Η εικόνα αποτελεί ευγενική παραχώρηση του συντάκτη. Χρήση με άδεια.

Η Ταϊβαν και η Σομαλιλάνδη είναι δύο χώρες, που λειτουργούν μέσα σε δύσκολα διεθνή πλαίσια, καθώς είτε δεν αναγνωρίζονται είτε αναγνωρίζονται μόνο εν μέρει από τη διεθνή κοινότητα. Και οι δύο περιοχές λειτουργούν ανεξάρτητα, αλλά παραμένουν μη αναγνωρισμένες από τις μεγάλες παγκόσμιες δυνάμεις. Από το 1949, η Ταϊβάν διεκδικείται από τη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας βάσει της πολιτικής της Μίας Κίνας, ενώ η Σομαλιλάνδη, η οποία κήρυξε την ανεξαρτησία της από τη Σομαλία στις 18 Μαϊου 1991, εξακολουθεί να θεωρείται μέρος της Σομαλίας βάσει της πολιτικής της Ενιαίας Σομαλίας. Η Ταϊβάν έχει πληθυσμό περίπου 23 εκατομμύρια κατοίκους, ενώ η Σομαλιλάνδη είναι πατρίδα περίπου 5,7 εκατομμυρίων ανθρώπων.

Το 2020, η Ταϊβάν και η Σομαλιλάνδη έκαναν ένα τολμηρό βήμα ανοίγοντας αμοιβαία γραφεία εκπροσώπησης: το γραφείο της Ταϊβάν στη Χαργκέισα άνοιξε στις 17 Αυγούστου και το γραφείο της Σομαλιλάνδης στην Ταϊπέι στις 9 Σεπτεμβρίου. Αυτές οι κινησείς σηματοδότησαν μια σημαντική διπλωματική πρόοδο ενισχύοντας την κοινή τους προσπάθεια για διεθνή αναγνώριση.

Εγκαίνια του γραφείου εκπροσώπησης της Ταϊβάν στη Δημοκρατία της Σομαλιλάνδης. Εικόνα: Wikipedia, ελεύθερη χρήση.

Για να μάθει περισσότερα για τη διαρκώς αναπτυσσόμενη σχέση, το Global Voices πήρε συνέντευξη από τον Πρέσβη Allen Lou (羅震華), εκπρόσωπο της Ταϊβάν στη Σομαλιλάνδη, ο οποίος μοιράστηκε τις απόψεις του σχετικά με το πώς αυτή η συνεργασία προσφέρει μια δημοκρατική εναλλακτική στην επιρροή της Κίνας στην Αφρική, μέσα από αναπτυξιακά έργα, που δίνουν έμφαση στη διακυβέρνηση και τη βιωσιμότητα. Η συζήτηση εμβάθυνε στο πώς η συνεργασία τους λειτουργεί ως αντίβαρο στην αυξανόμενη παρουσία του Πεκίνου και εξερευνά τις ευρύτερες παγκόσμιες επιπτώσεις της συμμαχίας τους.

Η διπλωματική σχέση μεταξύ Ταϊβάν και Σομαλιλάνδης αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα μιας ευρύτερης γεωπολιτικής αντιπαλότητας μεταξύ Ταϊβάν και Κίνας, ιδιαίτερα στην Αφρική. Σύμφωνα με τον Lou, ενώ η Κίνα έχει εδραιωθεί ως κυρίαρχος οικονομικός παίκτης μέσω της Πρωτοβουλίας Μία Ζώνη Ένας Δρόμος (BRI), η οποία χαρακτηρίζεται από μεγάλης κλίμακας έργα υποδομής και δάνεια προς τον Παγκόσμιο Νότο, η Ταϊβάν έχει επικεντρωθεί στη δημιουργία συνεργασιών βασισμένων στον αμοιβαίο σεβασμό και τις δημοκρατικές αξίες. Αυτή η αντίθεση αποτυπώνεται έντονα στις διαφορετικές στρατηγικές που ακολουθούν: η προσέγγιση του Πεκίνου συχνά περιλαμβάνει επενδύσεις, που αφήνουν τις χώρες παγιδευμένες στο χρέος, ενώ η Ταϊβάν δίνει έμφαση σε βιώσιμα έργα ενίσχυσης ικανοτήτων.

