Ο Δείκτης Ελευθερίας του Τύπου (2025), από τους Δημοσιογράφους Χωρίς Σύνορα (RSF). Φωτογραφία από RSF. Χρησιμοποιείται με άδεια.

Το κείμενο αυτό συντάχθηκε από τον Tom Grundy και δημοσιεύθηκε στο Hong Kong Free Press στις 2 Μαΐου του 2025. Η παρακάτω επεξεργασμένη έκδοση δημοσιεύεται ως τμήμα συμφωνίας με το Global Voices. 

Το Χονγκ Κονγκ έχει πέσει πέντε θέσεις στον ετήσιο Δείκτη Ελευθερίας του Τύπου των Δημοσιογράφων Χωρίς Σύνορα, μπαίνοντας έτσι στην «κόκκινη ζώνη» – που σημαίνει ότι πρόκειται για μία «σοβαρότατη» κατάσταση – για πρώτη φορά, μαζί με την Κίνα.

Η πόλη έπεσε στην 140ή θέση, μεταξύ της Σρι Λάνκα και του Καζακστάν. Η Κίνα έπεσε στην 178η θέση – μόνο η Βόρεια Κορέα και η Ερυθραία είναι χαμηλότερες.

Η Aleksandra Bielakowska, Υπεύθυνη Υποστήριξης του Γραφείου της Ασίας-Ειρηνικού της εποπτικής Αρχής, είπε στο HKFP:

Στους Δημοσιογράφους Χωρίς Σύνορα, δεν έχουμε ξαναδεί ποτέ τέτοια απότομη και γρήγορη πτώση στην ιστορία της ελευθερίας του Τύπου σε οποιαδήποτε χώρα ή περιοχή. Σήμερα, το Χονγκ Κονγκ θυμίζει όλο και περισσότερο τη γειτονική Κίνα, τη μεγαλύτερη φυλακή δημοσιογράφων του κόσμου.

Το Χονγκ Κονγκ σημείωσε απότομες πτώσεις και στους πέντε δείκτες: στο πολιτικό, στο νομικό, στο οικονομικό και κοινωνικοπολιτισμικό πλαίσιο και στο πλαίσιο ασφάλειας, αγγίζοντας το ιστορικά χαμηλό σκορ 39,86.

Η ΜΚΟ Ελευθερίας της Έκφρασης είπε: «Ο κύριος παράγοντας πίσω από αυτή την πτώση είναι η επιδείνωση του πολιτικού δείκτη (-7,28 πόντοι), κυρίως λόγω της καταδίκης για «ανταρσία» τον Σεπτέμβριο του 2024 των Chung Pui-kuen και Patrick Lam, πρώην συντακτών του Stand News. Αυτή είναι η πρώτη περίπτωση εξέγερσης ενάντια στα ΜΜΕ από τότε που το Ηνωμένο Βασίλειο παρέδωσε την περιοχή το 1997».

Ενόψει της Ημέρας Ελευθερίας του Τύπου στις 3 Μαΐου, η Bielakowska⁩ είπε στο HKFP στις 2 Μαΐου: «Η φυλάκιση, η παρενόχληση, το φακέλωμα, η διοικητική πίεση, η παρακολούθηση και η απουσία οικονομικής βιωσιμότητας καθορίζουν τη σκοτεινή καθημερινότητα για τους λίγους θαρραλέους δημοσιογράφους που έχουν αποφασίσει να παραμείνουν στην περιοχή. Αυτό συχνά οδηγεί τους δημοσιογράφους του Χονγκ Κονγκ προς ένα διαφορετικό μονοπάτι: ρεπορτάζ από την εξορία».

Ανέφερε την παρατεταμένη υπόθεση εθνικής ασφάλειας ενάντια στον ιδρυτή της Apple Daily, Jimmy Lai, την ψήφιση ενός τοπικού νόμου ασφάλειας το 2024, και το γεγονός ότι εκατοντάδες δημοσιογράφοι έχουν καταφύγει στο εξωτερικό, ενώ ξένοι δημοσιογράφοι βρίσκονται αντιμέτωποι με την «εργαλειοποίηση της βίζας», παρόμοια με εκείνους που εργάζονται στην Κίνα. Η Bielakowska λέει:

Καθώς η κατάσταση στο Χονγκ Κονγκ χειροτερεύει, δεν μπορούμε να ξεχάσουμε εκείνους, οι οποίοι, παρά την πίεση, συνεχίζουν το σχεδόν ανέφικτο έργο της κάλυψης θεμάτων εντός της πόλης. Αυτοί οι ατρόμητοι επαγγελματίες δεν αντιμετωπίζουν μόνο κρατικές πιέσεις, μα δυσκολεύονται και να βγάλουν τα προς το ζην. Αποκλείονται επίσης από την κάλυψη επίσημων εκδηλώσεων και την είσοδο σε συνεντεύξεις Τύπου. Είναι προφανές ότι οι Αρχές κάνουν ό,τι μπορούν για να αποτρέψουν την έκφραση των επικριτικών φωνών.

