα πολλοί ταλαντούχοι καλλιτέχνες στη χώρα μπορούν να παρουσιάσουν τα έργα τους στο εξωτερικό.

Σειρά «Κλειστός Κήπος». Λάδι σε καμβά. 130 x 150 εκ. (51 x 59 ίντσες), 2016. Ευγενική προσφορά της Zeynab Movahed

OM: Είχατε μια ατομική έκθεση στη Νέα Υόρκη το 2022. Ποιες είναι οι ομοιότητες και οι διαφορές μεταξύ αυτών των έργων και εκείνων των προηγούμενων συλλογών σας;

ZM: Σε αντίθεση με τις προηγούμενες συλλογές μου, όπου το θέμα ήταν κρίσιμο, στην πρόσφατη συλλογή μου, δίνεται προτεραιότητα στην ίδια την εικόνα και στα οπτικά στοιχεία. Οι εικόνες που ενσωματώνονται και αντανακλώνται στο γυαλί απέχουν πολύ από την αρχική τους φύση και, με τον κατακερματισμό και την επανάληψη, ερχόμαστε αντιμέτωποι με νέες εικόνες.

Στο προηγούμενο έργο μου, οι γυναίκες εμφανίζονταν σε ιδιωτικούς εσωτερικούς χώρους και το έργο γινόταν με ένα επίπεδο και μονόχρωμο φόντο. Αλλά, στο νέο μου έργο, ο θεατής αντιμετωπίζει πολυεπίπεδους χώρους στους οποίους δεν υπάρχει βεβαιότητα. Παρεμπιπτόντως, αυτή είναι η έννοια της συλλογής: η σταθερότητα και η αστάθεια της ζωής και όλων των στιγμών της.

Μια ομοιότητα μεταξύ αυτών των έργων και των προηγούμενων μου είναι η παρουσία των γυναικών, και ιδιαίτερα του εαυτού μου, στις εικόνες. Αλλά στα νεότερα έργα, οι γυναίκες έχουν εγκαταλείψει τους προηγούμενους εσωτερικούς χώρους και έχουν γίνει παρούσες στην κοινωνία.

Σειρά Ασταθών Συνθηκών. Λάδι σε καμβά. 100 x 130 εκ. (51 ίντσες x 59 ίντσες), 2019. Ευγενική παραχώρηση της Zeynab Movahed.