Από την Δρ. Shahd Qannam

Ρωτήστε έναν Παλαιστίνιο αν είναι «ανιθαγενής» και η απάντηση δεν θα είναι ποτέ σαφής. Το διεθνές σύστημα λατρεύει τις ταμπέλες του. «Ανιθαγενής». «Πρόσφυγας». «Εκτοπισμένος». «Κάτοικος». «Πολίτης». Κάθε μία από τις έννοιες αυτές ορίζονται προσεκτικά από συνθήκες, εκθέσεις του ΟΗΕ και γραφειοκρατικά εγχειρίδια.

Αυτές οι ταμπέλες αποτελούν το έδαφος των εγγράφων πολιτικής, των συσκέψεων και των αναφορών δωρητών. Αυτές οι κατηγορίες δεν είναι ουδέτερες: είναι όργανα εξουσίας, γρανάζια του μηχανισμού που διαιωνίζει τον εξαναγκαστικό εκτοπισμό των Παλαιστινίων και την στέρηση των δικαιωμάτων τους, αντί να αποτυπώνουν την πολιτική, ιστορική και βιωμένη πραγματικότητα της ύπαρξής μας ως έθνος. Είναι, στ’ αλήθεια, μέρος του μηχανισμού που παράγει την «ανιθαγένειά» μας.

Τα συγγράμματα θα σας πουν πως η ανιθαγένεια είναι μία τεχνική κατάσταση, που εκτιμάται από την απουσία ιθαγένειας κάτω από την εφαρμογή του νόμου ενός κράτους. Για τους Παλαιστίνιους, όμως, η ανιθαγένεια δεν είναι ένα ατυχές κενό στο νόμο. Είναι το άμεσο αποτέλεσμα ενός εποικιστικού-αποικιακού έργου, το οποίο τέθηκε σε λειτουργία υπό τη Βρετανική Εντολή, που υλοποιήθηκε βίαια στην Παλαιστινιακή Νάκμπα του 1948, εντάθηκε από την κατοχή της Δυτικής Όχθης, της Γάζας και Ανατολικής Ιερουσαλήμ το 1967, και που σήμερα συνεχίζεται μέσα από εδαφικό και πολιτικό κατακερματισμό, παράνομη επέκταση οικισμών και τη συστηματική άρνηση επιστροφής.

Η παλαιστινιακή «ανιθαγένεια», επομένως, δεν είναι ούτε τεχνική ούτε και τυχαία. Είναι δομική, σκόπιμη και συντηρείται μέσω της χειραγώγησης των διαβατηρίων, των καθεστώτων παραμονής και των διοικητικών ταξινομήσεων.

Καταστάσεις ανιθαγένειας

Για εμάς τους Παλαιστίνιους, οι ταμπέλες θολώνουν, αλληλοεπικαλύπτονται και διαλύονται σε παραλογισμούς, που λένε λιγότερα για εμάς και περισσότερα για τον αποικιοκρατικό κόσμο που τις παρήγαγε. Ζούμε σε κάθε κατηγορία, συχνά σε πολλές μαζί. Ανιθαγενείς μα καταγεγραμμένοι, πολίτες δίχως ισότητα, κάτοικοι χωρίς μονιμότητα, πρόσφυγες επ’ αόριστον. Αυτές οι ταμπέλες υποτίθεται πως θα δώσουν νόημα στη νομική μας κατάσταση μα, στην πραγματικότητα, μας αποστερούν το νόημα από την ιστορία μας.

Έχω ερωτηθεί στο παρελθόν, από ερευνητές, γνωστούς, καλοπροαίρετους συναδέλφους, «Αυτοπροσδιορίζεσαι ως ανιθαγενής;» και κάθε φορά κάνω παύση. Όχι επειδή δεν γνωρίζω την απάντηση, αλλά επειδή η ερώτηση αυτή καθαυτή είναι υπερβολικά ρηχή για την αλήθεια. Η πραγματικότητα του να είσαι Παλαιστίνιος δεν μπορεί να περιοριστεί σε ένα απλό «ναι» ή «όχι».