Τον Απρίλιο του 2024, απαγορεύτηκε η είσοδος της Bielakowska, η οποία ζει στην Ταϊβάν, στο Χονγκ Κονγκ. Συνελήφθη, ερευνήθηκε και ανακρίθηκε για έξι ώρες στο αεροδρόμιο. Το Υπουργείο Μετανάστευσης είπε ότι δεν θα έκανε κανένα σχόλιο για ατομικές υποθέσεις.

Φωτογραφία από HKFP. Χρησιμοποιείται με άδεια.

Παρά την χαμηλή βαθμολογία, η κυβέρνηση του Χονγκ Κονγκ δήλωσε ότι η ελευθερία του Τύπου παραμένει εγγυημένη. Το 2022, ο Διευθύνων Σύμβουλος John Lee είπε ότι η ελευθερία του Τύπου ήταν «στο τσεπάκι» των κατοίκων του Χονγκ Κονγκ, μα κανείς δεν είναι «υπεράνω του νόμου». Παρόλο που έχει ζητήσει από τον Τύπο να «πει μια καλή ιστορία για το Χονγκ Κονγκ», οι κυβερνητικές υπηρεσίες είναι απρόθυμες να απαντήσουν σε προτάσεις για ιστορίες.

Η Νορβηγία βρέθηκε στην κορυφή για τον δείκτη ελευθερίας του Τύπου το 2025, με την Ολλανδία και την Εσθονία να την ακολουθούν.

Η ελευθερία του Τύπου «δεν είναι απόλυτη»

Σε απόκριση στις ερωτήσεις του HKFP, ένας κυβερνητικός εκπρόσωπος στις 2 Μαΐου «καταδίκασε με σφοδρότητα τις αβάσιμες και προκατειλημμένες παρατηρήσεις» των Δημοσιογράφων Χωρίς Σύνορα, λέγοντας ότι οι κάτοικοι του Χονγκ Κονγκ απολαμβάνουν ελευθερία του Τύπου και ελευθερία της έκφρασης όπως είναι ορισμένο από το μίνι-σύνταγμα, τον Χάρτη Δικαιωμάτων, και νόμους ασφάλειας. Προσθέτουν:

Όπως και να ‘χει, η ελευθερία του Τύπου και του Λόγου δεν είναι απόλυτες. Η άσκηση των δικαιωμάτων αυτών μπορεί να υπόκειται σε περιορισμούς που ορίζονται από τον νόμο και είναι απαραίτητοι για την επιδίωξη νόμιμων στόχων όπως η προστασία της εθνικής ασφάλειας ή της δημόσιας τάξης.

Οι δημοσιογράφοι, όπως και όλοι οι άλλοι, έχουν την υποχρέωση να τηρούν όλους τους νόμους. Το κρισιμότερο θέμα είναι ότι οι δημοσιογράφοι πρέπει να ενεργούν με καλές προθέσεις και με βάση ακριβή γεγονότα και να παρέχουν αξιόπιστες και ακριβείς πληροφορίες σύμφωνα με τις αρχές της «υπεύθυνης δημοσιογραφίας», ώστε να είναι σε θέση να απολαύσουν την προστασία των δικαιωμάτων έκφρασής τους, αλλά και της έκφρασης του Τύπου.

Είπαν ότι οι διώξεις «βασίστηκαν σε αποδεικτικά στοιχεία και ήταν αυστηρά σύμφωνες με τον νόμο», προσθέτοντας ότι υπήρχαν 206 οργανισμοί ΜΜΕ εγγεγραμμένοι στο κράτος:

Τα MME εξακολουθούν να απολαμβάνουν την ελευθερία να σχολιάσουν και να ασκήσουν κριτική στις πολιτικές της κυβέρνησης χωρίς κανέναν περιορισμό, αρκεί να μην παραβιάζει τον νόμο.

