Αφγανοί πρόσφυγες στο σημείο διέλευσης μεταξύ Αφγανιστάν και Πακιστάν. Στιγμιότυπο οθόνης από το βίντεο «Γιατί τόσοι πολλοί Αφγανοί εκδιώκονται από το Πακιστάν; | Ξεκινήστε εδώ» από το κανάλι του YouTube Al Jazeera English. Δίκαιη χρήση.

Μετά τις πρόσφατες παγκόσμιες κρίσεις και το μεταβαλλόμενο γεωπολιτικό περιβάλλον, η πλειονότητα των χωρών αναπροσάρμοσε γρήγορα τις πολιτικές τους, ώστε να ευθυγραμμιστούν με τις εθνικές τους προτεραιότητες τοποθετώντας τις πάνω από κάθε άλλη υπόθεση. Αυτή η στροφή δε θα μπορούσε να έρθει σε χειρότερη στιγμή για τους Αφγανούς πρόσφυγες στο εξωτερικό.

Μετά από δεκαετίες αδιάκοπων συγκρούσεων, πολιτικής αστάθειας και παρατεταμένης οικονομικής ύφεσης, αμέτρητοι Αφγανοί αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους αναζητώντας ασφάλεια αλλού.

Από τα χωράφια της παιδικής τους ηλικίας διασκορπίστηκαν στις ακτές του γειτονικού Πακιστάν, του Ιράν, σε μακρινές χώρες της Ευρώπης, της Αμερικής και πέρα από αυτές. Παρά το γεγονός ότι αντιμετώπισαν διάφορες καταστάσεις που απειλούσαν τη ζωή τους, δεν έχουν καταφέρει να εξασφαλίσουν το ασφαλές και σταθερό μέλλον που αναζητούσαν.

Πολλοί από αυτούς αντιμετωπίζουν μια νέα σκληρή πραγματικότητα. Αντιμετωπίζουν κράτηση, απόρριψη και την επικείμενη απειλή μαζικής απέλασης από τις ίδιες τις χώρες στις οποίες κατέφυγαν με την ελπίδα να τους χορηγηθεί άσυλο ή να πάρουν επιτέλους μια ανάσα ειρήνης.

Καθώς οι εθνικιστικές και δεξιές αντζέντες αυξάνουν τη δυναμική τους σε όλο το κόσμο, η συμπάθεια και η συμπόνια για τους Αφγανούς πρόσφυγες μειώνονται. Εμφανιζόμενοι ως απειλή για την ασφάλεια ή οικονομικό βάρος, οι ευάλωτοι Αφγανοί επαναπροωθούνται στο Αφγανιστάν υπό νομικό και πολιτικό πρόσχημα.

Οι επιπτώσεις στα ανθρώπινα δικαιώμτα και οι συνέπειες αυτών των απελάσεων είναι καταστροφικές, ειδικά αν ληφθούν υπόψη οι ραγδαία επιδεινούμενες συνθήκες πείνας, φτώχειας, ξηρασίας και φυλετικού διαχωρισμού στο Αφγανιστάν.

Από το άσυλο στην απέλαση

Μετά τη πρόσφατη σύγκρουση μεταξύ Ιράν και Ισραήλ, το Ιράν έχει εξαπολύσει ένα γενικευμένο ανθρωποκυνηγητό εναντίον των Αφγανών προσφύγων και έχει εκκινήσει μια κατασταλτική εκστρατεία απέλασης ενός μεγάλου αριθμού Αφγανών προσφύγων. Φέτος μόνο, πάνω από 1,5 εκατομμύρια έχουν εκδιωχθεί, περίπου 600.000 τους τελευταίους δύο μήνες μόνο. Σύμφωνα με ρεπορτάζ, οι ιρανικές Αρχές σχεδιάζουν να απελάσουν έως και τέσσαρα εκατομμύρια Αφγανούς μέχρι το τέλος του 2025.

Οι απελάσεις πραγματοποιούνται καθημερινά φτάνοντας συχνά τον τεράστιο αριθμό των 50.000 ατόμων σε μία μόνο ημέρα. Οι πρόσφυγες συλλαμβάνονται χωρίς προειδοποίηση, απομακρύνονται με τη βία από τα σπίτια και τους χώρους εργασίας τους, τους παρακρατούν τα υπάρχοντα και τα έγγραφά τους και οδηγούνται στα σύνορα, χωρίς να ακολουθηθεί η δέουσα διαδικασία.

Σε περάσματα όπως το Ισλάμ Καλά, οι απελαθέντες, συμπεριλαμβανομένων γυναικών, παιδιών και ηλικιωμένων, αφήνονται στην έρημο, όπου η θερμοκρασία ξεπερνά τους  50°C, χωρίς καταφύγιο, νερό ή ιατρική περίθαλψη. Οι εργαζόμενοι σε ανθρωπιστικές οργανώσεις αναφέρουν αυξανόμενες περιπτώσεις αφυδάτωσης, ασθενειών και ψυχολογικών τραυμάτων. Μια ανθρωπιστική κρίση εξελίσσεται σιωπηλά.

