Στις 8 Αυγούστου 2025, ο Λευκός Οίκος φιλοξένησε μια τριμερή συνάντηση, στην οποία ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, ο Πρόεδρος του Αζερμπαϊτζάν Ιλχάμ Αλίγιεφ και ο Πρωθυπουργός της Αρμενίας Νικόλ Πασινιάν υπέγραψαν σειρά συμφωνιών με στόχο την εγκαθίδρυση μακροπρόθεσμης ειρήνης στον Νότιο Καύκασο. Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε μόλις έναν μήνα μετά τη συνάντηση Αλίγιεφ και Πασινιάν στο Άμπου Ντάμπι, όπου συζήτησαν — μεταξύ άλλων — την οριοθέτηση των συνόρων, το άνοιγμα και την ανάπτυξη του διαδρόμου Ζανγκεζούρ και τη μονογραφή της ειρηνευτικής συμφωνίας.

Μια κοινή διακήρυξη επτά σημείων που περιέγραφε τα όσα συμφωνήθηκαν, καθώς και το προσχέδιο της ειρηνευτικής συμφωνίας που προέκυψε από το Άμπου Ντάμπι, δόθηκαν στη δημοσιότητα λίγο μετά τη συνάντηση. Ωστόσο, δεν ανακοινώθηκε ημερομηνία για την υπογραφή της τελικής ειρηνευτικής συμφωνίας.

Επιστρέφοντας στον Λευκό Οίκο, ο Τραμπ χαρακτήρισε την ημέρα ως μια μέρα που «θα μείνει στην ιστορία» ως η στιγμή που «δύο εχθροί έγιναν φίλοι». Κατά τη διάρκεια της τελετής υπογραφής, στην οποία ευχαρίστησε τους ομολόγους του ηγέτες και σημείωσε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση, η Ρωσία και ο «Υπναλέος Τζο Μπάιντεν» είχαν αποτύχει να επιτύχουν παρόμοια αποτελέσματα στο παρελθόν, ο Τραμπ δήλωσε: «Για πολύ καιρό — 35 χρόνια — βρίσκονταν σε πόλεμο και τώρα είναι φίλοι. Και θα είναι φίλοι για πολύ καιρό».

Δεκαετίες εντάσεων

Η περιοχή του Ναγκόρνο-Καραμπάχ βρισκόταν υπό τον έλεγχο του αρμενικού πληθυσμού της ως αυτοανακηρυγμένο κράτος από τον πόλεμο των αρχών της δεκαετίας του 1990, ο οποίος έληξε με κατάπαυση του πυρός και αρμενική στρατιωτική νίκη το 1994. Στη συνέχεια, ιδρύθηκε η νέα, διεθνώς μη αναγνωρισμένη, de facto Δημοκρατία του Ναγκόρνο-Καραμπάχ, και επτά παρακείμενες περιοχές καταλήφθηκαν από τις αρμενικές δυνάμεις. Σύμφωνα με το International Crisis Group, περισσότεροι από ένα εκατομμύριο άνθρωποι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις εστίες τους ως αποτέλεσμα της σύγκρουσης: «Αζέροι εγκατέλειψαν την Αρμενία, το Ναγκόρνο-Καραμπάχ και τα παρακείμενα εδάφη, ενώ Αρμένιοι εγκατέλειψαν σπίτια στο Αζερμπαϊτζάν».

Οι εντάσεις παρέμειναν τις επόμενες δεκαετίες, κορυφώθηκαν στον δεύτερο πόλεμο του Καραμπάχ το 2020 και στην επακόλουθη στρατιωτική επιχείρηση τον Σεπτέμβριο του 2023, με την τελευταία να ανοίγει τον δρόμο στο Αζερμπαϊτζάν να ανακτήσει τον πλήρη έλεγχο του Καραμπάχ.

Και οι δύο χώρες συμμετέχουν σε διαπραγματεύσεις και αμέτρητες συναντήσεις με τη μεσολάβηση διεθνών παραγόντων από τον Δεύτερο Πόλεμο του Καραμπάχ το 2020, με επίκεντρο την επίτευξη μιας τελικής διμερούς συμφωνίας και τη διευθέτηση των εναπομεινασών διαφορών τους.