Ένα «νέο χαμηλό σημείο»

Σε 42 χώρες, στις οποίες ζει το 56,7% του πληθυσμού, η κατάσταση ελευθερίας του Τύπου έχει κατηγοριοποιηθεί ως «πολύ σοβαρή» από τους Δημοσιογράφους Χωρίς Σύνορα φέτος, με λιγότερο από το 1% του πληθυσμού να ζει σε περιοχές όπου η ελευθερία του τύπου είναι πλήρως εγγυημένη. Το δελτίο Τύπου των Δημοσιογράφων Χωρίς Σύνορα δήλωσε:

Για πάνω από δέκα χρόνια, τα αποτελέσματα του Δείκτη προειδοποιούν για την παγκόσμια μείωση της ελευθερίας του Τύπου. Το 2025, ένα νέο χαμηλό σημείο αναδύθηκε: το μέσο σκορ όλων των εξεταζόμενων χωρών έπεσε κατά 55 πόντους, μπαίνοντας στην κατηγορία της «δύσκολης» κατάστασης. Για πρώτη φορά στην ιστορία του Δείκτη, οι συνθήκες άσκησης της δημοσιογραφίας είναι κακές στις μισές χώρες του πλανήτη και ικανοποιητικές σε λιγότερο από μία στις τέσσερις.

Φωτογραφία από HKFP. Χρησιμοποιείται με άδεια.

Η φετινή έκθεση προειδοποίησε επίσης για οικονομικές δυσκολίες, που απειλούν την ελευθερία του Τύπου, με γίγαντες της τεχνολογίας να έχουν το πάνω χέρι στη διάδοση πληροφοριών και στα έσοδα από τις διαφημίσεις. Κατονόμασε εταιρείες όπως η Google, Apple, Facebook, Amazon και Microsoft και είπε:

Αυτές οι διαδικτυακές πλατφόρμες δυσχεραίνουν περαιτέρω τον χώρο της πληροφόρησης, συμβάλλοντας στην εξάπλωση περιεχομένου, που έχει αλλοιωθεί και είναι παραπλανητικό, εντείνοντας την παραπληροφόρηση.

Οι συντακτικές παρεμβάσεις και το μονοπώλιο των ΜΜΕ είναι επίσης παράγοντας, που συμβάλλει στην χειροτέρευση της κατάστασης, με σοβαρές απειλές για την πολυφωνία σε 46 χώρες.

Ο Δείκτης ανέφερε ότι «η χρηματοδότηση πηγαίνει προς τα ΜΜΕ, που υποστηρίζουν την κυβέρνηση», στο Χονγκ Κονγκ, Περού και Τυνησία.

Ο Δείκτης αναφέρθηκε επίσης στην υπόθεση της Παλαιστίνης, όπου ο Ισραηλινός στρατός έχει σκοτώσει 200 επαγγελματίες του χώρου των ΜΜΕ και επιβάλει blackout στα ΜΜΕ.

Οι Δημοσιογράφοι Χωρίς Σύνορα χρησιμοποιούν ένα σύστημα βαθμολόγησης βασισμένο σε μια ποσοτική καταμέτρηση καταχρήσεων ενάντια των ΜΜΕ και των δημοσιογράφων ως προς την εργασία τους και μια ποσοτική ανάλυση της κατάστασης σε κάθε χώρα ή περιοχή βασισμένη σε απαντήσεις ειδικών στην ελευθερία του Τύπου.

Ελευθερία του Τύπου στο Χονγκ Κονγκ

Εκτός από τις συλλήψεις δημοσιογράφων τα τελευταία χρόνια, το Χονγκ Κονγκ έχει δεχτεί επιθέσεις σε ειδησεογραφικά γραφεία και το κλείσιμο περίπου 10 μέσων ενημέρωσης, συμπεριλαμβανομένων των Apple Daily, Stand News και Citizen News.

Τέλη Απριλίου του 2025, το Channel C ήταν το τελευταίο ανξάρτητο ΜΜΕ, που διέκοψε τη λειτουργία του μετά από οικονομικές δυσκολίες και τη σύλληψη ενός από τους διευθυντές της μητρικής εταιρείας για φερόμενη απάτη με κρατικά δάνεια.

Περισσότεροι από 1.000 δημοσιογράφοι έχουν χάσει τις δουλειές τους στο Χονγκ Κονγκ, ενώ πολλοί μετανάστευσαν στο εξωτερικό. Ταυτόχρονα, ο χρηματοδοτούμενος από την κυβέρνηση ραδιοτηλεοπτικός σταθμός RTHK έχει υιοθετήσει νέες συντακτικές οδηγίες, διέγραψε τα αρχεία του και σταμάτησε ειδησεογραφικές και σατιρικές εκπομπές.