Τι σημαίνει «ανιθαγενής», όταν είσαι Παλαιστίνιος; Αναφέρεται στον κάτοικο της Γάζας που ζει υπό πολιορκία και γενοκτονία, έχοντας μαζί του ένα ταξιδιωτικό έγγραφο, που δεν ανοίγει κανένα σύνορο; Ή μήπως στον Παλαιστίνιο πρόσφυγα στον Λίβανο, στον οποίο απαγορεύθηκαν επαγγέλματα και το δικαίωμα στην κατοχή περιουσίας; Ή στον Παλαιστίνιο στη Δυτική Όχθη, που φέρει ένα διαβατήριο της Παλαιστινιακής Αρχής, ένα έγγραφο που λέει «Κράτος της Παλαιστίνης», αλλά δεν μπορεί να εγγυηθεί την είσοδο ή την έξοδο από την πατρίδα του χωρίς την άδεια του αποικιοκράτη του;

Μήπως σημαίνει ότι ο Παλαιστίνιος της Ιερουσαλήμ κατέχει τη σουρεαλιστική θέση του «μόνιμου κατοίκου» στην πόλη του, ένα νομικό φαντασιοκόπημα που τους αντιμετωπίζει ως ξένους υπηκόους στον ίδιο τόπο στον οποίο γεννήθηκαν, ανακλητό αν ζήσουν στο εξωτερικό πολύ καιρό, εργαστούν σε άλλη χώρα ή ακόμη και παντρευτούν σε άλλη πόλη; Η μήπως είναι ο Παλαιστίνιος στην Ιορδανία που έχει ένα προσωρινό διαβατήριο, ένα έγγραφο που του επιτρέπει να διασχίσει τα σύνορα, αλλά δεν του παρέχει πολιτικά δικαιώματα στον τόπο που το εξέδωσε, μια μετέωρη κατάσταση μεταφιεσμένη ως υπηκοότητα;

Και ύστερα υπάρχουν οι Παλαιστίνιοι, που έχουν ισραηλινή υπηκοότητα. Πολίτες, ναι, αλλά του κράτους που με τη βία εκτόπισε τους προγόνους τους και συνεχίζει να κάνει διακρίσεις εναντίον τους. Η υπηκοότητά τους δεν είναι εγγύηση ισότητας, αλλά μία συνεχής υπενθύμιση ότι ζουν υπό ένα σύστημα και πρέπει να λογοδοτούν σε ένα σύστημα, που τους θεωρεί κατώτερους.

Τέλος, οι εξόριστοι Παλαιστίνιοι, που κατέχουν ξένα διαβατήρια. Ζουν στο παράδοξο του να είναι πλήρως καταγεγγραμμένοι αλλά βίαια εκτοπισμένοι. Μπορεί να είναι «ανιθαγενείς» μόνο στην πολιτική έννοια και τα χαρτιά τους μπορεί να ανοίγουν σύνορα εκτός από εκείνα, που θα μπορούσαν να τους επιστρέψουν σπίτι τους.

Τα όρια των νομικών πλαισίων

Κάθε μία από αυτές τις πραγματικότητες φέρει διαφορετικό νομικό όνομα, ωστόσο όλες τους δείχνουν στο ίδιο εσκεμμένο σύστημα, που μας διασπά ως έθνος, περιορίζει τις κινήσεις μας και επίτειδες στοχοποιεί τις κινήσεις μας και ως έθνος. Στη γλώσσα του διεθνούς δικαίου, η ανιθαγένεια είναι ελάττωμα, ένα νομικό κενό που μπορεί να διορθωθεί με τη σωστή γραφειοκρατία. Στη γλώσσα της παλαιστινιακής ιστορίας, η ανιθαγένεια είναι ένα πολιτικό εργαλείο, μία αναγκαστική συνθήκη, που υπηρετεί αποικιοκρατικές, στρατιωτικές και γεωπολιτικές ατζέντες.