Οι παράμετροι της ειρήνης

Το προσχέδιο της ειρηνευτικής συμφωνίας, που ανακοινώθηκε τον Μάρτιο του 2025, φέρεται να περιλάμβανε σημαντικές παραχωρήσεις από την Αρμενία, όπως η απομάκρυνση των παρατηρητών της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τα σύνορα και η απόσυρση αγωγών σε διεθνή δικαστήρια. Το Αζερμπαϊτζάν επέκρινε σταθερά τους παρατηρητές της ΕΕ από την ανάπτυξή τους τον Οκτώβριο του 2022, κατηγορώντας τους ότι «δημιουργούν στρατιωτική και κατασκοπευτική κάλυψη για την αρμενική πλευρά». Η επέκταση της αποστολής της ΕΕ τον Φεβρουάριο του 2023, μετά από μια επίθεση του Αζερμπαϊτζάν στην Αρμενία τον Σεπτέμβριο του 2022, όξυνε περαιτέρω τις σχέσεις με το Μπακού και τη Μόσχα, που αμφότεροι αμφισβήτησαν τον σκοπό και τη νομιμότητά της.

Οι απαιτήσεις του Αζερμπαϊτζάν περιλάμβαναν επίσης την τροποποίηση του συντάγματος της Αρμενίας, ώστε να αφαιρεθούν τυχόν εδαφικές διεκδικήσεις προς το Αζερμπαϊτζάν — συγκεκριμένα, αναφορές στο προοίμιό του στη Διακήρυξη Ανεξαρτησίας του 1990. Το σύνταγμα της Αρμενίας δεν κάνει άμεσες αναφορές στο Καραμπάχ· το προοίμιο αναφέρεται στη Διακήρυξη Ανεξαρτησίας, που «παραπέμπει στην κοινή απόφαση του 1989 του Ανωτάτου Συμβουλίου της Αρμενικής ΣΣΔ και του Εθνικού Συμβουλίου του Αρτσάχ για την Επανένωση της Αρμενικής ΣΣΔ και της Ορεινής Περιοχής του Καραμπάχ».

Ο Πρωθυπουργός Πασινιάν έχει υποστηρίξει δημόσια την υιοθέτηση ενός νέου συντάγματος μέσω εθνικού δημοψηφίσματος, με σχέδια για ψηφοφορία το 2027.

Οι συνομιλίες στο Άμπου Ντάμπι υπογράμμισαν μια σημαντική μετατόπιση στην περιφερειακή ισορροπία ισχύος, καθώς η Ρωσία, που κάποτε θεωρούνταν ο κύριος μεσολαβητής, φάνηκε όλο και περισσότερο περιθωριοποιημένη. Ενώ ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ χαιρέτισε διπλωματικά τον άμεσο διάλογο, η συνάντηση στο Άμπου Ντάμπι σηματοδότησε τη φθίνουσα επιρροή της Μόσχας στη μεσολάβηση. Η ΕΕ έχει επίσης σε μεγάλο βαθμό παραγκωνιστεί.

Ο «Διάδρομος Τραμπ» — ένας διάδρομος για την ειρήνη και την ευημερία

Το πιο σημαντικό στοιχείο της συμφωνίας είναι ο Διάδρομος Ζανγκεζούρ, ο οποίος, μετά την τριμερή συνάντηση, μετονομάστηκε σε «Διάδρομος Τραμπ για τη Διεθνή Ειρήνη και Ευημερία» (TRIPP). Ο διάδρομος είναι ένας ζωτικής σημασίας συγκοινωνιακός σύνδεσμος μέσω της Αρμενίας, που συνδέει το Αζερμπαϊτζάν με τον θύλακά του, το Ναχιτσεβάν, που βρίσκεται ανάμεσα στην Αρμενία, την Τουρκία και το Ιράν. Αυτός ο διάδρομος έχει σημαντικές προοπτικές για τη διευκόλυνση του εμπορίου και της διαμετακόμισης μεταξύ Ευρώπης και Ασίας, προσφέροντας νέες οικονομικές ευκαιρίες για όλα τα εμπλεκόμενα μέρη. Ενώ η διαδρομή θα παραμείνει υπό την κυριαρχία της Αρμενίας, το δικαίωμα ανάπτυξης και διαχείρισης του διαδρόμου θα παραχωρηθεί για 99 χρόνια σε έναν φορέα επιλεγμένο από τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Από το τέλος του δεύτερου πολέμου στο Καραμπάχ, προέκυψαν βασικά σημεία τριβής στις διαπραγματεύσεις για τον διάδρομο. Πρώτον, το όνομά του: η Αρμενία απορρίπτει τον όρο «Διάδρομος Ζανγκεζούρ», θεωρώντας τον απειλή για την κυριαρχία στο Σιουνίκ, το νότιο έδαφος της Αρμενίας που συνορεύει με το Ναχιτσεβάν. Το Αζερμπαϊτζάν, με τη σειρά του, αντιτίθεται στον πλήρη αρμενικό έλεγχο, επικαλούμενο ανησυχίες για αξιόπιστη πρόσβαση, ενώ η Αρμενία αρνείται να παραχωρήσει τον έλεγχο της διαδρομής των 32 χιλιομέτρων σε οποιοδήποτε τρίτο.