Το Πακιστάν έχει επίσης αυξήσει τις απελάσεις Αφγανών προσφύγων από τον Απρίλιο του 2025. Πάνω από ένα εκατομμύριοι Αφγανοί έχουν απελάθει από το Πακιστάν. Σε δύο μόλις εβδομάδες, περίπου 60.000 οδηγήθηκαν μέσω των περασμάτων Τορχάμ και Σπιν Μπολντάκ. Μεταξύ αυτών είναι πολλές γυναίκες, παιδιά και άτομα με νόμιμες κάρτες Αφγανών πολιτών, που τους επιτρέπουν να διαμένουν νόμιμα στο Πακιστάν.

Ακολουθεί ένα βίντεο στο YouTube σχετικά με την απέλαση Αφγανών προσφύγων από το Πακιστάν.

Οι απελάσεις έχουν προκαλέσει χωρισμούς οικογενειών, αστυνομική βία και κακοποίηση. Οι οργανώσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα τις χαρακτηρίζουν ως μια ξεκάθαρη παραβίαση της αρχής μη επαναπροώθησης, η οποία απαγορεύει σε μια χώρα να στέλνει πρόσφυγες, αιτούντες άσυλο και άλλα άτομα που διατρέχουν κίνδυνο σε μια χώρα, όπου η ζωή ή η ελευθερία τους ενδέχεται να απειληθεί.

Επιπλέον, το Τατζικιστάν έχει επίσης απελάσει με τη βία ορισμένους Αφγανούς πρόσφυγες από τα μέσα Ιουλίου 2025, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που περιμένουν να επανεγκατασταθούν σε τρίτες χώρες.

Μετά την κατάρρευση της δημοκρατικής κυβέρνησης στο Αφγανιστάν, χιλιάδες Αφγανοί οδηγηθήκαν από τις ΗΠΑ σε προσωρινές εγκαταστάσεις στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Κατάρ, με την προσδοκία ότι τα έγγραφά τους θα υποβάλλονταν σε επεξεργασία για επανεγκατάσταση στις ΗΠΑ.

Το Μάιο, η κυβέρνηση Τραμπ ανακοίνωσε ένα σχέδιο για την κατάργηση του καθεστώτος Προσωρινής Προστασίας (TPS).  Αυτό όχι μόνο περιέπλεξε τις προοπτικές των Αφγανών στις ΗΠΑ, αλλά επίσης δημιούργησε αβεβαιότητα για τους Αφγανούς, που έχουν εγκλωβιστεί σε τρίτες χώρες στο εξωτερικό και περιμένουν την επεξεργασία των εγγράφων τους.

Παρά την τραγική κατάσταση στο Αφγανιστάν, ορισμένοι έχουν απελαθεί, επειδή το νομικό τους καθεστώς και η καθυστέρηση της μετεγκατάστασής τους δεν έχουν διευκρινιστεί από τις ΗΠΑ. Οργανώσεις υπεράσπισης δικαιωμάτων το αποκαλούν προδοσία των αμερικανικών δεσμεύσεων προς τους Αφγανούς, οι οποίοι ρίσκαραν τη ζωή τους με το συνεργαστούν με αμερικανικές αποστολές.

Επιπρόσθετα, τον Ιούλιο, η Γερμανία και άλλες πέντε χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) —η Γαλλία, η Πολωνία, η Αυστρία, η Τσεχική Δημοκρατία και η Δανία— συμφώνησαν να αυστηροποίησουν τους νόμους περί ασύλου και να ξαναρχίσουν τις απελάσεις, μεταξύ άλλων και προς το Αφγανιστάν. Περιόρισαν τις οικογενειακές επανενώσεις και προσπάθησαν να θεσπίσουν διαδικασίες ασύλου για χώρες εκτός ΕΕ.

Επιπλέον, στο πλαίσιο ενός προγράμματος υπό τον συντονισμό των Ταλιμπάν, η Γερμανία επέστρεψε πρόσφατα 82 Αφγανούς, ενδεχομένως υποδηλώνοντας μελλοντικές διπλωματικές σχέσεις για περισσοτερες επιστροφές. Οι Ταλιμπάν, απελπισμένοι να αποκτήσουν νομιμότητα, μπορούν να χρησιμοποιήσουν αυτήν τη συνεργασία για να ενισχύσουν την πολιτική τους θέση.

Ως επιδείνωση της κρίσης, το Υπουργείο Άμυνας του Ηνωμένου Βασιλείου διέρρευσε κατά λάθος ένα ηλεκτρονικό μήνυμα, που έθεσε τη ζωή περισσότερων από 250 Αφγανών μεταφραστών σε κίνδυνο για αντίποινα από τους Ταλιμπάν. Παρά τη σοβαρότητα αυτής της παραβίασης και την παρουσία του Ηνωμένου Βασιλείου στο Αφγανιστάν έδω και δυο δεκαετίες, χιλιάδες Αφγανοί εταίροι παραμένουν εγκλωβισμένοι περιμένοντας ακόμη την επανεγκατάστασή τους μέσω προγραμμάτων όπως η Πολιτική Βοήθειας και Μετεγκατάστασης Αφγανών (ARAP).