Το διεθνές δίκαιο, όπως εφαρμόζεται, μπορεί να αναγνωρίσει την «ανιθαγένειά» μας, αλλά σπάνια το αίτιο. Η ανιθαγένειά μας, η προσφυγιά μας, οι ανακλητές κατοικίες μας, τα προσωρινά διαβατήριά μας, οι υπηκοότητες δεύτερης κατηγορίας μας, όλα αυτά, δεν είναι μια αναποδιά της ιστορίας ή του νόμου. Είναι τα προϊόντα της αποικιοκρατίας, που έχουν σχεδιαστεί για να προωθήσουν περαιτέρω την ιμπεριαλιστική πολιτική ατζέντα εις βάρος των ανθρώπων και της γης που αυτοί καταλαμβάνουν παράνομα.

Έτσι, όταν κάποιος με ρωτά αν είμαι «ανιθαγενής», η απάντησή μου θα είναι πάντα «είμαι Παλαιστίνια». Αυτή είναι η μόνη πολιτική ταυτότητα που έχει σημασία για εμένα. Δεν είναι ρομαντική δήλωση ή συμβολική χειρονομία: είναι ο μόνος σωστός τρόπος να περιγραφεί η πολιτική και ιστορική μας πραγματικότητα. Ο κόσμος μπορεί να επιμένει να με αξιολογεί με βάση το τι έγγραφα κρατάω στα χέρια μου, αλλά εκείνα τα χαρτιά δεν έχουν ποτέ προσδιορίσει αυτό που είμαι. Γι’ αυτό, είναι κρίσιμο να υπενθυμίζουμε στον κόσμο ότι ο,τι έγγραφο φέρουμε μαζί μας είναι προσωρινό, υπό όρους και συχνά ανακλητό. Μόνο η επιβεβαίωση της ταυτότητάς μας ως Παλαιστίνιοι αντέχει σε αυτές τις παραποιήσεις.

Κατανοώ την ανάγκη να χρησιμοποιηθεί στρατηγικά. Το διεθνές σύστημα ανταποκρίνεται σε κατηγορίες. Η ανιθαγένεια είναι αναγνωρισμένη, καταγράφεται, μετριέται. Μπορεί να κληθεί σε νόμιμες διεκδικήσεις και ψηφίσματα του ΟΗΕ. Ωστόσο, η χρήση του έρχεται με ένα αντίτιμο. Μας αναγκάζει να μεταφράσουμε τον μόχθο μας σε γραμματική θυματοποίησης, ανταλάσσοντας το πολιτικό για το διοικητικό.

Το παλαιστινιακό βίωμα εκθέτει τα όρια των διεθνών νομικών πλαισίων. Τα νομικά όργανα μας ταξινομούν, μας παρακολουθούν, μας καταγράφουν, ωστόσο αποτυγχάνουν να αποσυναρμολογήσουν τα συστήματα που δημιούργησαν την «ανιθαγένειά» μας. Το Άρθρο 1 της Σύμβασης για την Ανιθαγένεια του 1954 μπορεί να αναγνωρίζει επίσημα κάποιους από εμάς ως «ανιθαγενείς», αλλά δεν αναγνωρίζει την πολιτική κλοπή, που αποτελεί τη βάση της περιθωριοποίησής μας.

Τα προσωρινά διαβατήρια, οι μόνιμες κατοικίες, ή η εγγραφή στην UNRWA (Υπηρεσία Αρωγής και Έργων του ΟΗΕ για τους Παλαιστίνιους Πρόσφυγες στην Εγγύς Ανατολή) χρησιμοποιούνται ως λύσεις, αλλά δεν είναι. Είναι μορφές περιορισμού, που δημιουργήθηκαν από ιδρύματα για να διαχειριστούν έναν πληθυσμό, του οποίου τη διάλυση συνεχίζουν να διευκολύνουν. Ένα έθνος του οποίου η ίδια η ύπαρξη αναταράσσει την εποικιστική-αποικιοκρατική εξουσία.