Η άποψη του Lou για την επιρροή της Κίνας στην Αφρική είναι ξεκάθαρη:

Η Πρωτοβουλία Μία Ζώνη Ένας Δρόμος (BRI) της Κίνας δεν αφορά μόνο τις υποδομές, πρόκειται για τη δημιουργία εξάρτησης, τόσο οικονομικής όσο και πολιτικής. Οι πρωτοβουλίες της Ταϊβάν στη Σομαλιλάνδη λειτουργούν ως αντίβαρο στην αυξανόμενη κυριαρχία της Κίνας. Η Σομαλιλάνδη αποτελεί φάρο δημοκρατίας στην Ανατολική Αφρική, όπως η Ταϊβάν στην Ασία. Η παρουσία μας εδώ δεν αφορά μόνο την αναπτυξιακή συνεργασία. Αφορά την προάσπιση της δημοκρατίας σε μια περιοχή, όπου η Κίνα προσπαθεί να επεκτείνει το αυταρχικό της μοντέλο.

Ένα όραμα για τη Σομαλιλάνδη: Πέρα από ανθρωπιστική βοήθεια

«Η συνεργασία της Ταϊβάν με τη Σομαλιλάνδη δεν αφορά μόνο την παροχή βοήθειας. Πρόκειται για τη δημιουργία μακροπρόθεσμων συνεργασιών βασισμένων στον αμοιβαίο σεβασμό και σε κοινές αξίες. Η Σομαλιλάνδη και η Ταϊβάν μοιράζονται έναν κοινό αγώνα για διεθνή αναγνώριση και από εκεί ξεκινούν οι δεσμοί μας. Η προσεγγισή μας είναι ανθρωποκεντρική, με επίκεντρο την υγιειονομική περίθαλψη, τη γεωργία, την εκπαίδευση και την τεχνολογία – σε αντίθεση με τις επιθετικές οικονομικές κινήσεις της Κίνας, που συχνά οδηγόυν σε χρηματοοικονομική εξάρτηση», εξήγησε ο Lou.

Σε αντίθεση με τα μεγάλης κλίμακας έργα υποδομών στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας Μία Ζώνη Ένας Δρόμος, οι πρωτοβουλίες της Ταϊβάν είναι μικρότερης κλίμακας, αλλά έχουν σχεδιαστεί για να ενισχύσουν την αυτονομία. «Δεν είμαστε εδώ για να δημιουργήσουμε εξάρτηση. Είμαστε εδώ για να διδάξουμε στους ανθρώπους πώς να ψαρεύουν, όχι απλώς για να τους δώσουμε ψάρια», σχολίασε ο Lou, επαναλαμβάνοντας τη φιλοσοφία της Ταϊβάν για βιώσιμη ανάπτυξη.

Εγκαίνια του γραφείου της Αντιπροσωπείας της Ταϊβάν στη Δημοκρατία της Σομαλιλάνδης. Εικόνα από τη Wikipedia,  ελεύθερη χρήση