Η πρόταση να αναλάβουν οι ΗΠΑ τον έλεγχο του διαδρόμου έγινε τον Ιούλιο σε ενημέρωση τύπου από τον Τομ Μπάρακ, τον πρεσβευτή των ΗΠΑ στην Τουρκία. Κατά την ενημέρωση, ο Μπάρακ είπε: «Δώστε μας τα 32 χιλιόμετρα δρόμου με μίσθωση 100 ετών και μπορείτε όλοι να τον μοιραστείτε». Την εποχή εκείνη, ανάλυση του Middle East Eye επεσήμανε ότι αυτή ήταν «η πρώτη επίσημη επιβεβαίωση ότι η κυβέρνηση Τραμπ προσφέρθηκε να διαχειριστεί τον διάδρομο μέσω ενός ιδιωτικού εμπορικού φορέα των ΗΠΑ, ο οποίος θα λειτουργούσε ως ουδέτερος εγγυητής».

Στρατηγική εταιρική σχέση και άρση περιορισμών

Υπογραμμίζοντας τη σημασία της απόφασης του Τραμπ να ανακαλέσει το Άρθρο 907 του Νόμου για την Υποστήριξη της Ελευθερίας, το οποίο για δεκαετίες απαγόρευε την παροχή βοήθειας από την κυβέρνηση των ΗΠΑ προς το Αζερμπαϊτζάν, και ανακοινώνοντας ότι οι δύο χώρες γίνονται στρατηγικοί εταίροι, ο Αλίγιεφ χαιρέτισε τη συνάντηση ως μια «ιστορική ημέρα».

«Είμαι βέβαιος ότι η Αρμενία και το Αζερμπαϊτζάν θα βρουν το θάρρος και την υπευθυνότητα να συμφιλιωθούν», είπε, «Και επίσης οι λαοί θα συμφιλιωθούν. Θα γυρίσουμε σελίδα στο αδιέξοδο, την αντιπαράθεση και την αιματοχυσία, και θα προσφέρουμε ένα λαμπρό και ασφαλές μέλλον για τα παιδιά μας».

Εμπόριο, ταξίδια και διπλωματία

Στο πλαίσιο της συμφωνίας, τα μέρη δεσμεύτηκαν να σταματήσουν οριστικά τις εχθροπραξίες, να ανοίξουν το εμπόριο και τις μετακινήσεις, να συνάψουν διπλωματικές σχέσεις και να σεβαστούν την εδαφική ακεραιότητα και την κυριαρχία αλλήλων.

Ο Τραμπ χαρακτήρισε τους Αλίγιεφ και Πασινιάν ως «δύο πολύ ξεχωριστούς ανθρώπους» δίνοντας έμφαση στην ισχυρή προσωπική τους σχέση.

Όταν ρωτήθηκε από δημοσιογράφους τι θα συνέβαινε, εάν ένα μέρος υπαναχωρούσε από τη συμφωνία, ο Τραμπ απάντησε ότι ένα τέτοιο σενάριο ήταν απίθανο, αλλά εάν προέκυπταν «μικρά προβλήματα», θα τα έλυναν.

Ο Αλίγιεφ δήλωσε: «Εάν κάποιος από εμάς, ο Πρωθυπουργός Πασινιάν ή εγώ, είχε κατά νου να υπαναχωρήσει, δεν θα ερχόμασταν εδώ. Έτσι, μπορείτε να είστε απολύτως σίγουροι […] ότι αυτό που συνέβη σήμερα θα οδηγήσει σε ειρήνη, μια ειρήνη που θα διαρκέσει πολύ, μια αιώνια ειρήνη στον Καύκασο». Από την πλευρά του, ο Πασινιάν είπε απλώς: «Συμφωνώ απόλυτα και δεν έχω τίποτα να προσθέσω».