Αν είναι να χρησιμοποιήσουμε αυτή τη γλώσσα, πρέπει να το κάνουμε με δικούς μας όρους. Η ανιθαγένεια, για εμάς, δεν είναι μόνο η έλλειψη ιθαγένειας. Είναι το νομικό πρόσωπο ενός πολιτικού εγκλήματος. Είναι το σημείο ελέγχου, που στέκεται μεταξύ μιας μητέρας και του σχολείου του παιδιού της. Είναι αυτή η πολιορκία, που μετατρέπει τη Μεσόγειο σε τείχος. Είναι η σφραγίδα του γραφειοκράτη, που αποφασίζει αν εσύ θα παραβρεθείς στην κηδεία του πατέρα σου. Είναι, πάνω απ’ όλα, η άρνηση να μας επιτρέψουν να ζήσουμε ως έθνος στην πατρίδα μας, η οποία κλάπηκε από εμάς με τη βία.

Είμαι Παλαιστίνια

Λοιπόν, τι σημαίνει «ανιθαγένεια» για εμένα; Σημαίνει να φέρω την ταυτότητά μου στη μνήμη μου, στις οικογενειακές ιστορίες, στην πεισματική και αδίστακτη άρνησή μου να λησμονήσω. Σημαίνει να γνωρίζω ότι τα χαρτιά στην τσέπη μου δεν είναι η ελευθερία μου. Σημαίνει να ανήκω σε μια γεωγραφία που έχει χαρτογραφηθεί σε θρύμματα που εξακολουθεί όμως να υπάρχει, και πάντα θα είναι ολόκληρη στη συλλογική εθνική μας συνείδηση.

Κλείνω με ένα ποίημα, που έγραψα τον Ιανουάριο του 2024, αφότου Ισραηλινοί αξιωματούχοι μας αποκάλεσαν «παιδιά του σκότους» κατά την έναρξη της τρέχουσας γενοκτονίας εναντίον των Παλαιστινίων στη Γάζα. Ονόμασα το ποίημά μου «Παιδί του Σκότους», μία υπενθύμιση πως καμία ταμπέλα, κανένας νομικός όρος, καμία διεθνής κατηγορία δεν θα έχει περισσότερη σημασία απ’ όσο η αλήθεια που κουβαλάμε: «Είμαστε Παλαιστίνιοι». Αυτό είναι το μόνο απόλυτο, και όλα τα υπόλοιπα είναι προσωρινά.

Είμαι παιδί του σκότους

ένας άνθρωπος-ζώο

ένας απολίτιστος

 

Είμαι παιδί του σκότους

τρίτης γενιάς πρόσφυγας

άπατρις

 

Το δέρμα μου είναι καστανό

Το διαβατήριό μου τρομερή διαθήκη

στο ταξίδι μου μέσα από τις σκιές

της ανιθαγένειας

της ετερότητας

της εξορίας

 

Τα πρωτοτόκια μου: αναγκαστικός εκτοπισμός και στέρηση περιουσίας

Οι ρίζες μου: συνυφασμένες με την αποικιοκρατία, τον ρατσισμό, την ανομία

Η πάλη μου: για επιβίωση, για αξιοπρέπεια, ξεκίνησε καιρό πριν εγώ υπάρξω

 

Είμαι παιδί του σκότους

Κι όμως τα αποικιακά στερεότυπα ποτέ δε θα με ορίσουν

ούτε και τον λαό μου

Μπορεί να στερούμαστε φωνής για όσους προσπαθούν να μας πνίξουν

Μπορεί να είμαστε αόρατοι για εκείνους που μας οραματίζονται σε μια γωνία

Μπορεί να είμαστε αδύναμοι για εκείνους που βλέπουν μόνο δύναμη στην καταπίεση

 