Για τους Αφγανούς που βοήθησαν το Ηνωμένο Βασίλειο στο Αφγανιστάν να αντιμετωπίσει σοβαρές απειλές στο εσωτερικό και αβεβαιότητα στο εξωτερικό, η διαβεβαίωση του Ηνωμένου Βασιλείου για την υποδοχή προσφύγων γίνεται πιο εύθραυστη και αόριστη. Η κατάσταση επιδεινώθηκε περαιτέρω με τις όλο και πιο περιοριστικές μεταναστευτικές πολιτικές, και την πιεση από την ακροδεξιά για τον περιορισμό και τη μείωση των αιτήσεων ασύλου.

Εκτός από την παραβίαση της αρχής της μη επαναπροώθησης, οι ενέργειες αυτές συνιστούν συλλογική απέλαση, παραβιάζοντας το Άρθρο 13 του Διεθνούς Συμφώνου για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα (ICCPR), και επιδεινώνουν την ανθρωπιστική και κοινωνικοοικονομική κρίση στο Αφγανιστάν, επιστρέφοντας τους ανθρώπους σε συνθήκες ακραίας φτώχειας, ανασφάλειας και έλλειψης υποστήριξης.

Πείνα και ξηρασία

Μετά από δεκαετίες αμείλικτου πολέμου, βαθύτατης κοινωνικοοικονομικής κατάρρευσης και πολιτικής αστάθειας, το Αφγανιστάν αντιμετωπίζει τώρα μια ακόμη μεγαλύτερη απειλή με τη μορφή της κλιματικής κρίσης, που χαρακτηρίζεται από σοβαρές ξηρασίες, εξάντληση και περιορισμό των υδάτινων πόρων, καθώς και ακραία καιρικά φαινόμενα, τα οποία αναγκάζουν τους Αφγανούς να εγκαταλείψουν την πατρίδα τους για να επιβιώσουν.

Υπάρχουν περισσότεροι από 15 εκατομμύρια Αφγανοί που αντιμετωπίζουν επισιτιστική ανασφάλεια, η πλειοψηφία των οποίων απειλείται από την λιμοκτονία.

Ακολοθεί ένα βίντεο στο YouTube για ζητήματα που σχετίζονται με την κλιματική αλλαγή στο Αφγανιστάν.

Η υγειονομική περίθαλψη, η εκπαίδευση και η πρόσβαση στην εργασία είναι ουσιαστικά ανύπαρκτες. Με τον πληθωρισμό, την υποτίμηση του νομίσματος και την ανεξέλεγκτη φτώχεια, η οικονομία είναι εντελώς κατεστραμμένη.

Αναμένεται ότι περισσότερες επαρχίες θα αντιμετωπίσουν σοβαρή ξηρασία. Οι συνθήκες διαβίωσης των κατοίκων θα επιδεινωθούν περαιτέρω, ιδίως όσων ζουν σε αγροτικές περιοχές

Η ώρα των αποφάσεων και της δράσης

Η αντιμετώπιση του διλήμματος των Αφγανών προσφύγων και των αιτούντων άσυλο απαιτεί άμεση και συνονισμένη δράση σε πολλά μέτωπα. Οι κυβερνήσεις οφείλουν να  να μειώσουν τις γραφειοκρατικές καθυστερήσεις, να επιταχύνουν τα προγράμματα μετεγκατάστασης, και να τηρήσουν τις δεσμεύσεις τους για την επίτευξη των στόχων μετεγκατάστασης.

Οι εμπλεκόμενες χώρες, όπως οι ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο, τα κράτη μέλη της ΕΕ, ο Καναδάς και η Αυστραλία θα πρέπει να συμφωνήσουν σε μια πολυμερή συμφωνία για να μοιραστούν την ευθύνη της μετεγκατάστασης των Αφγανών.

Είναι ζωτικής σημασίας να σταματήσουν αμέσως οι απελάσεις προς το Αφγανιστάν. Οι Αφγανοί πρόσφυγες είναι επιζώντες πολέμου, πανεπιστημιακοί, ακτιβιστές ανθρώπινων δικαιωμάτων και μητέρες, όχι πολιτικά πιόνια. Οι κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο δεν πρέπει να κλείσουν τις πόρτες τους και να τους απελάσουν πίσω σε μια χώρα όπου κυριαρχούν ο φόβος, η πείνα και το απαρτχάιντ.

Τηρώντας την αρχή της μη επαναπροώθησης, θα πρέπει να παραταθεί ή να θεσπιστεί το καθεστώς προσωρινής προστασίας και η ανθρωπιστική βίζα, που θα αποτελεί νομική οδό για ευάλωτες ομάδες.

Η ηθική απόφαση είναι εύκολη: υπερασπίζονται οι κυβερνήσεις την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και τους διεθνείς κανόνες ή τα ανταλλάσσουν με πολιτικά οφέλη; Ήρθε η ώρα να αποφασίσουμε αν θα υποστηρίξουμε όσους το έχουν ανάγκη ή αν θα τους απορρίψουμε.