Περιφερειακές και διεθνείς αντιδράσεις

Το Ιράν, ενώ χαιρέτισε δημόσια την ειρηνευτική συμφωνία ως «ένα σημαντικό βήμα», απέρριψε ρητά τις έξωθεν επιβεβλημένες αλλαγές κοντά στα σύνορά του. Η Τεχεράνη προειδοποίησε ότι θα ενεργούσε εάν οι γεωπολιτικές μετατοπίσεις απειλούσαν την ασφάλειά της.

Η Τουρκία αντέδρασε πιο θετικά, με δήλωση του Υπουργείου Εξωτερικών της που χαιρετίζει τις διαπραγματεύσεις.

Δυτικοί παράγοντες χαιρέτισαν επίσης τη συμφωνία ως σημαντικό βήμα προς την περιφερειακή σταθερότητα. Σε κοινή δήλωση, ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Κόστα και η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής βον ντερ Λάιεν ανέφεραν ότι η συνάντηση ήταν «μια σημαντική εξέλιξη τόσο για την Αρμενία όσο και για το Αζερμπαϊτζάν, ανοίγοντας τον δρόμο για μια διαρκή, βιώσιμη ειρήνη και για τις δύο χώρες και σε ολόκληρη την περιοχή, κορυφώνοντας επίσης προσπάθειες ετών της ΕΕ».

Στη Μόσχα, οι επίσημες αντιδράσεις ήταν πιο συγκρατημένες. Το Κρεμλίνο δήλωσε ότι θα «μελετήσει προσεκτικά τις λεπτομέρειες» πριν προβεί σε πλήρη αξιολόγηση. Ωστόσο, ο διακεκριμένος παρουσιαστής της ρωσικής κρατικής τηλεόρασης και προπαγανδιστής Βλαντιμίρ Σολόβιοφ απηύθυνε μια αυστηρή προειδοποίηση κατά τη διάρκεια της βραδινής του εκπομπής, στην οποία εξέφρασε βαθιά ανησυχία για τη μεταβαλλόμενη ισορροπία στον Νότιο Καύκασο, αφήνοντας να εννοηθεί η πιθανότητα μιας νέας ρωσικής «ειδικής στρατιωτικής επιχείρησης» στην περιοχή.

«Αυτό που συμβαίνει στον Νότιο Καύκασο είναι ένα πολύ μεγάλο πρόβλημα», είπε, «και η Κασπία θα μπορούσε σύντομα να βρεθεί σε μια κατάσταση όπου μπορεί να εμφανιστούν βάσεις του ΝΑΤΟ εκεί. Αυτό είναι τόσο επικίνδυνο που, από γεωπολιτική σκοπιά, θα μπορούσε να οδηγήσει σε συνέπειες που ίσως καταλήξουν σε όχι την τελευταία ειδική στρατιωτική επιχείρηση της γενιάς μας. Γι’ αυτό πρέπει να χρησιμοποιηθούν όλα τα πιθανά διπλωματικά μέσα για να διασφαλιστεί ότι τα συμφέροντα της Ρωσίας γίνονται σεβαστά».

Φιλοκυβερνητικά ΜΜΕ του Αζερμπαϊτζάν ερμήνευσαν τα σχόλια του Σολόβιοφ ως συγκαλυμμένη απειλή προς το Αζερμπαϊτζάν, περιγράφοντάς τα ως ενδεικτικά της ανησυχίας της Μόσχας για οποιαδήποτε διπλωματική επιτυχία υπό την ηγεσία των ΗΠΑ στην παραδοσιακή σφαίρα επιρροής της.

Το αν η συμφωνία που υπογράφηκε στην Ουάσιγκτον σηματοδοτεί την αρχή ενός νέου κεφαλαίου ή μια εύθραυστη εκεχειρία μένει να φανεί. Θα μπορούσε να σηματοδοτήσει την αρχή μιας νέας εποχής ειρήνης για τον Νότιο Καύκασο ή, όπως φοβούνται ορισμένοι, να μην αποτελεί τίποτα περισσότερο από έναν γεωπολιτικό ελιγμό. Η εφαρμογή της «Διαδρομής Τραμπ» υπόσχεται οικονομικές ευκαιρίες, αλλά σε ένα πλαίσιο βαθιών ιστορικών παραπόνων, η επιτυχία της θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από την αμοιβαία εμπιστοσύνη και τις αξιόπιστες διεθνείς εγγυήσεις.