Αλλά ποτέ δεν θα υποκλιθούμε στους βασιλιάδες τους

Δεν θα μας δεσμεύσουν ποτέ οι αλυσίδες τους

Είμαστε οι υπερασπιστές της αλήθειας μας

 

«Γιουσέφ, ο γιος μου, εφτά χρονών, σγουρά μαλλιά, ανοιχτόχρωμος και όμορφος»

“يوسف ابني عمره ٧ سنين شعره كيرلي وأبيضاني وحلو”

 

«Αυτή είναι η μαμά μου. Την αναγνωρίζω από τα μαλλιά της»

“هاي أمي بعرفها من شعرها”

 

«Τα παιδιά μου πέθαναν πριν μπορέσουν να φάνε»

“أولادي ماتوا بدون ما ياكلوا”

 

«Η ψυχή της ψυχής μου»

“هادي روح الروح”

 

«Τα τρία μου παιδιά, παρακαλώ αναζητήστε. Ίσως καταφέρω να βρω ένα από αυτά ζωντανό»

“أولادي ثلاثة يا عالم دوروا بلكي بلاقي واحد عايش”

 

«Επισκέψου με στα όνειρά μου. Ορκίζομαι στο θεό, μου λείπεις»

“تعالولي في المنام، والله بشتاقلكم”

 

«Σκόπευα να της κάνω πάρτι γενεθλίων»

“كنت ناوي اعملها عيد ميلاد”

 

Είμαστε 2,3 εκατομμύρια στη Γάζα

Είμαστε 14 εκατομμύρια  στον κόσμο

Καθένας μας είμαστε ιστορία, ιστορίες, γαλαξίες, το σύμπαν

Η φρίκη που έχουμε βιώσει υπερβαίνει ζωές, ξεπερνά κάθε φαντασία

Αλλά είμαστε ακόμα εδώ

 

Δεν είμαι ποιήτρια

ούτε και συγγραφέας

Είμαι άνθρωπος φορτωμένος με θυμό και θρήνο, αναζητώ καταφύγιο στην εύθραυστη τέχνη της μετάφρασης των συναισθημάτων σε λέξεις

Οι αντίλαλοι της αδικίας έγιναν η πένα μου και οι κραυγές των απάτριδων το μελάνι μου

 

Η ιστορία μου

Η ιστορία μας

Η παλαιστινιακή ιστορία

Δεν είναι της ήττας

 

Είναι μία ιστορία θριάμβου ενάντια στις πιθανότητες.

 

Αφήστε με να σας διηγηθώ την ιστορία της Hind Rajab,

Το αθώο άνθος που κόπηκε πρόωρα

 

Ο Refaat Alareer έγραψε: «Αν πρέπει να πεθάνω

πρέπει να ζήσετε εσείς»

 

Και γι’ αυτό αναγεννιόμαστε απ’ τις στάχτες της καταπίεσης

Η ιστορία μας θα γραφτεί στα χρονικά της δικαιοσύνης.

 

Δεν είμαι, δεν είμαστε, οι Παλαιστίνιοι δεν

ορίζονται από τις πληγές τους

αλλά από

το κουράγιο με το οποίο τις υπερβαίνουν.

 

Καθώς η ηχώ των λόγων μου σβήνει στη σιωπή

θυμηθείτε αυτό

 

Όταν ο κόσμος τολμά να μας χαρακτηρίσει

 

Απολίτιστους

ανθρώπους-ζώα

παιδιά του σκότους

 

θυμηθείτε αυτό

 

Μέσα στο παιδί αυτό του σκότους, ένα ελαιόδεντρο ριζώνει στην καρδιά,

Μέσα σε αυτό το παιδί του σκότους, τα κλειδιά των κλεμμένων σπιτιών κρατούνται γερά στην παλάμη

Μέσα σε αυτό το παιδί του σκότους, η μνήμη μάς μεταφέρει πέρα από πέτρα κι ουρανό.