Ο Lou τόνισε τον μοναδικό ρόλο του γραφείου της Αντιπροσωπείας της Ταϊβάν στη Σομαλιλάνδη, που το διακρίνει από άλλες διπλωματικές παρουσίες παγκοσμίως. «Αλλού, θα βρείτε πρεσβείες της Δημοκρατίας της Κίνας σε χώρες όπως η Εσουατίνι – το μόνο αφρικανικό έθνος που αναγνωρίζει την Ταϊβάν – ή γραφεία αντιπροσωπείας της Ταϊπέι σε μέρη όπως η Νιγηρία και η Μπουρκίνα Φάσο», διευκρίνισε. «Αλλά εδώ στη Σομαλιλάνδη, η σαφής χρήση του όρου «Ταϊβάν» σηματοδοτεί μια σημαντική απόκλιση». Αυτή η διάκριση υπογραμμίζει την εξελισσόμενη ταυτότητα της Ταϊβάν και την επιβεβαίωση της κυριαρχίας της στην παγκόσμια σκηνή, ανεξάρτητα τόσο από τη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας του Μάο Τσε-τουνγκ όσο και από τη Δημοκρατία της Κίνας του Τσιανγκ Κάι-σεκ.

Η παρουσία της Ταϊβάν στη Σομαλιλάνδη δεν είναι απλώς συμβολική. Υποστηρίζεται από συγκεκριμένες πρωτοβουλίες, που στοχεύουν στην οικοδόμηση βιώσιμης ανάπτυξης και στην ενίσχυση των τοπικών ικανοτήτων. Η Ταϊβάν έχει ξεκινήσει έργα στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης, της γεωργίας, των ΤΠΕ και της επαγγελματικής κατάρτισης και προσφέρει υποτροφίες σε φοιτητές της Σομαλιλάνδης για σπουδές στην Ταϊβάν. Επιπλέον, στρατιωτικό προσωπικό από τη Σομαλιλάνδη καλείται να λάβει εκπαίδευση στην Ταϊβάν ενισχύοντας περαιτέρω τη συνεργασία μεταξύ των δύο εθνών. Από την οπτική γωνία του Πρέσβη, αυτές οι προσπάθειες έρχονται σε έντονη αντίθεση με τις οικονομικές επιχειρήσεις της Κίνας στην Αφρική, οι οποίες συχνά οδηγούν σε οικονομική εξάρτηση. Αντίθετα, η προσέγγιση της Ταϊβάν αντικατοπτρίζει τη δέσμευσή της να ενδυναμώσει τη Σομαλιλάνδη ως σταθερό και δημοκρατικό εταίρο στην περιοχή.

Ψήφισμα 2758 του ΟΗΕ: Ένα διπλωματικό πεδίο μάχης

Για την Ταϊβάν, ένα βασικό στοιχείο της διεθνούς αναγνώρισής της είναι η αφήγησή της γύρω από το Ψήφισμα 2758 του ΟΗΕ. Το ψήφισμα το 1971 αναγνώρισε τη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας ως «τον μόνο νόμιμο εκπρόσωπο της Κίνας στα Ηνωμένα Έθνη» αντικαθιστώντας ουσιαστικά την Δημοκρατία της Κίνας, που συνήθως αναφέρεται ως Ταϊβάν.

Ο Lou προσφέρει μια λεπτή και αντισυμβατική οπτική στο ψήφισμα. Εξηγεί ότι η αρχική του πρόθεση δεν ήταν να εκδιώξει την Ταϊβάν στο σύνολό της, αλλά συγκεκριμένα να απομακρύνει τους εκπροσώπους του Τσιανγκ Κάι-σεκ, του ηγέτη της Δημοκρατίας της Κίνας, ο οποίος κυβέρνησε από το 1928 έως το 1975. Αφού έχασε τον Κινεζικό Εμφύλιο Πόλεμο από το ΚΚΚ, η κυβέρνηση του Τσιανγκ υποχώρησε στην Ταϊβάν το 1949 και συνέχισε να διεκδικεί την εκπροσώπηση ολόκληρης της Κίνας στα Ηνωμένα Έθνη. Το ψήφισμα 2758 του ΟΗΕ του 1971 μετατόπισε αυτήν την εκπροσώπηση στη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας ουσιαστικά απομακρύνοντας τους αντιπροσώπους του Τσιάνγκ, αλλά χωρίς να ασχολείται άμεσα με το καθεστώς της Ταϊβάν. «Το ψήφισμα επικεντρώθηκε στην έδρα της Δημοκρατίας της Κίνας, όχι στην ίδια την Ταϊβάν», εξήγησε. «Η Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας έχει έκτοτε διαστρεβλώσει αυτό το ψήφισμα υπονοώντας ότι η Ταϊβάν είναι μέρος της Κίνας, αλλά αυτό δεν ήταν ποτέ το αρχικό νόημα». Ο Lou σημείωσε ότι, ενώ το ψήφισμα αποκαθιστά τα «νόμιμα δικαιώματα» της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας στα Ηνωμένα Έθνη, δεν ανέφερε ποτέ ρητά την Ταϊβάν ή τον λαό της.

Ο Lou επεσήμανε περαιτέρω ότι τα περισσότερα έθνη, συμπεριλαμβανομένου του Καναδά και των Ηνωμένων Πολιτειών, έλαβαν υπόψη το ψήφισμα 2758, αλλά δεν αναγνώρισαν επίσημα την Ταϊβάν ως μέρος της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας. «Υπάρχει μια λεπτή αλλά σημαντική διαφορά», εξήγησε. «Οι ΗΠΑ και ο Καναδάς αναγνώρισαν τη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας ως εκπρόσωπο της Κίνας, αλλά δεν έχουν αναγνωρίσει ποτέ επίσημα την Ταϊβάν ως μέρος της Κίνας».

Σύμφωνα με τον Lou, το Πεκίνο χρησιμοποιεί την ερμηνεία του ψηφίσματος ως διπλωματικό όπλο για να απομονώσει την Ταϊβάν και να την αποκλείσει από διεθνείς οργανισμούς όπως τα Ηνωμένα Έθνη και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ). Αυτό αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας για την επέκταση της επιρροής της παγκοσμίως, ιδίως σε περιοχές όπως η Αφρική.

Η Σομαλιλάνδη αντιμετωπίζει παρόμοιο αγώνα για διεθνή αναγνώριση.

Παρά την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας της από τη Σομαλία το 1991, η Σομαλιλάνδη δεν αναγνωρίζεται επίσημα από καμία χώρα, αν και διατηρεί διπλωματικές σχέσεις με πολλά έθνη και οντότητες, συμπεριλαμβανομένης της Ταϊβάν. Η στρατηγική της Σομαλιλάνδης για την απόκτηση αναγνώρισης επικεντρώνεται στην επίδειξη σταθερότητας, δημοκρατικής διακυβέρνησης και του οικονομικού της δυναμικού, ιδίως μέσω στρατηγικών συνεργασιών.

Μια τέτοια συνεργασία είναι το Μνημόνιο Συνεργασίας (MOU) του Ιανουαρίου 2024 με την Αιθιοπία, με στόχο την εξασφάλιση της αναγνώρισης της Σομαλιλάνδης και την ενίσχυση του εμπορίου και της συνεργασίας μεταξύ των δύο γειτόνων. Επιπλέον, η πόλη-λιμάνι Μπέρμπερα της Σομαλιλάνδης έχει προσελκύσει ενδιαφέρον ως πιθανή τοποθεσία για στρατιωτικές βάσεις, με συζητήσεις σχετικά με την πιθανότητα να αναδυθούν ναυτικές βάσεις των ΗΠΑ και της Ταϊβάν ως μέρος της γεωπολιτικής σημασίας της περιοχής. Αυτές οι κινήσεις, σε συνδυασμό με τις προσπάθειες της Σομαλιλάνδης να διατηρήσει ισχυρούς δεσμούς με ισχυρούς εταίρους, αντικατοπτρίζουν την αποφασιστικότητά της να εξασφαλίσει τελικά διεθνή αναγνώριση και να εδραιωθεί περαιτέρω ως σταθερή, κυρίαρχη οντότητα.